32. Proximi Chattis certum jam alveo[1] Rhenum quique terminus esse sufficiat[2] Usipi ac Tencteri colunt. Tencteri super[3] solitum bellorum decus, equestris disciplinæ arte præcellunt; nec major apud Chattos[4] peditum laus quam Tencteris equitum. Sic instituere majores, posteri imitantur. Hi lusus infantium, hæc[5] juvenum æmulatio; perseverant senes. Inter[6] familiam et penates et jura successionum equi traduntur; excipit[7] filius, non, ut cetera, maximus natu, sed prout ferox bello et melior[8].
[1] Certum jam alveo: par opposition au cours supérieur du Rhin.
[2] Quique (talis qui)... sufficiat. Proposition relative marquant la conséquence (Gr. lat., 502). — Sufficere avec l’infinitif n’est pas classique.
[3] Super, outre. Cf. 30, note [13].
[4] Apud Chattos, Tencteris. Tacite aime à varier les constructions.
[5] Hi, hæc, ce sont là les jeux, etc. Cf. 13, note [4].
[6] Inter, comme faisant partie de, c.-à-d. sur le même pied. Cf. 30, note [12]. Familia désigne ici spécialement les esclaves qu’on se partageait dans la succession. — Jura successionum. L’abstrait pour le concret: tout ce qui tombe sous la réglementation des droits de succession.
[7] Excipit (et non pas accipit) marque mieux la continuité d’une même tradition dans la famille.
[8] Bello se rattache aussi à melior, plus brave. Cf. en grec ἀμείνων. Iliade, VI, 479: καί ποτέ τις εἴπῃσι· πατρός γ’ ὅδε πολλὸν ἀμείνων .
33. Juxta Tencteros Bructeri olim occurrebant[1]: nunc Chamavos et Angrivarios immigrasse narratur[2], pulsis Bructeris ac penitus excisis[3] vicinarum consensu[4] nationum, seu superbiæ odio, seu prædæ dulcedine, seu favore quodam erga nos deorum; nam ne spectaculo[5] quidem prœlii invidere. Super[6] sexaginta millia non armis telisque[7] Romanis, sed, quod magnificentius est, oblectationi oculisque[8] ceciderunt. Maneat, quæso, duretque gentibus, si non amor nostri, at certe[9] odium sui: quando[10], urgentibus[11] imperii fatis, nihil jam præstare fortuna majus potest quam hostium discordiam.