[442.] Clemens Pp. VII, Andreæ de Auria. Datum Civitæ Vetulæ die septimo decembris MDXXXIII: apud Raynaldum ann. 1533, n. 88: «Revertitur ad nobilitatem tuam dilectus filius nobilis vir Marcus Antonius de Auria, natus tuus, cum tuis triremibus.... gratias tuæ nobilitati.... etc.»
[443.] Clemens Pp. VII, Magistro domus hospitalis S. Joannis. Datum Civitævetulæ, die octava decembris MDXXXIII. — apud Sebastianum Paoli, Codice diplomatico, in-fol. Lucca, 1737, t. II, p. 205: «Notum esse voluimus et dilecto filio, et secundum carnem nepoti nostro, priori Urbis Bernardo de Salviatis, cæterisque vestris testimonium apud te redderemus.... Geminato fructu quem ex illis cæpimus, tum in subventione Coronis, tum in hac comitatione nostra.... gratias agimus, etc.»
[444.] Clemens Pp. VII, Bernardum de Salviatis triremium præfectum, castellanum quoque arcis et commissarium terræ Civitævetulæ constituit. — Dall'Archivio di Civitavecchia, e dalle Schede Borgiane in Propaganda.
«Dilecto filio Bernardo de Salviatis priori Urbis, et nostrarum triremium præfecto, Clemens papa VII. Dilecte fili, salutem etc. De tua virtute, fide, diligentia, et prudentia confidentes, te castellanum arcis et commissarium terrae Civitævetulæ cum honoribus et omnibus jurisdictionibus, paghis, salariis, et emolumentis consuetis ad beneplacitum nostrum, cum primum illuc appuleris incohandum, auctoritate apostolica, tenore præsentium deputamus. Mandantes moderno castellano dictæ arcis ut tibi, vel missis a te, arcem etc. consignet. — Datum Romæ apud sanctum Petrum, sub anulo Piscatoris, die prima septembris MDXXXIII. Pont. Nori anno decimo. — Blosius.»
[445.] Protocollo del notajo Berisio, nell'Archivio dei Notari e Cancellieri di Camera a Montecitorio in Roma. Volume intestato Contract. ann. 1534, cart. 152, vers.
«Die XVI aprilis MDXXXIV. R. D. frater Bernardus de Salviatis prior prioratus almæ Urbis, Ordinis sancti Joannis hierosolymitani, et triremium SSmi D. N. Papæ ad custodiam maris Thirreni dispositarum Generalis capitaneus, sua sponte etc. per se etc. dixit et declaravit, et palam publice confessus fuit in tribus triremibus et brigantino, quorum ut præfertur capitaneus existit esse omnes et singulas munitiones et furnimenta infrascripta Cedula inferius registrata, et ejus manu et subscriptione munita, contenta et annotata. Quæ omnia una cum prædictis galeis et brigantino præfatus D. Bernardus capitaneus restituere et consignare promisit, juxta formam capitulorum dictæ conductæ omni exceptione remota. Pro quibus etc. se obligavit etc. — Actum Romæ in palatio familiæ de Medicis, prope Agonem, nunc habitationis ipsius D. Bernardi etc. — Tenor dictæ Cedulæ.:»
[446.] Inventario, qui segue il testo in volgare, salvo l'ammenda ortografica: e si noti che non è per la restituzione immediata, ma per la consegna, coll'obbligo di restituire quando ne sarà richiesto dalla Camera.
[447.] Galèa, dalla clausola in fine si deduce che si parla della Capitana, essendo le altre due ugualmente fornite, meno il Fanale, proprio della prima, e alcuni attrezzi comuni a tutte tre.
[448.] Pedagna, queste voci ho già dichiarate nella storia del Medio èvo, I, 187: ho detto come i rematori salendo dalla pedagna alla banchina e al banco «facevano descrivere al braccio del remo spazio circolare doppio più che non era la distanza da banco a banco, gittandosi colle spalle addietro, e traendosi il remo al petto sino alla proda del banco seguente.» Questo metodo era notissimo, come pur qui si vede, due secoli prima di Giambattista Baliani, il quale nei suoi Opuscoli fisico-matematici ritorna sul medesimo, come se fosse nuovo. Parrebbe che al suo tempo (secolo decimosettimo inoltrato) fosse stato da altri dismesso e da lui riprodotto; per quanto ora si può argomentare dall'oscuro latino suo, e senza figure.
[449.] Catene, oggi nei quadri diconsi Landre.