SANGUĬNĔUS, a, um, De sang, sanglant, ensanglanté.
SANGUĬNŎLENTUS, enta, entum, (poet.) Sanglant, ensanglanté. Syn. Sanguine atratus, respersus, fœdatus; sanguine lubricus; cruentus.
SANGUIS, ĭnis, m. Sang. Syn. Vitalis in animante succus; cruor. Epith. Ater, civilis, communis, decolor, domesticus, incorruptus, multus, paternus, plurimus, pristinus, quotidianus, timidus, tribunitius, verus. Usus: 1. Sanguinem incisa vena mittere, detrahere; venam ferire, solvere, incidere et sanguinem e brachio mittere, pratiquer une saignée. Sanguinis detractio, saignée. Cucurbitulis vitreis sanguinem extrahere, poser des ventouses. Sanguinis ex naribus cursus, saignement de nez. Sanguis emittitur, sequitur, manat, le sang coule. Sanguinis multum exasperatis faucibus reddidit, rejecit, il a vomi du sang. Sanguis suppressus est, stetit, constitit, arrêter, étancher le sang. Hauriendus aut dandus est sanguis. Respersæ fando nefandoque sanguine aræ. Plus in fuga sanguinis factum quam in dimicatione. 2. Cognatio, race, origine, descendance, liens de parenté. Magnam vim habet maternus paternusque sanguis. Transalpini sanguinis cognatio. 3. Transl. Iniquo judicio sanguinem exsorbere, enlever le sang, la fortune par un jugement inique.
SĂNĬES, ēi, f. Sang corrompu, humeur. Syn. Putridus corruptusque sanguis aut humor. Usus: Saxa sanie taboque respergere.
SĀNĬTAS, ātis, f. La santé (du corps comme de l’esprit). Syn. Salus, valetudo bona, integra valetudo, integritas valetudinis, corporis bona habitudo, firma corporis constitutio, firma corporis affectio. Usus: 1. Corporis temperatio, cum ea congruunt inter se quibus constamus, sanitas est. Homo integerrima et incorrupta sanitate. 2. Ratio, consilium rectum, raison, bon sens. Suum quemque scelus de sanitate deturbat. Oratione ad sanitatem aliquem revocare. Ad sanitatem redire. Sanitas animorum posita est in tranquillitate quadam ac constantia. Cf. [Sanus].
SANNĬO, ōnis, m. Bouffon, plaisant. Usus: Quid tam ridiculum quam sannio? ore, vultu, imitandis moribus, voce, corpore denique ridetur ipso, quoi de plus risible que le bouffon? c’est sa bouche, son visage, ce sont ses imitations grotesques, sa voix, toute sa personne enfin qui provoquent le rire.
SĀNO, as, avi, atum, are, a. Guérir, rendre la santé. Syn. Curo, medeor, sanum facio, ad sanitatem reduco, revoco; salutem do, reddo, restituo; morbum depello; morbo libero. Adv. Celeriter. Phras. 1. Ego te sanavi, je vous ai guéri. Ego te ad pristinam valetudinem revocavi; ego te jacentem, male affectum ad pristinam sanitatem perduxi; meo beneficio ad sanitatem versus es; pristinas vires recepisti, recuperasti, confirmasti; ego sanitatem attuli; mea opera in pristinum valetudinis statum restitutus es. 2. Sanatus est tandem, il est enfin guéri. Cessit tandem morbus remediis; vis morbi levata est; morbo levatus est; concessit dolor medicamentis; recreatus a morbo est, convaluit; sanitatem recepit, recuperavit; morbus depulsus est. Cf. [Morbus], [Convalesco], [Confirmo]. Usus; Rempublicam ægram curare, confirmare, sanare. Horum voluntates nefarias nullis remediis sanare potui.
