E dopo aver descritto il piacere di viaggiare nell’inverno in mezzo a turbini di neve che oscurano il cielo:

«Accidit praeterea, ut, saeviente frigore et multa nive cadente, genis proficiscentium glacies incumbat, quae laminae instar, postea avellitur et stiriae palpebris adhaerescant, digitis similiter avellendae, quod incommodum admodum molestum est, iis praesertim, qui a teneris perferre non didicerunt. Incommodis hisce et periculis tandem superatis, pervenitur in tentorium, teterrimo fumo oppletum, quod sane haud leviorem viatori molestiam creat; et, ut reliqua incommoda taceam, hoc unum, memorasse sufficiat, efficere hunc fumum, ut facies hospitis, si per complures dies hic commoratus fuerit, variis tuberibus intumescat.

«Et, ut paucis multa complectar, tot Missionarium lapponicum circumveniunt et exercent incommoda, tot labores exantlandi, sive frigus spectes, quod suo tempore paene intolerabile est, sive hospitium in parvo et rimoso tentorio, sive denique alimenta consideres, qualia sunt lac rangiferinum congelatum, fontana, eaque interdum frigidissima et nive permixta etc. aliaque innumera, quibus recensendis vix sufficio, incommoda respicias, ut speciali Dei providentiae, eique soli tribuendum sit etc.»

Dice però che egli non vuole con queste tristi pitture sgomentare i missionarii, perchè l’idea di far del bene e di far entrare in cielo le anime dei lapponi basta a tutto.

«Enim vero qui gloriam Dei in tot animarum a tenebris ad lucem, a potestate Satanae ad Deum, conversione promovendam unica respicit, haec et alia, quae se circumvenire possunt incommoda, parum curat, sed puro et sinceri Christi oviumque pretiosissimo ipsius sanguine redempturum amore incensus quaevis molestias laetus adit, laetus sustinet et superat. Quae initio dura sunt, uti assueveris, sensim mollescunt, et profecto (absit omnis jactantia et vana coram Deo et hominibus gloriatio) confidenter ausim asserere, me omni illo tempore, qua pars aliqua missionis regiae in hisce oris eram, mea sorte adeo contentum fuisse ut numquam magis. Si causam quaeris, praeter multas alias et hanc accipe; esse lapponibus ingenia adeo docilia, mitia et tractabilia, ut, quod in commercio cum aliis hominibus, sua et aliorum opinione his multo politioribus, animum liberalem aequique amantem et justi, haud raro offendant, et ad iram ac indignationem irritant, inter lappones versanti non sint metuenda.»

Le streghe e i maghi furono gli ultimi a sparire dal mondo mitologico, e non oserei dire che neppure oggi sia del tutto scomparsa la magia in Lapponia; nè possiamo stupircene, quando ricordiamo la magia bianca dello spiritismo, che si esercita anche oggi sotto i nostri occhi da uomini serii e di buona fede.

Knud racconta molte confessioni di streghe, dalle quali apparisce come queste donne credessero esse stesse agli straordinarii poteri, dei quali eran dotate, sia per fare il bene che per fare il male. Alcune ad esempio credevano di essere state nell’inferno e di aver avuti continui rapporti col diavolo, altre confessavano di avere coi loro maleficii fatto naufragar navi o perir vacche e bambini. Il buon Knud è disposto a credere, che queste confessioni fossero il risultato di sogni o di accese fantasie, fors’anche estorte dalla paura o dalla tortura; ma non nega che anche l’arte magica possa essere della partita: «Artem tamen magicam olim fuisse exercitam, minime nego, cum diabolus in infidelibus efficax sit, et quis id, quod sacrae paginae luculentis dictis exemplisque testificantur negare sustineret?»

Prima di segnare a grandi tratti l’antica mitologia lapponica, raccogliamo le superstizioni e i riti, che regnavano ancora poco prima del Knud e che possono valere a disegnarci la particolare forma di religiosità che è propria dei lapponi.

Usavano una specie di sagrifizio in cui ardevano in una cymbula pezzetti di carne, di cacio, di burro e di viscere di renne.

Si credeva, che taluni uomini avessero il potere di lanciare da lungi piccole freccie avvelenate di piombo per vendicarsi dei proprii nemici. Queste freccie producevano malattie gravi o contagiose.