[736]. Liutp. c. 22, 29, 91, 117.
[737]. Rach. c. 8.
[738]. Cfr. Chart. I, 45, a. 887; un documento è ritenuto privo di valore legale non perchè sia falso ma perchè non è stato scritto o firmato da un notarius scriba publicus.
[739]. È la nota definizione datane da Rolandino nel proemio del suo Tractatus notularum.
[740]. Loth. 98. Per l'intervento dei notai nel placito come scabini è tipico l'esempio del giudice astense Graseverto.
Cfr. Ficker, loc. cit., III, pag. 21 e 22 e Cipolla. Di Audace cit., pag. 194-96. A Piacenza, a. 879 uno scabino è archinotarius. Cfr. Mayer Ital. Verf. cit., § 5, nota 83.
[741]. Lex alam. XXXVI, 1, 2; Lex Baiuw. II, 15, 1. E mi piace riportare qui anche un caso pratico contemporaneo al periodo che si sta studiando in Italia in questo volume.
Loersch H. Schröder R. Urkunden zur Geschichte des deutschen Privatrechtes. Bonn. 1881, n. 53, pag. 35. Traditio capturae ad Suuarzetmuore. Isti tradiderunt... Isti tradiderunt et nihil acceperunt... Anno ab incarnatione Domini 827 et regni Hludounici imperatoris 14 factus est Conventus publicus in loco qui dicitur Suuarzetmuor et Hrabanus abbas fuit in eo et Poppo Comes et majores natu de comitatu eius, quorum nomina sunt: Liutpraht, Uuidarold, Uuotan, Gundacar, Herimot, Friduhelm, Nidhart, Ortheri, Otto, Alspraht, Einrat, Helmolt, Ratger, coram quibus Herimot et Berahart dixerunt se in illa captura aliquam habere portiunculam, sed tamen eorum adquisitio ita difinita est et pacata, ut dominus Hrabanus abbas illis duos boves et duo pallia lanea et linea, duos gladios daret, et illi negaverunt et abdicaverunt coram suprascriptis nobilibus viris, quod ulterius in illa captura nullam communionem habeant. Coram his vero testibus datum fuit quod dominus Hrabanus abbas promisit, et negatum et traditum ab Herimote et Beraharte et Munihelme et Attamanne et Nidgere et Lungane.
Seguono i nomi di 23 testimoni dei quali i primi due monaci.
[742]. Mentre si conserva il sistema dell'allegazione apud publica gestis municipalibus (cfr. doc. edito dal Savigny Stor. cit., I, pag. 348); il testamento di Beltramo dell'anno 615 e quello di Adoindo del 642 è in forum delato, turbis circumstantibus a indice reseratum recitatunque (Id. ibid., pag. 116); le donazioni sono fatte in mallo publico (cfr. Dachery. Spicilegium sine collectio veterum aliquot scriptorum. Parigi, 1723, pag. 878, luglio 874) e l'assemblea generale acquista sempre maggiore importanza.