222. gdyby machinki jakie — jak jakieś maszynki. [przypis edytorski]
223. Gdyż to nie my, ale Twoja to ręka niszczyła te prace ludzkie i wyrzynała tych ludzi. — Przed wojną Józef II Cesarz kazał z kościołów brać aparaty, z obrazów sukienki i sprzedawać. Widziałem sam Żydów chodzących z kapami i z ornaty po ulicach dla sprzedania: nieraz wlekła się za Żydem stuła po błocie. [Zostawszy samowładnym (śmierć Marii Teresy 1780 r.) Józef II zapoczątkował politykę jaskrawo przeciwną Kościołowi katolickiemu: zakaz odsyłania świętopietrza do Rzymu, zabór dóbr kościelnych, zniesienie zakonów. S.Cz.] Kiedy Belgradu oblężenie rozpoczęto, sam Cesarz, prosząc Boga o pomoc, poszedł z wielką uroczystością do Kościoła Najświętszej Panny i oddał Jej sukienkę. [przypis autorski]
224. sierocą niedołężnych rodziców — pozbawiają starych ludzi opieki dorosłych synów, powoływanych do wojska i ginących w wojnach. [przypis edytorski]
225. zgębę — kęs. [przypis redakcyjny]
226. płużą krwią — żyją krwią, zyskują przez krew. [przypis redakcyjny]
227. końcem — tu: w celu. [przypis edytorski]
228. istnie — dziś popr.: istnieje. [przypis edytorski]
229. nieskazitelnym — tu: pewnym zachowania czystości gatunku. [przypis redakcyjny]
230. szczególnych jestestw — poszczególnych jednostek. [przypis edytorski]
231. jestestwy — dziś popr. forma N. lm: jestestwami, tj. jednostkami, stworzeniami. [przypis edytorski]