Gospoda pod Królową Gęsią Nóżką

by Anatole France; Jan Sten

Co do mnie, mój synu, wróciłem do swego pokoju i choć bardzo znużony, nie chciałem udać się na spoczynek, nie odszukawszy w księdze Boecjusza zdań stosownych do mego położenia. Czegoś absolutnie odpowiedniego nie znalazłem, rzeczywiście bowiem wielki Boecjusz nie rozmyślał, jak niefortunnym zdarzeniem jest rozbić głowę generalnemu intendentowi butelką wina z jego własnej piwnicy; tu i ówdzie jednak w cudnym tym traktacie znalazłem kilka maksym stosujących się jako tako do obecnych naszych koniunktur. Po czym naciągnąwszy szlafmycę na oczy i duszę poleciwszy Bogu, zasnąłem dość spokojnie. Po pewnym czasie, o ile mi się zdawało niedługim — choć nie miałem sposobu zmierzyć jego przeciągu, bo tylko czyny nasze, mój synu, są jedyną miarą czasu, który zatem podczas snu jest dla nas niejako w zawieszeniu — poczułem, że mnie ktoś ciągnie za ramię i krzyczy do ucha: „Księże dobrodzieju! He, księże, obudźże się!” Myślałem w pierwszej chwili, czy to nie strażnik policyjny przyszedł po mnie, by zaprowadzić mnie przed oblicze oficjała, i medytowałem, czy nie dobrze byłoby rozbić mu głowę lichtarzem.

Niestety, mój synu, wielka to prawda, że raz porzuciwszy drogę łagodności i sprawiedliwości, po której mędrzec kroczy pewną i przezorną stopą, zmuszeni jesteśmy popierać dalej gwałt gwałtem, okrucieństwo okrucieństwem; tak z pierwszego błędu wynikają wciąż nowe. Tę prawdę należy mieć zawsze na uwadze, by zrozumieć żywoty cezarów rzymskich. Żywoty te opowiedział bardzo dokładnie pan Crevier²⁶⁴.

Ci władcy nie urodzili się gorsi od innych ludzi; Cajusowi, zwanemu Kaligulą, nie zbywało na rozumie i zdrowym sądzie; uczucie przyjaźni nie było mu obce. Neron miał przyrodzone zamiłowanie do cnoty, temperament jego zapalał go do wszystkiego, co wielkie i wzniosłe. Pierwszy jakiś błąd rzucił ich obydwóch na drogę zbrodni, po której kroczyli aż do swego nędznego końca. Jasno to wynika z dzieła pana Crevier. Znałem tego zdolnego człowieka, gdy wykładał literaturę w kolegium w Beauvais, tak jak ja wykładałbym ją dziś, gdyby życie moje nie było rozdarte tysiącem przygód i gdyby przyrodzona mi miękkość serca nie była stawiała mi zasadzek, w które zawsze wpadałem. Pan Crevier, mój synu, był mężem czystych obyczajów, wyznawał surową moralność i — jak sam słyszałem — mawiał, że kobieta, która zdradziła wiarę małżeńską, zdolna jest do największych zbrodni: jak na przykład do zabójstwa, podpalenia itd. Przytaczam ci to zdanie, by ci dać wyobrażenie o świętej surowości tego kapłana. Ale oto znów odbiegam od przedmiotu, a pilno mi kończyć me opowiadanie. Myślałem zatem, że strażnik już ma mnie w ręku, już widziałem się w więzieniu arcybiskupstwa, gdy rozpoznałem twarz i głos pana d’Anquetil. „Księże — rzekł ów szlachcic — wydarzyła mi się w pokoju Rożenka szczególna przygoda. Podczas snu mego jakaś kobieta weszła do pokoju, wśliznęła się do mego łóżka i obudziła mnie słodkimi słówkami, gradem pocałunków i najczulszymi pieszczotami. Odsunąłem firankę, by zobaczyć rysy mej przygody; ujrzałem, że była to najcudniejsza w świecie brunetka z płomiennym okiem. Ale natychmiast krzyknęła i rozgniewana uciekła, nie tak szybko jednak, bym jej nie dognał w korytarzu, gdzie pochwyciwszy, zatrzymałem ją w silnych uściskach. Wyrywała się, drapała mnie po twarzy; gdy już, jak jej się zdawało, podrapała mnie dostatecznie dla zaspokojenia swego honoru, poczęliśmy rozmawiać. Z przyjemnością dowiedziała się, że jestem szlachcicem i nie najuboższym. Wkrótce przestałem być jej wstrętny i już była jak najżyczliwsza dla mnie, gdy w korytarzu ukazał się kuchcik; tym razem ze strachu czmychnęła bez powrotu. Przypuszczam — dodał pan d’Anquetil — że ta cudna dziewczyna przyszła do kogoś innego, nie do mnie. Musiała omylić się co do drzwi i to zdziwienie było powodem jej przestrachu; ale uspokoiłem ją dobrze i gdyby nie ten kuchcik, byłbym zupełnie zyskał jej przyjaźń”. Nie przeczyłem tym jego nadziejom; zaczęliśmy zastanawiać się, do kogo by też ta piękna osoba przychodzić mogła, i zgodziliśmy się na to, jak ci to już mówiłem, Rożenku, że wybranym jest ów stary wariat d’Astarac, który ma z nią schadzki w pokoju sąsiadującym z twoim, a może nawet bez twej wiedzy i w twoim własnym pokoju. Cóż ty na to?

