[549.] Petrus Paulus Gualterius, Aretin. præfect. cœrem. Diaria, Mss. cit., sub die quarta octobris MDXXXVI: «Itinerarium domini Papæ.... die undecima septembris mane diluculo discessit ab Urbe.... die duodecima Nepete.... die decimaquarta ad Caprarolam.... die decimasesta Viterbii.... die decimanona ad Montem Faliscum.... die vigesimaprima Urbeveteri.... die vigesimaquinta ad Acquampendentem.... die vigesimaseptima ad Gradulum.... die vigesimanona in Capitamontis.... dia secunda octobris ad Tuscanellam.... die tertia ad Cornetum.... die quarta ad Civitatemvetulam.... die sexta in Cære Veteri.... die septima reversus ad Urbem.»

[550.] Blasius Martinelli, De Cœsena, in Diariis, Mss. cit., sub die vigesimanona aprilis MDXXXVII: «Papa recessit ab Vrbe versus Civitatemveterem, ut videret triremes et provideret contra piratas marittimos.»

[551.] Zuccagni Orlandini, Corografia di tutta l'Italia, in-8. figur. 1843. — Regno di Napoli, Terra d'Otranto.

Baudrand, Lexicon geographicum, in-fol. Parigi, 1670, p. 173: «Castrum Minervæ nunc Castro, urbs fuit Salentinorum in provincia Hydruntina in ora littorali maris Jonii, alias male habita a Turcis, nunc utcumque reparata et munita.»

[552.] Scipione Miccio, Vita di don Pietro di Toledo vicerè di Napoli, pubblicata nell'Arch. Stor. It., prima serie, t. IX, p. 31 e 34: «Et non molto dopo arrivò il principe Doria con venticinque galere et doi galeoni: e appresso entraro cinque galere di Papa Paolo III.»

Bosio cit., 170, B: «Sollecitato il Doria dal Papa e dal Vicerè a mettere insieme l'armata.... mandandogli il Pontefice a quell'effetto sei galere sue, benissimo armate.»

[553.] Documenti, inventarî e testimonianze seguenti alle prime note della parte seconda.

[554.] Jovius cit., 331: «Ejus generis navigia, quæ a Turcis schiratia vocantur, capta.... Turcis ad transtra triremium traductis, translata præda, navigia incensa.»

Mambrino Roseo cit., 192: «Il Doria incontrò molti schirazzi che da Alessandria all'armata di Solimano.... Questi pensavano che le galere del Doria fossero di Barbarossa.... presi tutti, messi al remo, la preda sull'armata, bruciati i vascelli.»

Bosio, 170, D: «Il Doria s'incontrò in quattordici schirazzi, caricati di munizioni e d'armi al soccorso dell'armata turchesca.... tutti si rendettero, presero le robe più pretiose, tutti i vascelli abbruciati.»