[497]. Che la pace tra la Chiesa e l'Impero non abbia a durare Gioacchino lo dice chiaramente più volte. Vedi ad esempio nella Concordia, III b, 6, fol. 41, col. 4: Quantum tamen secundum coaptationem concordie exstimare queo, si pax conceditur ab his malis usque ad annum millesimum duecentesimum incarnationis dominice; exinde ne subito ista fiant, suspecta mihi sunt omnimodis et tempora et momenta. Parimenti IV, 22, fol. 54, col. 2: hoc totum imputandum est inertie sacerdotum qui consolantur eam dicentes: pax pax cum non sit pax, de quibus dicitur: (Threni, II, 14) Prophete tui viderunt tibi falsa et stulta, nec aperiebant ignominiam tuam ut te ad penitentiam provocarent.
[498]. Sulla Crociata del 1190 Gioacchino non ricorda previsioni da lui fatte, ma scrive invece melanconiche riflessioni, che mostrano come ei poco fidi nel valore delle armi cristiane. Cito l'Apocalisse, fol. 134, col. 4, riserbandomi di citare altrove un luogo parallelo della Concordia: Dictum est autem: quod siccande essent aque Eufratis ut preparetur via Regibus ab ortu solis, quod sine gemitu dicendum non est, initiatus quedam terribilis jam precessit, super eo scilicet quod nuper accidit super inclito illo exercitu Frederici magni et potentissimi imperatoris et aliis exercitibus populi christiani qui transeuntes mare in infinita multitudine, vix in paucis reliquiis pene sine effectu remearunt ad propria.
[499]. Apocalisse, fol. 207, col. 4: Que omnia quidem ventura esse credendum est; sed quibus modis et quo ordine veniant magis tunc docebit rerum experientia. Fol. 210, col. 4: Quo consumato prelio erit magna pax qualis non fuit a principio seculi, cujus terminus erit in arbitrio Dei.
[500]. Sui profeti dell'antico Testamento e principalmente su Ezechiele vedi le belle pagine del Castelli: La profezia nella Bibbia, Firenze, Sansoni, 1882, pag. 378 e segg.
[501]. Concordia, II, 1, fol. 18, 3: Invenimus Helisabette concordare cum Sarra quia utraque sancta mulier sterilis fuit, utraque visitata divinitus concepit, et peperit in senectute sua. Utraque autem antiquam illam hebraeorum designavit ecclesiam .... Cum vero libere Sarrae jungitur Agar ancilla, tunc profecto Sarra mutat significationem. Illa enim vetus, haec novum significat testamentum .... Cum vero Agar, amota eidem Sarra, jungitur Rebecca, tunc Sarra significat synagogam quae defuncta est, quare defuit in fede; Rebecca vero ecclesiam quae intravit et obtinuit tabernaculum ejus. III, 1, 16, fol. 32, col. 4: Igitur Helias qui aliquando et alicubi designat Spiritum Sanctum, in hoc loco (Malach., IV, 5) et in aliis significat Christum.
[502]. Vedi ad esempio la Concordia, IV, 24, fol. 53, col. 4: Sicut de nostra temporis hujus angustia quam a diebus, ut jam diximus, Leonis pape et Henrici theotonicorum regis olerantes portamus, illud quod nobis proprium est silentio non expedit preteriri, imo nec sine cordis gemitu et dolore proferre Hieremie increpationem, que peccata judeorum enumerans in nos, qui christiani dicimus et non simus, redundat.
[503]. Histoire lettéraire, XVI, pag. 438; 540-41. Mi piace riprodurre il passo del cronista inglese, pubblicato prima dal Martène, Amplissima collectio, V, 839, e poi dal Bouquet, XVIII, 76. Hac tempestate extitit quidam abbas non longe ab urbe Roma, ordinis cisterciensis, sed cisterciensibus minime subjectus, qui quamdam Expositionem in septem visiones Apocalypsis edidit, accepta, ut ajunt, divinitus sapientia cum fere esset prius illiteratus. In hac autem expositione evidenter ostendit vetus Testamentum Novo concordare .... Quintam vero persecutionem quam sub quinta visione ..... dicit agi temporibus nostris a Saladino ..... Dicit etiam quod anno Dominicae incarnationis MCXCIX incipit sexta visio et sexti sigilli apertio, sub qua visione probat auctoritate Apocalypsis, quod complebitur omnis antichristi persecutio et ejusdem mors et perditio, sed ante ejus persecutionem dicit evangelium Christi ubique praedicandum. Post antichristi vero imperium quot annorum vel dierum fieret expletio sigilli sexti, id est, mortuorum resurrectio et septimi sigilli inchoatio, id est, sanctorum aeterna glorificatio, soli Deo cognitum esse fatetur.
[504]. Le tre opere sono state pubblicate in Venezia nel 1517 la prima, e nel 1527 le altre due. Il Preger ne ha combattuta l'autenticità nella memoria letta all'Accademia di Monaco, Das Evangelium aeternum und Joachim von Floris, München 1874. Il Reuter confuta la dimostrazione del Preger nella sua grande opera Geschichte der religiösen Aufklärung im Mittelalter, II, 356-60.
[505]. Preger, op. cit., pag. 22 che cita Salimbene, Chronicon, pag. 85. Hic est Leo I qui secundum abbatem Joachim concordiam habet cum Josaphath Rege Judae (vide in libro figurarum Joachym et in libro Concordiae).
[506]. Salimbene, pag. 325: quia Expositionem abbatis Joachym super Apocalypsim habebam, quam super omnes alias reputabam.