269. kurek — w strzelbie skałkowej, używanej jeszcze w pierwszej połowie XIX w., część zamka zaopatrzona w krzemień; za pociągnięciem cyngla krzesała iskry, które udzielały ognia prochowi rozsypanemu na panewce, a przezeń — nabojowi. [przypis redakcyjny]
270. wiorsta — używana w Rosji miara długości, równa ok. 1070 metrom, dzieliła się na 500 sążni. [przypis edytorski]
271. Herr Gott! (niem.) — Panie Boże! [przypis redakcyjny]
272. Bem Józef (1797–1850) — generał polski, uczestnik powstania listopadowego, w latach 1848–1849 wsławił się jako komendant obrony rewolucyjnego Wiednia, a następnie wojsk węgierskich w Siedmiogrodzie, gdzie zwycięsko walczył z Austriakami. W sierpniu 1849 r. był naczelnym wodzem armii węgierskiej; po klęsce powstania wstąpił do armii tureckiej. [przypis redakcyjny]
273. zdemontowana — tu: uszkodzona. [przypis redakcyjny]
274. płazować — uderzać płaską (tępą) stroną szabli. [przypis redakcyjny]
275. ordynaryjny — zwyczajny, pospolity. [przypis redakcyjny]
276. raz po razu — dziś: raz po raz. [przypis edytorski]
277. fajfer — w dawnym wojsku muzyk przygrywający na piszczałce. [przypis redakcyjny]
278. wycior — szczotka do wycierania armaty po wystrzale. [przypis redakcyjny]