[95]. Croniche di Monte Vergine, p. 84.
[96]. Cfr. Schipa Il Ducato di Napoli in Archivio st. per le prov. napolet. v. XVII p. 628 sgg.
[97]. «post Romanam urbem nulli inferior» Vita Athanasii in Script. rer. Langobardicar. p. 440.
[98]. Vita Athanasii loc. cit.
[99]. Cfr. Schipa op. cit. p. 115.
[100]. Procopio De Bell. Goth. I, 9.
[101]. «.. beati Agrippini ecclesia hactenus demonstratur... qui etiam patronus et defensor est istius civitatis. Beatissimum quoque Ianuarium, Christi martyrem, postea Neapolites meruerunt habere tutorem, quibus assistentibus faventibusque praefata urbs, Deo favente, tuta permansit manebitque in aevum.» Vita Athanasii, ed. cit. p. 440.
[102]. «Quam ob rem adeo ipsa (Neapolis) inexpugnabilis constat ut, nisi famis periculo coartata, nullatenus comprehendi queat. Nempe huiusmodi urbis dominus olim, Octaviano Augusto annuente, Virgilius maximus poetarum extitit, in qua etiam ipse volumen ingens hexametris composuit versibus.» De reb. gest. Roger. c. XIX.
[103]. Secondo l'etimologia medievale: «mantia, graece divinatio dicitur, et nigro, quasi nigra, unde Nigromantia, nigra divinatio, quia ad atra daemoniorum vincula utentes se adducit.» Quindi essa non è un'arte liberale, perchè: «sciri libere potest, sed operari sine daemonum familiaritate nullatenus valet.» Così in un MS. di Vienna, presso Reiffenberg, Chron. rim. de Philippe Mouskes, I, p. 628.
[104]. A ciò allude un passo della Gemma Ecclesiastica di Giraldo Cambrense (1197), a proposito di certi preti: «Similes sunt cantantibus fabulas et gesta, qui videntes cantilenam de Lauderico non placere auditoribus, statim incipiunt cantare de Wacherio; quod si non placuerit, de alio.» Giraldi Cambrensis opera, ed. Brewer, vol. II (Lond., 1862), p. 290.