[92]. Talvolta i venatores indossavano galea, scudo e lorica. Cf. Sante Bartoli, Pitt. ant. delle grotte di Roma, II, 27, 28. Cf. la moneta in cui è rappresentata la venatio e col nome di L. Regolo, ecc.
[93]. Mart., loc. cit., VII. — Cassiodoro tratta diffusamente di queste lotte: ecco le sue parole: «Primus fragili ligno confisus currit ad ora belluarum, et illud, quod cupit evadere magno impetu videtur appetere. Pari in se cursu festinat et praedator et praeda, nec alter tutus esse potest, nisi huic, quem evitare cupit, occurrerit. Tunc in aëre saltu corporis elevato quasi vestes levissimae supinata membra iaciuntur, et quidam arcus corporeus supra belluam libratus, dum moras descendi facit, sub ipso velocitas ferina descendit. Sic accidit ut ille magis possit mitior videri, qui probatur illudi. Alter angulis in quadriferia mundi distributione compositis rotabili facilitate praesumens non discedendo fugit, non se longius faciendo discedit; sequitur insequentem, poplitibus se reddens proximum, ut ora vitet ursorum. Ille in tenuem regulam ventre suspensus irritat exitialem feram. Alter se gestibili muro cannarum contra saevissimum animal ericii exemplo receptatus includit . . . . . sic iste consutili crate praecinctus munitior redditur fragilitate cannarum. Alter labenti rota feris offertur eadem alter erigitur, ut periculis auferatur. Alii tribus, ut ita dixerim, dispositis ostialis, paratam in se rabiem provocare praesumunt, in patenti area cancellonis se fortibus occulentes, modo facies, modo terga monstrantes, ut mirum sit evadere, quos ita respicis per leonum ungues dentesque volitare». Cass., Variar., 42.
[94]. Cf. Suet., Claud. 34; Ovid., Metam., XI, 26; Sen., ad Lucil. 8; Cf. etiam Bulenger, De venat. circi.
[95]. Lib. II, Epig. LXXV.
[96]. Cassiodoro fa menzione delle cacce date nell’anfiteatro Flavio l’anno 519 e 523 dell’era volgare, gli ultimi che siano ricordati nella storia. — V. Nibby, Roma nel 1839, parte ant., p. 389.
[97]. Omero, Iliad. 23, 175, 176.
[98]. Tito Livio, VII, 15. Cf. Aen., l. XI, v. 81 et segg.
[99]. Tert., de spect. XII.
[100]. Serv., ad Virg. Aen. X, 519: Sane mos erat in sepulchris virorum fortium captivos necari, quod postquam crudele visum est, placuit gladiatores ante sepulchra dimicare, qui a bustis bustuarii dicti sunt.
[101]. Gladiatorum munus primum Romae datum est in Foro Boario Ap. Claudio, M. Fulvio coss. — Dederunt M. et D. Bruti funebrii memoria patris cineres honorando (Val. Mass., l. II, c. V; T. Livio, Ep. l. XVI.)