[409] Gli Statuti di Modena, pubblicati e illustrati dal Campori, prescrivevano che sole 12 persone, oltre la famiglia, potessero intervenire al banchetto nuziale; e lo stesso Campori cita il banchetto di un Rossi con una Sanvitale, al quale presero parte 1214 uomini, 386 donne e 300 servi; egli è vero che si trattava in questo caso di nobili, i quali si mettevano quasi sempre sopra la legge.
[410] Cfr. De Habitu Virginum, opera, 1726, p. 179: «Quasdam virgines non pudet nubentibus interesse, et in illa lascivientium libertate sermonum colloquia incesta miscere, audire quod non licet dicere, observare et esse præsentes inter verba turpia et temulenta convivia, quibus libidinum fomes accenditur, sponsa ad patientiam stupri, ad audaciam sponsus animatur.»
Varrone, presso Nonio Marcellino: «Pueri obscoenis novae nuptulae aures restaurant.»
Nè si risparmiavano le pronube; quindi San Gerolamo, nell'Epistola a Geronzia: «Responde mihi, carissima in Christo filia. Inter ista nuptura es? Quem acceptura virum? Cedo? fugitivum; an pugnaturum? Quid utrumque sequatur intelligis, et Fescennino carmine terribilis tibi rauco sonitu buccina concrepabit, ut quas habeas pronubas, habeas forte lugentes.»
[411] De Civitate Dei, lib. 6, cap. IX: «Cum mas et fœmina conjungantur, adhibetur deus Jugatinus. Sit hoc ferendum. Sed domum est ducenda quæ nubit; adhibetur deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Domitius; ut maneat cum viro, additur dea Manturna. Impletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt. Adest dea Virginensis et deus pater Subigus et dea mater Prema et dea Pertunda et Venus et Priapus. Virginensis quidem ad hoc ut virgini zona solvatur; Subigus ut viro subigatur; Prema, ut subacta, ne se commoveat, comprimatur.»
[412] Cfr. Nieuport, De ritibus Romanorum.
[413] Veggasi quanto abbiamo scritto, in proposito, nel [capitolo dei pronostici].
[414] Cfr. Hotman, De veteri ritu nuptiarum: «rapi solebat fax nuptialis, qua prælucente nova nupta deducta fuerat ab utrisque amicis, ut ait Festus, ne aut uxor sub lecto viri, aut vir in sepulchro comburendam curaret, quo utraque mors propinqua alterius captari putabatur.»
[415] Cfr. il [cap. IV] del secondo libro.
[416] Antiquitates Italicæ, diss. XX. De actibus mulierum. Gli sposi «a sacerdote monebantur, ut ob reverentiam Sacramenti eo die et sequenti nocte a commercio carnali abstinerent. Imo erant, qui per biduum et triduum subsequens observandam indicerent continentiam.»