[69.] Vasari, ed. Le Monnier, Vita di Giuliano ed Antonio da Sangallo, VII, 219; X, 15.
[70.] P. A. G., Medio èvo, II, 467, 473.
[71.] Paris de Grassis, Diaria cærem., ad diem xiv decembris MDVIII: «Ad Centumcellas pro lapide angulari Arcis novæ.» — Et XVII dicti: «Heri sero Papa ex Civitate veteri per mare reversus est in Urbem.»
[72.] Bembo cit., 261: «Cum Julio Centumcellas petente Georgius Pisanus in comitatu fuit.... Ibi cum Julium tranquillo mari navicula exhilaratum videret, qua una ille re magnopere delectabatur, Pisanus de eo ipso reipublicæ in Flaminia negotio alloqueretur, Quin tu (inquit Julius) non cum Senatu tuo agis ut is aliquem ex suis civibus mihi proponat cui ego dem Ariminum Faventianaque romanæ reipublicæ nomine obtinenda?... Ita et habebitis re vos a me oppida illa, et ego ad speciem non amisero.»
[73.] Lünig Joannes Christianus, Codex Italiæ diplomaticus, in-fol. Lipsia, 1725-35, t. I, p. 134; t. II, p. 1995; t. IV, 1827.
Du Mont, Corps universel diplomatique du droit des gens, contenant un recueil des traités d'alliance, de paix, de trève, de neutralité, de commerce, etc. in-fol. Amsterdam, IV, i, 113. — La Lega fu sottoscritta in Cambray tra Cesare, Spagna e Francia a' 10 dicembre 1508.
[74.] Julivs Pp. II, classem adversus Turcas paraturus, Anconitanis mandat ut sumptibus Sedis Apostolicæ sex triremes construant. Arch. Mun. Ancon. — Cod. Vaticano, n. 8046. — Schede Borgiane in Propaganda. — Saracini, Storie di Ancona, lo accenna senza pubblicarlo, 301.
«Dilectis filiis antianis et consiliariis civitatis nostræ Anconæ. — Julius II, Dilecti filii salutem, etc. — Quando id quod semper optavimus et quæsivimus Dei benignitate est factum ut Reges et Principes christiani, sublato omnis discordiæ fomite, in mutuam pacem concordiamque convenirent, spesque major quam antheac unquam affluxerit valida expeditione contra perfidos Turchos et alios christiani nominis hostes arma sumendi, nosque ad tam sanctum et necessarium opus, opere et exemplo reliquos anteire velimus, et propterea statuerimus validam classem parare, sciamusque civitatem nostram istam peculiarem et dilectissimam opportunissimam esse triremibus fabricandis; idcirco sex triremes apud vos fieri volumus, quarum curam vos suscipere debeatis. Et trium ex sex triremium hujusmodi gubernationem et patronatum dilectis filiis Gabrieli de Bonarellis equiti, et Galeatio de Fanellis, el Melchiori Aquerio, oratoribus apud nos vestris, nam ii nobis peridonei visi sunt, motu proprio demandavimus. Hortamur igitur vos charitate paterna ut fabricandis hujusmodi triremibus exactissimam curam et diligentiam adhibeatis. Nos enim pro fabrica dictarum triremium vobis satisfieri curabimus; et insuper ut triremes ipsæ celeriter confici possint, pro incisione lignorum pro dicta fabrica facienda per dilectum filium Nicolaum Calcaneum istius provinciæ nostræ thesaurarium summam quingentorum ducatorum auri ad præsens vobis persolvendam volumus et mandamus. Dilectisque filiis, comunitatibus et hominibus Montis sancti, Sancti Elpidii, Civitenovæ, et castri Ficardi, terrarum nostrarum, expresse præcipiendo mandamus quatenus vobis et commissariis vestris in earum territoriis et districtu ligna, quæ fabricandis hujusmodi triremibus necessaria fuerint, cedere et inde asportare benigne permittant, omni excusatione et contradictione cessante.»
«Datum Romæ apud S. Petrum sub anulo Piscatoris, die XV januarii, MDIX. Pont. Nost. Ann. VI. — Sigismondus.»
[75.] Questi è il celebre Sigismondo de' Conti da Foligno, segretario di Giulio II, ritratto da Raffaello nel notissimo dipinto della Madonna di detta città, e autore dei Commentari storici del suo tempo, come ho notato nella mia Storia del Medio èvo, II, 426.