Mozolnie otworzył usta.
— Brat! — rzekł jedno słowo.
— Pan Witold? Bezprawnie? To broń się pan, ale nie w ten sposób. Tam moja łódka stoi u brzegu. Jedź pan do Poświcia, wezwij policji i prawa. Są tam dla pana moje konie i służba. Jedź pan co najrychlej!
Oprzytomniał zupełnie. Krew ustąpiła z twarzy, ale się nie ruszał.
Zwiesił głowę, jak zawstydzony, i po chwili wyrzekł:
— Dziękuję pani. Troska mieściła się w duszy aż dotąd. Ale dziś miejsca jej nie stało. Gdyby nie pani, krew by tu pociekła.
Rzucił okiem na Żyda, otarł rękawem pot z czoła.
— Od północy pędziłem tu, aż mi koń padł, potem szedłem jak wariat. Rozpacz rosła z każdym krokiem, a jakim tego zobaczył, tom oślepł od szału. Bóg łaskaw! Zdążyłem na czas jeszcze!
Odetchnął głęboko i już uspokojony postąpił parę kroków do drzewa.
— Tyle wieków on stał i wszystko przetrwał! Dziesiątki pokoleń go strzegło, broniło, aż Bóg za karę takich zesłał, co ni pamięci, ni ducha ojców w piersiach nie mają. Najcięższy to dopust i próba! Co my warci bez pamięci starej sławy i cnoty? Skąd my ją odbudujemy i utrzymamy?