CĪVĪLIS, e, omn. gen. De cité, de citoyen; civil. Usus: Bellum civile, studium; jus civile; mos, consuetudo civilis. Pro civili parte rempublicam salvam cupio, en ma qualité de citoyen, je désire le salut de la république.
CĪVĪLĬTER, En citoyen, comme il convient à un citoyen. Usus: Civiliter vivere, cum aliquo civiliter contendere.
CĪVIS, is, m. Citoyen. Syn. Municeps, popularis. (Vulg. Conterraneus, concivis, compatriota.) Phras. 1. Civem facere aliquem, donner à qqn le droit de cité. Civitatem alicui dare, donare, largiri, impertiri; adscribere civitati, vel in civitatem; in civitatem suscipere, recipere; adsciscere civem; civitate donare; accipere in civitatem; ad civium numerum adscribere; referre inter cives. 2. Civis factus est, il fut fait citoyen. Civitate donatus est; jus civitatis consecutus est; civitatem impetravit; relatus est inter cives; particeps civilium munerum factus est; in civitatem receptus est; patuit illi Rom. civitas; virtutis præmium civitas Rom. fuit 3. Civium jure excidit, il perdit ses droits de citoyen. Civitatem amisit, perdidit; segregatus a numero civium est. Civitas ei adempta est; in ærarios relatus est; ex albo civium erasus est. Usus: Civem aliquem designare, facere, habere. Civis reipublicæ amantissimus.
CĪVĬTAS, ātis, f. Cité, état. Syn. Civium multitudo in unum locum congregata; jus civium, libertas. Epith. Adjutrix scelerum, libidinum testis, fautorum receptrix. Aliena, amica alicui, amicissima et fidelissima, ampla, illustris, clara, nobilis, amplissima, beata, honesta, libera, bella, clara, commendatior, commentitia, communis, conjunctissima, antea copiosa, cuncta, erudita, fidelis, fidelior, aut copiis locupletior, auctoritate gravior, fidelissima, firma, valens, florens, florentissima, consilio et armis fœderata, grata, gravis et locuples, ornata, gravissima, moderatissima, illustris, immunis, improba, incolumis, ingrata, inutilissima, lauta, libera, liberta, locuples, maledicentissima, maledicta, misera atque inanis, bene morata, bene constituta, nobilissima quondam, et jam doctissima, nova, occupatissima, opportunissima ad aliquid, opulentissima et beatissima, orba, pacata et libera, prava, perdita, perprava et tenuis, potens, barbara, princeps omnium rerum, proxima alicui loco, pulcherrima, quieta, sancta, socia factorum et flagitiorum, sollicita, splendidissima, suspiciosa et maledica, tenuis, vitiosa, universa. Civitates afflictæ, alternæ, amplissimæ, egentissimæ, fœderatæ, invictissimæ, marinæ, maximæ, minimæ, minores, bene moratæ, ornatæ, pacatæ, tranquillæ, perditæ, salvæ et incolumes; amplæ atque potentes, tantæ et tam graves, totæ, universæ. Usus: 1. Concilia, cœtusque et conventicula hominum civitates appellantur. Cato ortu Tusculanus est, civitate Romanus. Romam urbem civitas incolit, la ville de Rome est habitée par des citoyens. Dicavit se in civitatem Romanam. 2. Jus civitatis alicui impertiri, accorder à qqn le droit de cité. Civitatem dare, donare, largiri alicui; in civitatem recipere, suscipere, adscribere aliquem. 3. Civitatis jus amittere, perdre le droit de cité. Civitatem perdere; civitatem adimere alicui. Civitatem nemo amittit, nisi sua culpa. 4. Civitate mutari, devenir citoyen d’une autre ville. Cf. [Civis].
CLĀDES, is, f. Perte, fléau; défaite. Syn. Calamitas, damnum, cædes. Epith. Horribilis, importuna, ingens, luctifica, subita, tanta, vetusta. Usus: 1. Cladem facere, afferre, inferre, faire essuyer une grande défaite. 2. Cladem accipere, essuyer une défaite. 3. Cladem reddere, prendre une revanche. Cf. [Cædes], [Cædo], [Damnum], [Prœlium].
CLAM, En secret. Syn. Furtim, occulte, ex occulto, ex insidiis. )( Palam. Phras. 1. Clam nescio quid agitat, il médite je ne sais quoi au fond du cœur. Clandestina consilia miscet; latenter, ex occulto, in occulto nescio quid parat, machinatur; occulte cuniculis me oppugnat; secreto, arbitris remotis, clanculum, in operto, occultis sermonibus, nescio, quid serit. 2. Clam discessit, il est parti à l’insu de tous. Silentio ex urbe egressus; imprudentibus omnibus, insciis, inscientibus omnibus; remota hominum conscientia fuga sibi consuluit. Cf. [Occulto], [Tego], [Celo].
CLĀMĀTOR, ōris, m. Criard, déclamateur. Usus: Odiosi ac molesti clamatores.
CLĀMĀTŌRĬUS, a, um, Qui crie. Usus: Clamatorium genus.
CLĀMĬTO, as, avi, atum, are, n. et a. Crier fort, appeler à grands cris. Supercilia illa tua calliditatem clamitare videntur, vos sourcils semblent accuser l’astuce.
CLĀMO, as, avi, atum, are, n. et a. Crier. Syn. Vocifero; clamorem edo, facio, profundo; voce contendo, persono. Phras. Ingentem clamorem tollunt, ils poussent de grands cris. Vociferatione utuntur maxima, clamore profuso; circumsonat hostilis clamor; truci cantu, clamoribus inconditis, horrendo cuncta complent sono. Ululatus, cantusque dissoni audiuntur. Clamoribus strepunt, perstrepunt; tumultu personant omnia. Terribilis inde sonus accidit; incertis clamoribus, stridore horrendo omnia personant, aures fatigantur. Nemora vallesque circumjectas terribili sono implent. Vocem emittunt, sustollunt, efferunt, intendunt, contendunt, mittunt; indicem voluntatis virtutisque clamorem efferunt, inconditum trucemque clamorem edunt; incondito clamore perturbant omnia; clamor barbaro ululatu permistus præsentes terret. Usus: Hoc me tua causa fecisse clamo ac testor.