[6]. Et nos maxime qui, divino auxilio, in republica vestra didicimus quemadmodum Romanis æquabiliter imperare possimus: regnum nostrum imitatio vestra est, forma boni propositi, unici exemplar imperii, qui quantum vos sequimur, tantum gentes alias anteimus... Pati vos non credimus inter utrasque respublicas, quarum semper unum corpus sub antiquis principibus fuisse declaratur, aliquid discordiæ permanere.... Romani regni unum velle, una semper opinio sit. Variar., I.

Romano da qui innanzi dinota quelli che non erano Barbari, fossero i sudditi italiani dell'impero orientale, o i vinti dell'occidentale. Anche i Turchi chiamano Romania l'ultima provincia rimasta all'impero greco, e Romei, Romili i Greci soggiogati.

[7]. Cassiodoro, Variar. spesso. Il Banduri, Numism. imp. rom., II. 601, pubblica quest'iscrizione: Salvis domino nostro Zenone augusto et gloriosissimo rege Theodorico.

[8]. Ennodio, Vita. s. Epiphanii. — Concil. tom. IV.

[9]. Teodorico mutò colla porpora l'abito nazionale; ma è gratuita l'asserzione del Muratori che inducesse i suoi Goti a fare lo stesso. Presso l'anonimo del Valois, Teodorico si lagna che Romanus miser imitatur Gothum, et utilis Gothus (cioè il ricco) imitatur Romanum. E presso Cassiodoro, Variar., II. 15. 16: Cum se homines soleant de vicinitate collidere, istis prædiorum communio causam noscitur præstitisse concordiæ: sic enim contigit, ut utraque natio, dum communiter vivit, ad unum velle convenerit... Una lex illos et æquabilis disciplina complectitur; necesse est enim ut inter eos suaviter crescat affectus, qui servant jugiter terminos constitutos. Sono figure da retore. Da quanti secoli vivono sul suolo stesso Greci e Turchi? forse ne nacque soave affetto?

[10]. Un cenno ne trapela nella lettera di Teodorico al senatore Sunivado, ut petat Samnium, jurgia Romanorum cum Gothis compositurus. Variar., III. 13.

[11]. Variar., i. 19; IV. 4; XII. 5. Cassiodoro accenna il curialis, il defensor, il curator, il quinquennalis, ecc.

[12]. — Salva la riverenza al diritto pubblico e alle leggi di ciascuno». — Jura veterum ad nostram capimus reverentiam custodiri. — Delectamur jure romano vivere. — Reverenda legum antiquitas. — Secundum legum veterum constituta.

[13]. Is qui, quasi specie utilitatis publicæ, ut si necessaria faciat, delator existat, quem tamen nos execrari omnino profitemur. Editto 35.

[14]. Ibi potest census addi, ubi cultura profecerit. Variar., IV. 38. Nella 10 dell'XI scrive essersi aumentato il tributo, perchè longa quies et culturam agris præstitit et populos ampliavit.