Outre ce romance de la Pèlerine, les Portugais ont sur le même sujet deux imitations du romance castillan Rico Franco.„ Puymaigre, Romanceiro, p. 216.

“O romance de Dom Franco, recolhido pela primeira vez, por Th. Braga, é conhecido na Hespanha sob o titulo do Rico-Franco (Duran, Romancero General, t. I. p. 160). N'uma das versões da Ilha de S. Jorge, Dom Franco é substituido pelo Duque da Turquia, o que justifica a classificação do romance como romance mourisco.„ Hardung, II, p. 61, in nota.

[60] Invenzione delle meglio accètte ai poeti popolari è quella di una giovine che, o per vendetta o per salvar l'onestà, uccide un uomo con l'armi sue proprie: le canzoni italiane di siffatto argomento sono parecchie. Questa (di Alessandria), tutta forza e rapidità, è nel Marcoaldi, raccolta cit., p. 166-67:

LA VENDICATRICE.

“Oh, varda ben, Munfren-na,
oh, varda quel casté:
i è trentatré fanten-ni,
ch a j'ho menaji me.
I m'a negà l'amure,
la testa a j'ho tajé.„

“Ch'u' m digga lü, sior conte;
ch'u 'm lassa la so' spà.„

“Oh, dimi ti, Monfren-na;
cosa ch'a 't na voi fa'?„

“A voi tajé 'na frasca
per ombra al me' cavà.„

Lesta con la spaden-na
al cor a j'ha passà.

“Va là, va là, sior conte;
va là 'nte quei boscon;
le spen-ni e li serpenti
saran toi compagnon.„

Ha riscontro in altra piemontese edita dal Ferraro (Canti Monferrini, p. 4):

LA LIBERATRICE.

“Vostu viní, Gianfleisa,
vostu viní cum mi?„

“O si vurrei ca vena,
pruntème d'un cavà.„

“Cavà l'è bela prunt;
t'j manche anma che ti.„

Sa l'è muntà a cavà,
singsent mija senza parlée.

“O varda là Gianfleisa,
'r casté ca ti voi minée;
tanti ca j' ho minaje
i'n sun pí riturnée.„

“Sa te digo ti, Gilardu,
prestme ra to spà.„

“Csa vosti fé, Gianfleisa,
dra me spadin-ha d'or?„

“Avôi tajée ina rama
da fé umbra ar me cavà.„

Quindi r'ha aví ra spà an man,
ant ir cor a i r'ha piantà.

“Stà lí, sta lí, Gilardu,
a ra fresca rusà;
e mi ca sun Gianfleisa,
purtrò ra nova a cà.„

Cfr. Nigra, Canzoni ecc., fasc. V. p. 153 (Monferrina). Tolgo la seguente dal Bernoni, racc. cit., punt. IX, p. 2:

LA INCONTAMINATA.

“O Betina de l'aqua fresca,
me daressi un po' da bevare?„

“Va da basso a le fontanele,
che de l'aqua ghe ne sarà.„

“Toca, toca gli spironi,
bela; in Franza te vôi menar.„

Quando in Franza fu rivata,
la mia bela trà un sospir.

“Ma perché sospiri, bela?
tanto tempo che moro per ti!„

“Me xe morta la mia mama;
me convien morir 'nca mi.„

“Non pensar piú a la tua mama;
pensa a mi che so el tuo amor.„

“Maledeto sia 'l sartore
che m'à fato questo busto:
'l me l'à fato gnente giusto,
che no posso respirar.
Cavalier, dame la spada,
ché la steca [del busto[61]] me vôi tagiar.„

El ghe dà la spada in mano,
e nel cuor se la impiantò.

“Me xe morta la mia bela;
me convien morir 'nca mi.„

Cfr. Ferraro, La Monferrina incontaminata; Nigra, fasc. V, serie 2, Il Corsaro.