CĂVUS, a, um, Creux, profond. Syn. Concavus. Usus: Vena cava, veine cave.
CAUPO, ōnis, m. Aubergiste, cabaretier. Syn. Tabernarius. Usus: Ad cauponem multorum hospitum divertere. Vinum a caupone petere.
CAUPŌNA, æ, f. Auberge. Syn. Taberna, cauponula, taberna diversoria.
CAUPŌNOR, aris, atus sum, ari, d. Syn. Lucri causa aliquid facio. Usus: Cauponari bellum, non belligerari, faire un trafic de la guerre (la faire en marchands, avec de l’or, non avec des armes).
CAUSA, æ, f. Cause. Syn. Caput origo, fons, radix, principium, occasio, ratio, nomen. Epith. Absoluta et perfecta per se, absurda, adjuvans aliquid et socia quædam efficiendi, adversa, æqua, æquissima, æterna, Alexandrina, aliena, anceps et gravis, antecedens, antiquior memoria alicujus; antiquior et pulchrior, et magis a natura ipsa profecta, antiquissima, aperta, assumptiva, bona, bona immo optima, certa, certa definitaque, certissima, civilis, clarissima, communis, communis ambitus, communis civitatis et libertatis, conjecturalis et definitiva, translativa, consimilis, consularis et senatoria, damnata, deliberativa, demonstrativa, judicialis, deterior, difficilis, manifesta, difficilior, difficillima, digna patrocinio alicujus, dispar, dissimilis, dubia, efficiens, expeditissima, externa, facilis atque explicata, facilior, falsa, firma, per se stabilis, firmissima, fœdissima, frumentaria, grata alicui, gratiosa arrogationis, gratissima, gravis, gravior, gravissima, honesta, necessaria, probabilis, honestior, honestissima, idonea quam maxime, tam illustris, tam gravis, tam impia, impudentissima, inferior, integra, infima, judiciaria, justa atque magna, justa atque maxima, justæ necessitudinis, etsi non justa, gravis tamen. Phras. 1. Multas causas habebam te reprehendendi, j’avais bien des motifs de vous réprimander. Justas magnasque rationes habui; magna ratione factum; multa erant, quæ afferrem, si reprehensionis ratio mihi danda esset. Multos titulos habebam; non longe quærenda erat materia reprehensionis. Non uno nomine; non uno ex capite; multis nominibus ea tibi reprehensio debebatur. Non una, nec temere oblata mihi causa erat te reprehendendi. Magno judicio, ac certo consilio ad istam reprehensionem descendi. 2. Amici ipsi horum causa malorum fuere, les amis eux-mêmes furent la cause de mes maux. In hanc me calamitatem induxere; ex illo fonte et seminario hæc mala fluxere. Ea calamitas ab amicis conflata, contracta, confecta est; eorum opera factum, ut miser sim; in hanc miseriam amicitia me detrusit. Ab his malum erupit; hinc illæ lacrimæ; hanc segetem ac materiem ægritudinis meæ amici præbuere, illi viam patefecere hostibus meis. Horum persuasu ac inductu hæ mihi calamitates importantur. Ab iis est natum istud mihi incommodum; illi periculum invexere; hi quidquid malorum est, mihi conscivere; horum amicitia me in hanc perditam causam imposuit. Horum omnium malorum fons unus amici sunt; hi mihi, quidquid malorum nunc sustineo, conflavere, contraxere. Principium malorum ex amicorum perfidia, velut pestilenti radice exstitit, profectum est, prodiit, provenit. Hæ calamitates principia sua amicis debent: referenda in amicos est tota hæc malorum acerbitas; ii ansam præbuere; ii occasionem dedere; horum e perversa amicitia, hoc quidquid est, exstitit; manavit, emanavit, profluxit; amicorum corrupta fides ista nobis incommoda accersiit, peperit, attulit; his malis aditum aperuit. Horum inconstantiæ ac levitati id, quidquid malorum mihi incubuit, tribuendum est, adscribendum, assignandum. Cf. [Adscribo], [Assigno]. Usus: 1. Ut semina arborum, ita tu hujus belli causa ac auctor fuisti. Helena Trojanis causa exitii fuit. Rerum causæ quærendæ, inveniendæ, exponendæ, explicandæ, aperiendæ sunt. Quam facti causam affert? Quis causam dedit, occasionem? Qui en a été la cause? Causæ nihil est, quin abeas. Id faciendi nullas causas habui, rationes, je n’avais aucune raison de faire cela. II. Lis, controversia, procès, cause. 1. Incipere causam, commencer un procès. In causam se demittere; in causam descendere, ingredi; causam recipere, suscipere, accipere. 2. Causam agere, plaider une cause. Tractare, actitare, tueri, tutari, defendere, sustinere. Causam ipse meam informabo, orabo, declamabo; causam capitis dicam. Jus meum ipse persequar. 3. Causam perdere, perdre son procès. Causam amittere, causa cadere; causam adversariis tradere. Cadere in judicio. 4. Causam obtinere, gagner son procès. Causam tenere, obtinere. Causa illi adjudicata est; secundum illum judicatum est; pro illo pronunciatum. 5. Causam negligenter tractare, s’occuper peu d’une cause. Indormire causæ suæ. 6. Causa est valde dubia, la cause est tout-à-fait douteuse. Fluctuat ejus causa. 7. Causam relinquere, abandonner un procès. Causam deposuit. 8. Amicabilem compositionem causæ facere, faire une transaction amicale. Causam cum altero componere, controversiam sedare, dirimere litem, tollere, transigere. III. Negotium, onus, provincia. Hanc mihi causam dedit, negotium demandavit, parti, action, cause, intérêt. Suam causam, non reipublicæ curat. Exeundum tibi illa causa, dum adhuc integra est, abandonnez cet intérêt tandis qu’il est encore intact. IV. Excusatio, raison. Accipio causam, j’accepte vos raisons. V. Propter, à cause de moi. Non mea, sed omnium salutis causa abfui. Tua causa debeo, cupioque omnia. Cf. [Auctor], [Origo], [Lis], [Negotium].
CAUSĀRĬUS, a, um, Infirme. Usus: Causaria missio, congé de réforme, pour raison de santé.
CAUSĬDĬCUS, i, m. Avocat, défenseur. Syn. Causæ patronus. Epith. Non amplus atque grandis, subtilis tamen et elegans. Usus: Non causidicum nescio quem, nec proclamatorem aut rabulam; sed amplum, grandem, vehementem et qui in forensibus causis possit præclare consistere, oratorem. Cf. [Patronus], [Advocatus].
CAUSOR, aris, atus sum, ari, d. Donner pour raison, alléguer. Syn. Causam affero. Usus: An ætatem causabitur? an ignorantiam? an morbum? (Vulg. Pro prætextu afferre.) Cf. [Excuso].
CAUTĒ, Avec précaution, prudemment. Syn. Callide, prudenter. Usus: Caute dic.