161. krzak gorejący — biblijny płonący ogniem krzew, postać, pod którą wg Księgi Wyjścia objawił się Mojżeszowi Bóg Jahwe i przemawiał do niego (Wj 3). [przypis edytorski]
162. Claudel, Paul (1868–1955) — francuski poeta i dramaturg katolicki, dyplomata (w służbie dyplomatycznej w l. 1893–1936). [przypis edytorski]
163. Ptolomeusz (daw.) a. Ptolemeusz — imię męskie pochodzenia greckiego (gr. Ptolemaios: wojowniczy, od ptolemos: wojna); w starożytności nosili je m.in. greccy królowie i dowódcy wojskowi, władcy z macedońskiej dynastii rządzącej Egiptem w 304–30 p.n.e., a także paru męczenników i świętych chrześcijańskich; najbardziej znana osoba o tym imieniu to Ptolemeusz Klaudiusz (II w.), grecki astronom, geograf i matematyk, który rozwinął geocentryczny model świata i spisał kompendium wiedzy astronomicznej. [przypis edytorski]
164. kontorsja (z łac.) — skręcenie, wykrzywienie. [przypis edytorski]
165. austeria (daw.) — gospoda, karczma. [przypis edytorski]
166. zwana od astronomów — dziś popr.: zwana przez astronomów. [przypis edytorski]
167. sążeń — dawna miara długości, określana przez zasięg rozpostartych ramion dorosłego mężczyzny, wynosząca ok. 1,7–2 m. [przypis edytorski]
168. sangwina — brunatny odcień czerwieni przypominający kolor krwi (łac. sanguis). [przypis edytorski]
169. Hildegarda — imię żeńskie pochodzenia germańskiego; nosiła je m.in. Hildegarda z Bingen (1098–1179), frankońska mniszka i opatka benedyktyńska, wizjonerka, mistyczka, lekarka i kompozytorka, czczona jako święta w wielu zachodnich wyznaniach chrześcijańskich. [przypis edytorski]
170. selah (hebr.) — słowo o nieznanej etymologii i niepewnym znaczeniu, występujące kilkadziesiąt razy w hebrajskich księgach biblijnych, niemal wyłącznie w Psalmach, prawie zawsze na końcu wersu; prawdopodobnie stanowiło wskazówkę dla wykonujących; wykorzystał je w podobny sposób Friedrich Nietzsche (1844–1900) w książce Tako rzecze Zaratustra (pieśń pielgrzyma i cienia w części Wśród cór pustyni). [przypis edytorski]