Terenzio. Inter mulieres quæ ibi aderant, forte unam adspicio adolescentulam — Ad unum aliquem confugiebant.

Del qual ultimo verso vienmi a grand’uopo un commento, appostovi da Donato mentr’era ancor viva la latina lingua: Ex consuetudine dicit UNAM, ut dicimus UNUS est adolescens. Unam ergo τῷ ἰδιοτισμῷ dixit, vel unam pro quandam.

Si sa che in Omero non si trova l’articolo, onde Aristarco asserisce ἐλλείτει γὰρ ὁ ποιητὴς τοῖς ἄρθοις ἀεί. Quando lo s’incontra, ha un valore diverso. Così τῆ δεκατῆ non vuol dire il decimo giorno, ma quel giorno, che era il decimo.

In ciò forse l’imitarono gli scrittori latini, tralasciando gli articoli, ma ricompajono abbondanti nella Bibbia, come i segnacasi: Et ecce una mulier fragmen molæ desuper jaciens, illisit Abimelech. Giudici, IX. 53.

Petrus sedebat foris in atrio, et accessit ad eum una ancilla. Matteo, XXVI. 69.

Per diem solemnem consueverat præses populo dimittere unum vinctum, quem voluissent, XXVII. 15.

Et videns fici arborem unam, venit ad eam. XXI. 19.

Interrogabo vos et ego unum sermonem. Ivi. 24.

Interrogabo vos et ego unum verbum. Marco, XI. 29.

Unus autem quidam de circumstantibus. XII. 47.