[288]. Cronaca laudunense, loc. cit. anno Domini 1178 [leggi 1179]. Concilium lateranense a Papa Alexandro huius nominis tertio celebratur .... Valdesium amplexatus est Papa, approbans votum quod fecerat voluntariae paupertatis, inhibens eidem ne vel ipse aut socii sui praedicationis officium praesumerent nisi rogantibus sacerdotibus. Che i Valdesi si fossero presentati ad Alessandro III ci viene attestato da Gualtiero Mapes, De Nugis curialium, pubblicato dal Wright, London 1850. Non avendo potuto avere questa stampa, riferisco dall'Usser: Gravissimae quaestionis de Christianarum Ecclesiarum successione et statu Historica explicatio (Hanoviae 1658, pag. 168). Vidimus in concilio Romano, sub Alexandro Papa III celebrato, Valdesios, homines idiotas illiteratos .... qui librum Domino Papae presentaverunt lingua conscriptum gallica, in quo textus et Glossa Psalterii plurimorumque legis utriusque librorum continebatur. Hi multa petebant instantia, praedicationis authoritatem sibi confirmari. L'accordo colla cronaca laudunense mostra erronea la correzione, voluta da qualcuno, di Alessandro III con Innocenzo III.
[289]. Stef. di Borb., loc. cit. Cum autem ex temeritate sua et ignorantia multus errores scandala circumquaque diffunderunt, vocati ab episcopo Lugdunensi, qui Ioannes vocabatur, prohibuit eis ne intromitterent se de scripturis exponendis vel praedicandis. Non possiamo ammettere che questo divieto sia posteriore a quello di Alessandro III, perchè Stefano ce lo presenta non come esecuzione degli ordini di Roma, ma quale misura presa spontaneamente dal vescovo. Inoltre dal racconto di Stefano la proibizione del concilio del 1179 parrebbe posteriore a quella del vescovo locale. Post expulsi ab illa terra, ad concilium quod fecit Romae ante Lateranense vocati et pertinaces, fuerunt schismatici postea iudicati.
[290]. Magister eorum usurpans Petri officium, sicut ipse respondit principibus sacerdotum, ait: obedire oportet magis Deo quam hominibus (Stef. di B., loc. cit.).
[291]. Omnes qui vel prohibiti, vel non missi, praeter authoritatem ab apostolica sede vel episcopo loci susceptam, publice vel private praedicare praesumpserint .... pari vinculo perpetui anathematis innodamus (Mansi, XXII, 477).
[292]. Per l'appello ad Innocenzo ci sono due testimonianze, l'una di Davide d'Asburgo (Ivoneto), l'altra della cronaca urspergense. Il primo scrive: apud Lugdunum fuerunt quidam simplices layci, qui quodam spiritu inflammati et supra ceteros de se presumentes iactabant, se omnino vivere secundum evangelii doctrinam, et illam ad literam perfecte servare, postulantes a domino Papa Innocentio hanc vivendi formam sibi et suis seguacibus confirmari, adhunc recognoscentes primatum apud ipsum residere apostolicae potestatis. (Vedi Preger, pag. 25). — La cronaca urspergense all'anno 1212: Vidimus tunc temporis aliquos de numero eorum, qui dicebantur Pauperes de Lugduno apud sedem apostolicam cum magistero suo quodam ut puto Bernhardo, et hi petebant sectam suam a sede apostolica confirmare. Essendo dunque attestati da molte fonti tanto l'appello ad Alessandro III, quanto l'altro ad Innocenzo III, bisognerà ammettere col D'Argentré che si tratti di due appelli differenti, non di uno scambio di nomi.
[293]. Innocenzo III, Epistolae, Lib. XI, ep. 196. Vedi Gieseler, Lehrbuch, II, 2, 632.
[294]. Chr. Ursp., l. c. Dominus Papa in loco eorum exsurgentes quosdam alios, qui se appellabant Pauperes minores confirmavit qui praedicta superstitiosa et probrosa respuebant .... maluerunt appellari Minores Fratres quam Minores Pauperes.
[295]. Diekhoff, Die Waldenser im Mittelalter, Göttingen, 1851, pag. 155-58.
[296]. Stefano di Borbone in D'Argentré, I, 87, ben conosce questi periodi successivi. Hii ergo, Valdenses videlicet et sui, primo ex praesuntione et officii apostolici usurpatione ceciderunt in inobedientiam, demum in contumaciam, demum in excommunicationis sententiam .... Postea in Provinciae terra et Lombardiae cum aliis haereticis se admiscentes, et errorem eorum bibentes et serentes, haeretici sunt judicati infestissimi et periculosissimi.
[297]. L'abate di Foncaldo, verso il 1209, aveva tuttora speranza di richiamare i Valdesiani nel grembo della Chiesa: Adversus Valdenses, in Gretser, XII, 2, pag. 207: cui pauca de multis collegimus ad ostendendum quanta sit episcoporum ac sacerdotum dignitas ac auctoritas, quo cognito qui hactenus eis ribelles fuerunt, humiliter eisdem obtemperent.