Pamiętam te ataki. Zrazu na wszystkich frontach, od Tyrolu po Szlezwig, od Eupen i Malmedy po Katowice13. Potem Stresemann14 dał ścichnąć działom, zwróconym na Strasburg, Ruhrę, tereny zabrane przez Belgię. Jednocześnie przyjaciel faszyzmu Hitler zapomniał o Südtirolu15. Nie wyrzekano się niczego, ale przycichano. Czasy wojny, gdy państwa centralne usłyszały pierwsze zgrzyty w swej wewnętrznej maszynerii, przyspieszyły zawarcie traktatu brzeskiego16, by wyzwolonymi na Wschodzie siłami złamać nareszcie Focha, Pershinga, Haiga17. Czasy pokoju Locarno18 i Lozanna, czyż byłyby powtórzeniem à rebours manewru brzeskiego?
Tor drugi, trzeci, szósty i dziewiąty — który idzie z Prus Wschodnich? — zbiegły się z naszym. Nasyp rozszerza się w coś, co za dziesięć minut będzie peronem. U wjazdu na torze nad nami czerwone i białe ramiona semaforów. Wjazd wolny. Na wszystkich torach, jedenastu torach do Gdańska wjazd wolny, wjazd wolny. Czyżby... dobry omen?
— A pan czemu jedzie do Gdańska?
To ów milczący towarzysz drogi, ten ze Lwowa, ten, co niedawno obserwował mnie ze zdziwieniem, gdym tak dokładnie i o tyle drażliwych kwestii rozpytywał się tamtego Niemca. Chce mi się śmiać. Byłem w duszy pewien, że bestia nie wytrzyma i zapyta.
— Jadę do Gdańska na tydzień. Jestem wysłannikiem paru polskich pism konserwatywnych.
— I co pan będzie robił?
Tu już do ciekawości przybywa trochę zgryźliwej ironii.
— Będę chodził, patrzył, rozmawiał. Będę obserwował. Spróbuję z tego zrobić parę reportaży.
Mój rozmówca już nie jest ciekawy. Mój rozmówca jest więcej niż zgryźliwy:
— Dobrze pana smarują, że nas pan osmaruje?