XI
NOCCO DI CENNI DI FREDIANO
Si lagna che madonna gli abbia prima fatto sperare d'aver gioia del suo amore, e poi lo abbia ingannato.
Greve di gioia — pò l'om malenanza
far per forza mostranza
in vista ben, se 'l cor d'ess'è ripieno.
Simil di noia — far pot' allegranza
stando 'n fera dottanza
5
che pur le pene ch'ha sempre li stièno.
Siccome l'albor pò far ch'è silvaggio
frutto per sua natura
mai bon per sé tanto di su' lignaggio,
se non che 'nsetatura
10
ched è lui fatta, 'l fa ed el notrica;
donque non per sé mica
lo fa, ma su' calor; nasce 'l fior pria,
unde poi 'l frutto vene:
cusí giammai eo non poria mostrare
15
ch'avesse gioi' né bene,
mentre voi, donna, mi faceste stare,
com'ora, 'n tante pene;
ma datemi pur tanto un solo ramo
di quel frutto ch'eo bramo:
20
vedrete in gioi' montarmi e 'n frutto bono,
com'om' c'ha gioi' s'attene.
Lo frutto bono — da bon albor vene,
siccome gioi' da bene
nasce e da gioi' ven tutta allegranza,
25
avegnia sono — seme 'n dolce speme,
ch'amar' frutto n'avène;
ma ciò snatura per mala sembianza.
Simil l'amaro amore allo 'mprimera
mostra dolce 'l veleno,
30
cusí lo ingegna e tiene 'n tal maniera
ch'ha male e dice beno;
ma poi ch'assaporato trova amaro,
vuol lassar, parli caro,
e poi si pente per l'arra, ch'ha dato,
35
unde spesso dice: — Omè! —
Ma Amor, volendo, vidde non potea
lo simil for' voi farmi:
fecemi vista far che vi piacea
me e servire 'n voi darmi;
40
e io, vedendo ciò, dissi: — Bon frutto
da tal albor fia dutto. —
Credetti in voi lassarmi ed ei mi prese:
cusí per voi ingannome.
Saccio per vista assai d'albor venire
45
che 'n flor mostra gioire
e fanne assai e poghi a ben ne stende;
ma poi ch'acquista l'altr'anno in fiorire,
frutto per ben seguire,
ciò che dimostra in fiore 'n frutto rende.
50
Cusí, s'ei mostra di dar allegrezza
e poi la torna a noia,
convien, se pregio vuol, che tal gravezza
ristori per gran gioia;
e, se ciò non facesse, non sre' degno
55
arbor, mostrando segno
in fior di frutto fare e poi fallire;
ma sre' laida mostranza.
Cusí dir posso di voi, donna gente,
che da voi mi fu data,
60
in prima vista, d'aver gioi' piagente,
e doglia or m'è tornata.
Se voi ristoramento a me non date,
certo fallo operate,
perché, per viste di gioi', me venire
65
fatt'avete 'n pesanza.
Unde vi prego, donna, che mercede
vi stringa, per pietade,
a far considerar quant'ho 'n voi fede;
c'adesso, in veritate,
70
mi tornerete in gioi' onni dolore,
over di man d'Amore,
cui mi metteste, cavrete tornando
in mia primera essenza.
XII
GERONIMO TERRAMAGNINO
I
Dice ad un poeta che è bene riflettere lungamente prima di parlare.
Poi dal mastro Guitton latte tenete,
assai, mi par, dovete
di vera conoscenza aver effetto,
e defettar da voi onni defetto
che non bon agia aspetto,
5
se di tal mastro bon saver avete.
O quanto, quanto e quanto esser dovete,
se bene il possedete,
glorïoso di tutto bono assetto!
E com' dovria il dir vostr'esser retto
10
e del contraro netto!
Se pensate che dico, cernerete
che la vertú si mostra in del parlare,
simel vizio v'appare,
unde, parlando, l'omo paragona
15
la sua propria persona,
perché guardar neun troppo si pò.
Or intendete ben il meo dir mo',
ch'a scoverto vo' do,
né scherm'alcun poteteci pigliare.
20
Dico: Bon è pensare,
anzi la cosa ditta, chi ragiona.
II
DOCTRINA DE CORT
Proemi de doctrina de cort.
El nom de Dieu qu'es subiranz,
paire e fill e esperitz sanz,
e guidanz de totz pecadors,
fauc mon acort pels amadors,
ques amon saber ab drechura,
5
qals es aycella parladura
ques ha en chanz major plajensa
e may avinenment s'ajensa.
E si enten molt a estendre
mon dit, nuls ab drech reprendre
10
m'en deu hom, quar en pauche escrich
no podon ges caber gran dich,
e en breus ditz confusios
se concreja mantas sazos.
Mas si eu claramen dezir
15
e may mas paraulas dir,
obs es que mos ditz s'espanda
per drech'e per longa landa;
e s'afanz feira m'en mestreygir,
vigors mon coratg' enpeeygir,
20
car ben say que ses gran afan
hom no pot far obra prezan.
Eu voil que cascus q'a pretz rics
l'entende, no avols ni tritz.
Don ieu,
Teramaygnis de Piza
,
25
commenz en aquesta guiza.