— Bardzo to być może — odrzekłem.

— Z pewnością tak jest — dodał mój drogi mistrz. — Ten czarownik kpi z nas swymi salamandrami, a w rzeczywistości pieści ładną dziewczynę. To oszust.

Prosiłem mego mistrza, by opowiadał dalej, co też chętnie uczynił.

— Skracam, mój synu, słowa pana d’Anquetil, bo jest rzeczą umysłu niskiego i pospolitego rozwodzić się nad błahymi zdarzeniami; powinniśmy, przeciwnie, zwięźle streszczać się w kilku słowach, a dla nauk i rad moralnych zachować obfitą, porywającą wymowę, która wtedy jak śnieżna lawina z gór toczyć się powinna. Wystarczy więc, gdy zamiast wielu słów powiem ci, iż pan d’Anquetil zapewnił mnie, że jego zdaniem jest to dziewczyna nadzwyczajnie piękna, wdzięczna i czarująca. Zakończył swe zachwyty, zapytując mnie, czy wiem, kto ona i jak się nazywa. „Podług portretu, jaki mi tu go kreślisz — rzekłem — poznaję w niej siostrzenicę rabina Mozaidesa, Jahelę, którą zdarzyło mi się również ucałować pewnej nocy na tych samych schodach, z tą różnicą, że było to między piętrem pierwszym a drugim”. „Spodziewam się — odrzekł pan d’Anquetil — że w pocałunku była jeszcze inna różnica, bo co do mnie, chwyciłem ją bardzo blisko. Przykro mi też jest, że jest Żydówką; chociaż nie wierzę w Boga, wolałbym, by była chrześcijanką. Ale któż może znać swe pochodzenie? Kto wie czy nie jest to dziecko ukradzione? Żydzi i Cyganie stale codziennie uprowadzają dzieci. Przy tym nie dosyć powtarzamy sobie, że Najświętsza Panna była także Żydówką. Kimkolwiek jest, Żydówką czy nie, podoba mi się, chcę ją mieć i mieć ją będę”. Oto słowa tego młodego szaleńca. Ale pozwól mi, synu, spocząć na tej omszałej ławce; przygody tej nocy, walki, które stoczyłem, późniejsza ucieczka zupełnie z nóg mnie zbiły.

Usiadł i wyjąwszy pustą tabakierkę z kieszeni, żałośnie na nią spoglądał.

Usiadłem przy nim wzburzony i przygnębiony zarazem. Opowiadanie to zasmuciło mnie do żywego. Przeklinałem los, który na moje miejsce podsunął tego brutala w chwili, gdy moja droga kochanka przyszła do mnie z objawami najżywszej czułości, nie wiedząc, że ja wtenczas podkładałem szczapy w piecu alchemika. Więcej niż prawdopodobna niestałość Jaheli krwawiła mi serce i byłbym wolał, by mój mistrz zachował był więcej dyskrecji przed moim rywalem. Odważyłem się — z całym szacunkiem — zrobić mu zarzut z tego, że zdradził imię Jaheli.

— Księże Coignardzie — rzekłem — czy nie było nieostrożnie dać te wskazówki temu gwałtownemu i rozpustnemu pankowi?