PRŎBĬTAS, ātis, f. Bonté, honnêteté, probité, droiture. Syn. Bonitas, integritas, virtus. Phras. Probitatem qui habet, nihil præterea ad felicitatem requirit, l’homme vertueux n’a rien qui manque à son bonheur. Unam qui colit virtutem, ei deesse ad felicitatem nihil potest. Bene sentire recteque facere satis est ad bene beateque vivendum. Quicumque rationem ducem in vita sequitur, ei ad felicitatem ampla maximeque certa patet via. Boni mores et honestæ rationes felicitatem pariunt. Felicitas integritate comparatur; si quis in colenda probitate totus est, feliciter admodum ac beatissime cum illo agitur. Usus: Tanta vis est probitatis, ut eam vel in hoste diligamus.
PRŎBO, as, avi, atum, are, a. Applaudir à, être satisfait de; approuver, accepter; prouver, démontrer. Syn. Approbo, assentior; confirmo, fidem facio, argumentis tueor. Adv. Admodum, brevi, fastidiose, lente, maxime, mirifice; nimium, non perfacile, plane, plane non, prorsus, recte, vehementer, valde, vulgo, magis magisque, non sane, imprimis, multum. Phras. Probare crimen non potuit, il ne put prouver le crime. Convincere illum criminis, crimen planum facere, certis argumentis firmare non potuit; non satis docuit hæc ab eo commissa; id quidem efficere, cum multa argueret, non potuit, ut de crimine constaret; ex ejus tot criminationibus liquere non potuit criminisne reus esset; fidem facere ejus criminis suis argumentis non potuit. Usus: 1. Libros meos, ut spero, tibi valde probabo, mes livres, je l’espère, seront de votre goût. Quis est, qui non probet, non laudet, non in eadem voluntate ac opinione sit? Qui n’approuve, qui ne loue? 2. Satisfacio, obtenir du succès. Qua in legatione ita se omnibus probavit. 3. Argumentis tueor, stabilio; confirmo, fidem facio, prouver, démontrer la vérité de. Quod tibi probare non poteris, alteri ne persuaseris. Id vel severissimis disceptatoribus probabo. Nullam rem defendit, quam non probaret nullam oppugnat, quam non everteret. Cf. [Approbo], [Laudo], [Assentior].
PRŎBRŌSUS, a, um, Ignominieux, infâme, honteux. Syn. Ignominiosus. Usus: Probrosum crimen, factum. Cf. [Probrum].
PRŎBRUM, i, n. Action honteuse, infamie. Syn. Dedecus, convitium, maledictum. Epith. Paternum, magnum, privatum. Phras. 1. Probrum alicui objicere, accuser qqn d’infamie. Objectare probrum; probri insimulare aliquem; probra inferre, ingerere; probra in aliquem jacere, maledictis probrisque vexare. Cf. [Convitium], [Calumnia]. 2. Probro alicui vertere, reprocher à qqn une action honteuse. Probro aliquid dare alteri; in probri loco ponere; crimini dare. Cf. [Dedecus]. 3. Probro sibi aliquid ducere, regarder qqche comme honteux, déshonorant. Ignominiæ loco aliquid ferre; in contumeliam accipere; in contumeliam vertere. Usus: Id tibi probro futurum est. E paternis probris emergere. Cf. [Ignominia], [Dedecus].
PRŎBUS, a, um, Bon, vertueux, honorable, honnête. Syn. Bonus, moratus, bene institutus, spectatus, probatus, integer, frugi, religiosus, castus, antiquus, purus, sanctus, modestus. )( Improbus. Phras. Pauci sunt probi, peu d’hommes sont honnêtes. Pauci sunt, qui probitatem colant, ament, sequantur; qui suum studium in probitate ponant, paucos invenies. Probati mores a paucis hodie coluntur; virorum recti exempli, et quibus vita cum virtute traducatur, quibus in pretio et amore sit morum integritas, quam exiguus est numerus? Abest a plerisque mortalium laudata illa morum probitas. Cf. [Bonus]. Usus: Probus et bene moratus filius. Probum navigium. Cf. [Conscientia bona], [Pius].
PRŎCĀCĬTAS, ātis, f. Audace, impudence, insolence. Syn. Petulantia. Usus: Non enim procacitate linguæ vitæ sordes eluuntur. Cf. [Petulantia].
PRŎCĀCĬTER, Avec hardiesse; effrontément, insolemment. Usus: Flagitatum stipendium procacius, quam ex more et modestia militari erat, et probra in tribunos jacta.
PRŎCAX, ācis, omn. gen. Audacieux, effronté, impudent. Syn. Petulans, temerarius. Usus: Scio te non esse procacem in lacessendo, je sais que tu n’es point un agresseur insolent. Cf. [Petulans].
PRŌCĒDO, is, cessi, cessum, ere, n. Aller en avant de qqche ou de qqn; s’avancer, marcher, partir; avancer, faire des progrès; aller bien ou mal, arriver. Syn. Progredior, prodeo, exeo, gradum infero; proficio; evenio. Adv. Bene, longius in dando et credendo; minus, diutius, contrarie, multum, non ita multum, obviam, longissime, parum, paulum, prospere, temere, pulcherrime. Usus: 1. Ætate multum processit. A primis ad ultima procedere. Longius processit et in ipsum Pompeium invehi cœpit. In medium procedere atque in concionem prodire. Procedere in publicum. Tota urbs illi obviam processit. 2. Proficio, faire des progrès. Procedere in virtute et doctrina. Honoribus processit. Longe ad virtutem processit doctrina et natura. 3. Evenio, cado, réussir bien ou mal, avoir telle ou telle issue. Non satis e sententia res procedit. Quid agam, cui nihil procedit, eaque, quæ cogitata sunt diligentisime, deterrime cadunt. Omnia ei belle, pulcherrime procedunt. (Pro: durius procedere cum aliquo, Vulg.), user de mauvais procédés envers qqn, latine: Graviter, crudeliter, male consulere in aliquem, de aliquo.
PRŎCELLA, æ, f. Tempête, bourrasque. Syn. Tempestas. Epith. Horribilis. Usus: Imbres, nimbi, procellæ, turbines. Tu procella patriæ, turbo pacis. Vitare procellas temporum. Equestrem procellam excitare, faire une charge de cavalerie. Cf. [Tempestas].