[67] Estrabón III, 1, 6: σοφώτατοι δ᾽ ἐξετάζονται τῶν Ἰβήρων οὗτοι, καὶ γραμματικῇ χρῶνται, καὶ τῆς παλαιᾶς μνήμης ἔχουσι συγγράμματα καὶ ποιήματα καὶ νόμους ἐμμέτρους ἑξακισχιλίων ἐτῶν, ὥς φασι.

[68] Zobel de Zangroniz, Estudio histórico de la moneda antigua española, I, p. 171.

[69] Livio designa generalmente con el nombre de civitas ó de populus á los Estados independientes. Puede además inferirse esta última cualidad del hecho de aparecer una determinada población, obrando por sí en concepto de aliada ó de enemiga de los Romanos ó de los Cartagineses, como en los pasajes siguientes: Livio, XXIV, 41: «Castulo, urbs Hispaniae valida et nobilis, et adeo conjuncta societate Poenis, ut uxor inde Hannibali esset, ad Romanos defecit.—Bigerra inde urbs, (socii et ii Romanorum erant) a Carthaginiensibus oppugnari coepta est.»

[70] Estrabón, III, 3, 5; Plinio, IV, 35.

[71] Plinio, III, 4.

[72] Plinio, 3, 4.

[73] Estrabón, III, 4, 13.

[74] Estrabón, III, 4, 1.

[75] Varios son los nombres con que Livio, que es el escritor que más datos ofrece sobre el particular, designa á los jefes españoles; y se falta de precisión y consecuencia en este punto no permite en la mayoría de los casos llegar á conclusiones ciertas respecto á la índole de la dignidad expresada con las denominaciones de rex, regulus, princeps, dux, imperator. Sin embargo, los dos primeros vocablos parecen indicar siempre la cualidad de Jefe del Estado. Véase á Livio XXII, 21; Mandonius Indibilisque, qui antea Ilergetum regulus fuerat...; XXVIII, 15; Principium defectionis ab Attene, regulo Turdetanorum factum est; XXXIII, 21: Is (M. Helvius) litteris senatum certiorem fecit, Culcham et Luxinium regulos in armis esse cum Culcha XVII oppida, cum Luxinio validas urbes Carmonem et Baldonem; XXXIV, 11: Eo (Scipioni) legati tres ab Ilergetum regulo Bilistage...; XXXV, 7: (M. Fulvius...) regem Hilernum vivum cepit; XXXX, 49; Multi captivi nobiles in potestatem venerunt, inter quos et Thurri filii duo et filia, Regulus hic earum gentium (de Alce) erat, longe potentissimus omnium Hispanorum. Es de notar que casi todos estos régulos aparecen ya tratando con los Romanos, ya aliándose con ellos ó haciéndoles la guerra, ex auctoritate propria.

La palabra princeps, que en la mayoría de los casos es sinónima de noble, sirve también en algunos para designar al Jefe del Estado. Livio, XXI, 11; Postremo cum Amusicus princeps eorum (Laeetanorum) ad Hasdrubalem profugisset, viginti argenti talentis pacti deduntur; XXXIV, 21: Transfugit inde ad consulem princeps Vergestanus, et purgare se ac popularis coepit; non esse in manu ipsis rempublicam; praedones receptos totum suae potestatis id castrum fecisse.