Signum † manus Magnefridi actor testis.

Ego q. s. Aboald notarius postradita complevi et emisi.

Il Lupo reca la vendita fatta nel 1064 da Enrico conte d'Almenno, vivente a legge longobarda, ad un tal Signorello di Crema, d'un'ancella di nome Maura, natione Italie, per trenta soldi d'argento, prezzo finito: Que suprascripta ancilla cum omnibus vestimenticulis ejus in integrum a presenti die in tua et cui tu dederis tuisque heredibus persistat potestate, jure proprietario nomine habendum et faciendum exinde quicquid volueris. Nel 924, Adalberto vescovo di Bergamo dona ai canonici di San Vincenzo de pertinentibus meis famulum unum nomine Gis....... qui et Ruso vocatur, cum uxore sua Gariverga et filio suo Petro, una cum vestimentola, et peculiariolum eorum, in ipsam canonicam pistorem esse, et aliud servitium quot ministri ipsius canonice jusserint, ad ipsos sacerdotes fatiendum; et perveniat a die presente in jus et potestatem ipsorum fratrum, propter remedium et salutem corporis et anime nostre. E nel 976 il prevosto di Sant'Alessandro commuta un servo con un altro, e coll'aggiunta di più di otto pertiche di terra. Cod. bergom., II. 665. 137.

Nel Lupo stesso vi sono varie concessioni fatte dal padrone, massime da vescovi, a qualche servo, di vendere o permutare alcun loro possesso. Ivi, 59. 211. 261. 277. 559....

[323]. Gattola, ad Hist. Abatiæ cassinensis accessiones, part. I. p. 71.

[324]. Michele Piazza, Storia sicula, part. I. c. 47 e 111, part. II. c. 17; Gregorio, lib. V. c. 2, nota 15 all'anno 1375.

[325]. Nel catalogo dei beni del vescovado di Lucca dell'VIII o IX secolo, Philippus de Spardaco facit angarias dies III in hebdomada; Bappulo de Persiniano facit angarias dies III in hebdomada, reddit vinum medietatem, oleum med., pullos IIII, ovos XX; altri similiter; Tachiprando facit angarias hebdomadas XII in anno.... Omilio de Quesa reddit vinum med. et lavore tertiam parte; Felix de Subsilonle reddit med. granum el faba, et vinum anforas antiquam I et den. XXVII.

[326]. La condizione degli schiavi e i varj mestieri cui si applicavano, ricevono gran lume dalla seguente carta di emancipazione e divisione del 761, nelle Memorie Lucchesi, vol. IV. doc. 54:

Notitia brevis, qualiter divisi ego Sunderat inter me et domino Ferodeo episcopo homines de ista parte Arnu.

In primis Asprandulo de Tramonte, Maurulo germano ipsius Aspranduli. Rodulo, Magnipertulu Angari filii ipsius Roduli. Corpulo filio Barinchuli maiure. Maricindula muliere Barinchuli. Corpula mulier Alaldi. Gespergula filia Marcianuli minore. Sisula mulier Magnipertuli de filio Roduli, cum filio suo Sisaldulo. Marcianulo de' Caracini. Auripertulo filii ipsius Marcianuli minore. Maurulo filio Stephani mediano. Candido caprario. Martinulo filio Marrioni de Salicano. Candida soror ipsius Martinuli. Marinulo de Cincturia. Lartula mulier ipsius Marinuli, cum tres infantos suos, uno masculo, et duæ feminæ. Sunfulo de Cincturia. Duæ filiæ Furcule de Tramonte, quem habet de muliere, filio Tendaldi. Alpergula de Lamari. Gunderadula, qui est in casa Baronaci, cum duæ filiæ suæ. Tendulo de Monacciatico. Causulo de Serbano. Cicula soror Teudaldi, qui fuit mulier quondam Radipertuli. Uno filio, et una filia Ciantuli, nomine Wsilinda, Ratpertulo de Tramonte.