2294. zdużać (daw.) — wygrać, przemóc, dać radę. [przypis edytorski]
2295. febris (łac.) — dreszcze, gorączka. [przypis edytorski]
2296. palus, paludis (łac.) — bagno; tu M. lm paludes: bagna. [przypis edytorski]
2297. Żmudź — płn.-zach. część Litwy. [przypis edytorski]
2298. Duglas — Douglas, Robert (1611–1662), Szkot, od 16 r. życia żołnierz armii szwedzkiej, feldmarszałek, uczestnik wojny trzydziestoletniej. Podczas potopu szwedzkiego dowodził wojskami szwedzkimi w Prusach Książęcych. Za zasługi wojenne otrzymał tytuł hrabiego, a jego potomkowie stali się jednym z najbogatszych rodów arystokratycznych Szwecji. [przypis edytorski]
2299. lubo (daw.) — chociaż, mimo że. [przypis edytorski]
2300. żywić — tu: pozostawiać przy życiu, darować życie. [przypis edytorski]
2301. Chowański, Iwan Andriejewicz (zm. 1682) — rosyjski wojskowy, bojar i wojewoda, jeden z dowódców w wojnie polsko-rosyjskiej (1654–1667), o której Sienkiewicz nie mógł w 1884 r. pisać wprost ze względu na cenzurę carską; kariera Chowańskiego zaniepokoiła w końcu dwór carski do tego stopnia, że został ogłoszony buntownikiem i ścięty wraz z synem, co stało się powodem buntu wojskowego, a w XIX w. tematem opery Modesta Musorgskiego Chowańszczyzna. [przypis edytorski]
2302. porać się — zmagać się, walczyć; por. uporać się. [przypis edytorski]
2303. kobiel (daw.: wygięcie w łuk, wybrzuszenie) — tu: kosz, pułapka. [przypis edytorski]