LXXIX. Sane quid aliud sibi vult lenis illa aura e corpore electrico spirans, ac cutem blanda titillatione afficiens, quam aurae electricae nomine designamus, nisi fluxum hunc particularum aeris se mutuo fugientium, quippe eadem imbuuntur electricitate, tum ad corpora non electrica properantium, juxta legem motuum electricorum[25]?
LXXX. Jam de ipso aere aliquid dicendum, ac de vitro, quae cum sint corpora coercentia non tamen affectionem hanc vi repulsivae oleosae substantiae acceptam referunt, siquidem omogenea sunt, aut certe nulla hujus oleosae substantiae parte coalescere dicentur, qua corpora eterogenea donantur; nempe resinae, serica, pili; tum ligna, corium, ossa etc. quae ustulavi: de quibus corporibus eterogeneis intelligi velle, cum vim omnem coercendi ex sola oleosa substantia repetebam, et ab initio monitum feci (L.) et inde saepius memoravi.
LXXXI. Necessarium igitur est ut vim hanc repulsivam particulis omnibus fluidum aereum constituentibus insitam dicamus; itemque particulis omnibus vitri.
LXXXII. Quod ad aerem spectat, nemini non perspectum eo magis ignem electricum respuere, quo densior est aer; tum quo purior, ac defaecatior: scilicet hic vis repulsiva minus a vi contraria extranearum particularum oppugnatur; illic plus intenditur particulis numero pluribus ipsiusmet aeris conspirantibus.
LXXXIII. Eadem e caussa in vitro densitas cum sit maxima, idcirco omnium vi coercendi praestantissimum extare par est (XVIII): ut consentaneum est solidiora ligna laxioribus praecellere (XXXIII).
CAP. III. QUOMODO CORPORA COERCENTIA ELECTRICITATEM INDUANT.
LXXXIV. Plurima congessimus, quae vim vere repulsivam erga ignem electricum in corporibus coercentibus praedicant. At quomodo vis haec patitur, ut haec eadem corpora et uberi ignis nativi copia donentur, et adhuc ingenti portione ignis adventitii onerari possint? Siquidem vel ope communicationis super facie laminae vitreae, piceae, ligneae etc. ignem tum congerere possumus, tum ex iisdem haurire, prout nempe respiciunt corpus excessu electricum, vel electricum defectu adeo ut quam validam explosionem edere pares sint; vel ope affrictus alieno igne vitreum tubulum induimus; resinas vero, ligna, serica nunc similiter alieno induimus, nunc nativo spoliamus. Ex quo nescio an quis nimium properanter concludat vim hanc repulsivam, quam toto cap. 11 adstruere conabar, esse prorsus commentitiam.
LXXXV. Quasi vero cum vim repulsivam in medium afferebam, vim quamlibet attractivam excluderem; aut sit aliquis in his rebus ita extraneus, qui ignoret indolem virium mutuarum in eo praecipue sitam, quod ita e minimis pendent distantiis, ut saepe ex attractivis in repulsivas e repulsivis in attractivas transeant. Hujusmodi exempla pene infinita cum ex notissimis naturalibus phaenomenis, tum praecipue ex Chemia deprompta, insuper gravissimorum hominum testimonia recensere possem; at nec vacat, nec est necesse.
LXXXVI. Hoc si ita est, quidni dicere possim particulas corporum coercentium, puta vitri, aeris, oleosae substantiae, quas vim repellentem exerere erga ignem electricum tot experimenta evincunt, in distantiis minoribus nullatenus repellere; imo contraria vi esse praeditas, qua copiam ignis satis magnam arcte complectuntur?
LXXXVII. Porro nativum hunc ignem, quem veluti in sinu suo haec corpora condunt, haurire poterit sive affrictus, seu corpus quodlibet applicitum defectu electricum: hoc viribus suis alliciendo, extorquendoque ignem e complexu particularum corporis coercentis; ille mutata partium positione efficiendo, ut vis attractiva particularum ejusdem corporis coercentis remissior evadat[26].