ŪTĬLĬTAS, ātis, f. Utilité, avantage, profit, intérêt. Syn. Emolumentum, fructus, commodum, opportunitas, usus, res, ratio, commoditas, lucrum, quæstus. Epith. Communis, forensis, domestica, gravissima, magna, mediocris, minor, mirabilis, necessaria, pergrata, præclara, solida, summa, tanta, aliena. Phras. 1. Utilitatem meam hucusque non quæsivi, jusqu’ici je ne me suis pas inquiété de mes propres intérêts. Utilitatis meæ rationem nondum duxi, habui ullam; rationibus meis operam nullam dedi; de utilitate mea minimum laboravi; utilitatem meam spectavi minime; quid esset e re mea, in rem meam, quid in meam rem faceret, quid rebus meis expediret, prodesset, conduceret; quid mihi emolumento esset haud curavi. Utilitati meæ minime servivi; commodorum meorum causa nihil adhuc a me susceptum est. 2. Res est utilitate præcipua, cette chose est très utile. Nihil est uberius, conducibilius, ad utilitatem præstantius, unde plus manet utilitatis, plus emergat commodi, plus emolumenti exsistat. Res ea tantum continet utilitatis, quantum fortasse nulla res præterea; quantum haud scio an ulla res est ejusmodi, ex qua utilitas maxima consequetur; in quo tibi maxime consuletur; ex qua emolumenti, utilitatis, commodi plurimum capietur. 3. Utilitatem suam spectat unice, il ne songe qu’à son utilité personnelle. Ad suam utilitatem refert omnia; utilitatem tantum sequitur, spectat suam; utilitatem suam rebus omnibus antefert; utilitatis suæ prima illi et antiquissima cura est; utilitati servit suæ, reliquorum nullam ducit rationem. Cf. [Utilis]. Usus: Utilitate nihil debet esse homini antiquius. Ex litteris plurimum utilitatis capies. Litteræ multas afferunt, pariunt utilitates. Multum habet ea res utilitatis. Ad utilitatem omnia referunt. Utilitates ex amicitia maximæ capientur, les plus grands avantages seront recueillis de l’amitié. Utilitatibus tuis possum carere, je puis me passer de tes services, des avantages que tu me procures. Cf. [Commodum], [Quæstus].

ŪTĬLĬTER, Utilement, avantageusement. Syn. Commode, cum utilitate. )( Inutiliter. Usus: Iracundia utiliter a natura data est.

ŬTĬNAM! Plaise ou plût aux dieux que! Fasse le ciel que! Syn. Velim ita sit; velim ita fortuna tulisset.

ŬTĬQUE, Tout à fait, entièrement. Syn. Omnino. Usus: Quid faciendum censeas, utique scribito. Litteræ utique ad te perferentur.

ŪTOR, ĕris, usus sum, uti, d. Faire usage de, user de, se servir de, employer; posséder, avoir. Syn. Usurpo, frequenter adhibeo. Adv. Assidue, bene, benigne liberalitate alicujus, cominus gladiis, commodius, communiter munere, contentius ornamentis, cursim, difficilius litteris, diligenter, diutius cibo dulci, familiariter, horridius ornamentis, intemperantius, liberius paulo, male, multum, moderate, necessario, non ita multum, optime, plurimum, quam sæpissime, salutariter, sane, studiose, temere, vehementius. Phras. Fratre tuo ad omnia utar, j’emploierai votre frère dans toutes mes affaires. Fratri tuo committam, tradam, quidquid agendum erit; utar opera fratris tui omni in re; in fratrem tuum rejiciam, ad fratrem tuum conferam, fratris tui operam poscam, si quid agendum erit. In obeundis, gerendis, conficiendis, transigendis negotiis meis primas ut partes frater agat, sustineat, habeat, curæ mihi erit. In agendis et ad exitum perducendis rebus partes fratri imponam tuo. Usus: Facultatibus amplissimis, honoribus, valetudine commoda, prospero fortunæ flatu, ventis secundis uti. Cibo, litteris, integumento frontis uti. Patientia utitur incredibili. Aliquo multum et familiariter uti. Aliquo vehementer infenso uti. Utitur patre facili, amicis optimis. Si posset loqui provincia, hac voce uteretur, si la province pouvait parler, elle s’exprimerait ainsi.

UTPŎTE, Comme, vu que, en tant que. Syn. Quippe. Usus: Frater ejus, utpote peregre veniens, bene accipitur.

ŬTRINQUĔ, Des deux côtés, de part et d’autre. Syn. Ab utraque parte, in utramque partem, utraque in parte. Usus: Magnæ utrinque copiæ. Acriter utrinque usque ad vesperum pugnatum est, des deux côtés, on combattit avec acharnement jusqu’au soir.

ŬTRŎBĪQUE, Des deux côtés, des deux parts. Syn. Utraque in parte, utroque in loco. Usus: Eadem veritas utrobique est, des deux côtés (parmi les dieux et chez les hommes) règne la même vérité. Utrobique Eumenes plus valebat, par les troupes de terre et de mer.

ŬTRŌQUE, Vers les deux côtés, vers l’un et l’autre lieu. Syn. Utrumque in locum.

ŬTRUM, Si. Syn. An, num, numquid, utrumne. Usus: Quæro ex te utrum tibi videatur.