[507]. Il Liber figurarum è citato altre due volte (vedi pag. 124 e 224). Che il Salimbene faccia più conto dei libri apocrifi si raccoglie da questo passo, ove parlando delle opere di Gioacchino, mette in prima linea l'esposizione di Geremia, pag. 102. Hi duo sollicitabant me ut scriptis abbatis Joachim crederem et in eis studerem. Habebant enim expositionem Joachim super Jeremiam et multos alios libros.

[508]. Preger, op. cit., pag. 27, che riferisce questo passo della Cronaca pag. 103. Igitur abbas Joachim non limitavit omnino aliquem certum terminum, licet videatur quibusdam quod sic. Sed posuit plures terminos dicens: «Potens est Deus adhuc clariora demonstrare mysteria sua et illi videbunt, qui supererunt».

[509]. Fol. 135, col 2. De exhibendo vero misterio hujus numeri nemo mihi molestus fit, nemo me ultra statura limitem transire compellat, potens est enim Deus clariora adhuc facere mysteria sua; fol. 134, col. 2, si queris dierum numerum non est meum dicere neque scire; quod nobis datum est hoc solvimus.

[510]. Preger, pag. 27, che cita il luogo della Concordia, fol. 95, dove dopo aver paragonato Assalonne il figlio ribelle, all'Anticristo, aggiunge: nisi forte quia Antichristi multi erunt aliquis dicat in Absalon non significari illum maximum persecutorem, quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, sed aliquem alium secundum quod jam romanam sedem legimus aliquos usurpasse, et nuper sub Federico imperatore accidisse comperimus.

[511]. Conc., IV, 1, fol. 42, col. 3: .... Sicut ergo sunt arbores silve plurime, que in stipitibus sunt similes, sed tamen in ramis foliisque dissimiles, sic et duo testamenta in rebus quidem generalibus similia sunt, sed in specialibus dissimilia.

[512]. Preger, pag. 29-30. La lettera di Gioacchino è premessa nell'edizione a stampa così alla Concordia come al Commento dell'Apocalisse.

[513]. Fol. 229, col. 2. Neque ut tres ramos uni radici infixos, ut substantiam radicem et tres ramos ipostasis arbitraris juxta aliquorum perfidiam, quod est inducere quaternitatem. Ivi, col. 3: Item quod his nequius est, nescio que tria preter substantiam nova adinventio assignare presumpsit.

[514]. Sulle antiche testimonianze, che provano l'autenticità delle tre opere, vedi il Renan, Joachim de Flore et l'Évangile éternel nella Revue des deux mondes; tome LXIV, pag. 98.

[515]. Fol. 227, col. 2. Cum essem apud cenobium Case maris.... accidit in me velut haesitatio quaedam de fide Trinitatis ecc. Questa fu l'occasione, che gli fece scrivere il Decacordo dopo la Concordia (quod opus incepimus primo) e l'Esposizione dell'Apocalissi, quae (ignorante me omnimodis exitum rei) nescio qua Dei providentia ex eadem nascendo processit.

[516]. Apoc., fol. 134, col. 2. Mirum quod praeterito anno veniens qui dam vir satis (ut apparebat) providus et timens Deum a partibus Alexandriae, in quibus detentus fuerat in vinculis, dixit se audisse a quodam magno Sarraceno mississe Patharenos Legatos suos ad illos postulantes ab eis communionem et pacem .... Hoc audivi ipse ab eodem viro in civitate Messana, anno millesimo centesimo nonagesimo quinto incarnationis dominis tertie decime indictionis.