[23]: Tacite, Annales, liv. II.

[24]: Sabellicus, décade 1, liv. 1er.

[25]: De la bibliothèque des camaldules du Couvent de Saint-Michel, près Venise, no. 541, page II. Ce manuscrit est intitulé Varie notizie appartenenti alla origine di Venezia. C'est un recueil qui avait été formé par un abbé des camaldules, appelé Fulgence Tomasellus. Le P. Mitarelli, qui a fait le catalogue de cette bibliothèque, transcrit cette pièce, ou du moins ce qu'on a pu en lire: «Anno a nativitate Christi CCCCXXI in ultimo anno papæ Innocentii primi..... Aponencis, regno Pataviencium feliciter et copiose florenti, regentibus rempublicam Galiano de Fontana, Simeone de Glausonibus, et Antonio Calvo, dominis consulibus, imperante Honorio cum Theodosio filio Archadii, decretum est per consules et senatum Pataviencium ac delectos primores popularium ædificari urbem circa Rivoaltum, et gentes circumstantium insularum congregari ibidem, ad habitandam potius terram unam, quam plures portuales habere, classem paratam tenere, exercere et maria perlustrare, et si casus bellorum accideret, ut hostium impotentia sociorum cogeret habere refugium...... Nam Gothorum multitudinem et instantiam verebantur et recordabantur quod anno Christi CCCCXIII ipsi Gothi cum rege eorum Alarico venerant in Italiam, et ipsam provinciam igne et ferro vastatam reliquerant et ad urbem processerunt, eam spoliantes......»

Le bibliographe ajoute: «Reliquum legere non potui.»

[26]: Sabellicus, décad. 1, liv. 1er.

[27]: Le même auteur place le commencement de ce siége en 450, et prétend qu'il dura trois ans.

[28]: Sabellicus, décad. 1, liv. 1er.

[29]: Le cavalier Soranzo, dans son Traité du Gouvernement de Venise, le dit formellement: «Prima se deve avvertire che la repubblica nacque nella popularità nella sua constitutione, e per molti centinaia d'anni si mantenne assolutamente vera democratia; e ciò sin all'anno 1310.» (Il Governo delle stato Veneto. Manuscrit de la bibliothèque de Monsieur, no. 54).

Cet auteur se trompe, en prolongeant la durée de la démocratie jusqu'à la révolution opérée au commencement du quatorzième siècle; car il y eut, dans l'intervalle, une suite de doges qui jouirent du pouvoir souverain.

[30]: Sabellicus, décade 1, liv. 1er.