[123]. Signorelli, Cultura delle due Sicilie. — Savigny, op. cit., III.

[124]. Eccone un esempio: «Nullus de Civitate Comitatu vel destrictu Florentiae qui velit studere in aliqua quacunque scientia, audeat vel presumat deinceps ire vel stare ad studendum in aliqua scientia ad aliud aliquod Studium quam in Civitate Florentiae et in Studio in Civitate Florentiae deinceps perpetuo, ordinato, et quicumque Civis Comitativus vel Districtualis dicte Civitatis Florentie ivisset vel esset citra montes ad aliquod aliud Studium seu Civitatem vel terram causa studendi teneatur et debeat redir ad Civitatem et Studium Civitatis Florentie hinc ad per totum mensem Decembris proxime futurum sub poena librarum mille florenorum parvorum....» (Prezziner, Storia dello Studio di Firenze, 87).

[125]. Nel testo si lesse dapprima quinquaginta (50) in luogo di quingenta (500). I più recenti storici hanno corretto un tale errore (Vallauri, St. delle univ. piemontesi, vol. I, pag. 21, nota 1. — Savigny, III, pag. 258).

[126]. Nel testo della Carta dice totum. Il Savigny scrive tutum, altrimenti il senso non sarebbe chiaro.

[127]. Nel testo del documento si trovano sempre unite queste due parole che hanno un significato storico. Infatti dicevasi (magister) il professore in genere, (dominus) l'insegnante di cui lo scolaro aveva fatto la libera scelta.

Colle due parole dominus e socius, l'una relativa all'insegnante e l'altra allo scolare, si esprimeva quel vincolo di rispettosa famigliarità che si era formato nella vita scolastica medioevale fra maestri e discepoli.

[128]. Dicevasi exemplator il copista e il depositario di libri corretti per uso delle scuole.

[129]. Il Savigny legge Meguxii.

[130]. Matteo Villani, Cronica, vol. I. cap. VIII.

[131]. Azario, Cronica, pag. 291.