SĀNUS, a, um, Sain, en bon état, bien portant. Syn. Firmus, valens, integris viribus, qui firmo est corpore, qui incorrupta est sanitate; salubris, salvus; sanæ mentis, sani consilii. )( Ægrotus, insanus, furiosus. Adv. Bene, male, vix satis. Phras. 1. Sanum te ac integrum quamprimum videre cupio, je désire vous voir le plus tôt possible en bonne santé. Firmum te ac valentem; viribus integris sensibusque; morbo defunctum videre quamprimum cupio; vires tibi et colorem redire vehementer cupio; nihil laboro nisi ut salvus sis; belle habeas, corpus tuum allevetur; ut morbo defunctis corpus habeas salubrius; tanta prosperitate valetudinis utaris quæ medicamentis nullis indigeat; ne quæ diuturni morbi reliquiæ redeant; confirmatum e morbo videre quamprimum cupio. 2. Vide ut sanus permaneas, prenez soin de vous conserver bien portant. Non solum salutis, sed virium etiam et coloris rationem habere te volo. Valetudini tuæ diligenter consule; depone omnia, et corpori servi; indulge valetudini tuæ; cura ut firma sis corporis affectione; veterem imbecillitatem abjicias; ut quæ valetudini tuæ maxime conducunt, diligenter adhibeas; ut sanum te præstes et sospitem; ut bonam corporis habitudinem retineas; operam da ut etiam atque etiam valeas; valetudinem tuam cura diligenter; tu, velim, ut valetudinem tuam confirmes. Cf. [Valetudo]. Usus: Sanum aliquem facere. Sana ac salva respublica. Nihil in ejus oratione, nisi sanum et sincerum, il n’y avait rien dans sa diction qui ne fut sobre et sain. Homo sanæ mentis, sani consilii.
SĂPĔENS, entis, omn. gen. Sage, raisonnable, intelligent. Syn. Bene sanus, magni consilii, divina mente et consilio præditus; alta quadam mente et sapientia præditus; omnis divini humanique juris consultissimus. )( Stultus. Adv. Perfecte, plane, sero, valde. Phras. Sapientem, qualis tu es, decet veram laudem in una virtute collocare, un homme sage, tel que vous, doit placer la véritable gloire dans la vertu seule. Tuæ sapientiæ est; sapientis est, qualem te habemus, ad eam sapientiam spectat, pertinet, qua tu excellis; tuum est, qui sapientia præstas, in quo sapientiæ plurimum; pectus sapientia munitum decet pro certo habere, veram laudem ab una virtute nasci, fluere, exsistere, proficisci. Usus: Qui maxime perspicit quid in unaquaque re verissimum sit, quique et acutissime et celerrime potest videre et explicare rationem, is sapientissimus haberi solet, celui qui découvre la vérité en toute chose, qui peut la saisir d’un regard perçant et prompt, et tout aussitôt la faire comprendre, passe pour un modèle de sagesse. Sapientissimum esse dicunt eum cui quod opus sit, ipsi veniat in mentem; proxime accidere ad illum, qui alterius bene inventis obtemperet. Homo ad conjecturam sapientissimus. In sapientem non cadit, alieno gaudere malo. Sapiens aciem in omnes partes intendit, ut quemcumque casum fortuna invexerit, hunc apte et quiete ferat.
SĂPĬENTER, Prudemment, raisonnablement. Syn. Scite, persapienter, considerate. )( Temere. Phras. Ostendam sapienter a me factum, je prouverai que j’ai agi sagement. Factum meum rationibus tuebor; rationem probe reddam consilii mei argumentis; minime dubiis agam, tuebor, defendam, sustinebo, probabo causam meam; argumentis id agam, ut non casu, temere, inani quadam voluntate, repentino mentis impetu, nulla satis firma certaque causa impulsum, commotum, adductum id fecisse me homines intelligant. Quod feci, ostendam jure, consilio factum; optimis de causis, ratione suadente, ratione duce, certo judicio, recte et considerate factum; ita factum ut reprehendi non possit; factum meum ab omni reprehensione longissime abesse. Quod feci, ostendam ita factum ut temeritatem, imprudentiam, inopiam consilii reprehendere, objicere mihi nemo possit; ut non modo damnare, incusare, vituperare, exagitare, vitio dare facti mei consilium, sed ne in controversiam quidem, in dubium vocare quisquam possit. Usus: Sapienter et fortiter casus humanos ferre. Considerate quam sint provisa sapienter, voyez comme il a été pourvu à tout avec sagesse.