Chłopi, Część czwarta - Lato

by Władysław Stanisław Reymont

— Nie pożywita⁴⁵⁵ się mną — rzucił grudkę, uciekły cicho jak złodzieje.

Zaś potem, że siedział jakby w odrętwieniu, zapatrzony we świat i całą duszą zasłuchany w jego głosy, to wszelaki stwór jął zuchwale ciągnąć na niego; mrówki łaziły mu po plecach, motyle raz po raz przysiadały we włosach, boże krówki szukały czegoś po twarzy, a zielone, spasłe liszki pięły się skwapnie na buty, to leśne ptaszki cosik⁴⁵⁶ mu zaświergoliły nad głową i wiewiórka przewijając się od boru zadarła rudy ogon, ważąc się przez mgnienie, czyby nie chycnąć na niego, ale on ani już o czym wiedział, grążył⁴⁵⁷ się bowiem w czymściś⁴⁵⁸, co buchało z tych ziem nieobjętych, sycąc mu duszę upojną i zgoła niewypowiedzianą słodkością.

Zdało mu się, jakoby z tym wiatrem przewalał się po zbożach; jakby polśniewał mięciuśką, wilgotną runią traw; jakby toczył się strumieniem po wygrzanych piachach skroś łąk przejętych zapachem sianokosów; to jakby z ptakami leciał kajś⁴⁵⁹ wysoko, górnie⁴⁶⁰ nad światem i krzykał⁴⁶¹ z mocą niepojętą do słońca; to znowu jakby się stawał szumem pól, kolebaniem się borów, siłą i pędem wszelakiego rostu⁴⁶² i wszystką potęgą tej ziemi świętej, rodzącej w śpiewaniach i weselu. I sobą się wiedział, wszyćkim⁴⁶³ się wiedząc zarazem, bo i tym, co się obaczy i poczuje, czego się dotknie i co się wyrozumie, ale i tym, czego nie sposób nawet pomiarkować⁴⁶⁴, a co jeno⁴⁶⁵ poniektóra dusza w godzinę śmierci przejrzy i co się w człowiekowym⁴⁶⁶ sercu tylko kłębi, wzbiera i ponosi ją w jakąś niewiadomą stronę, i łzy słodkie wyciska, i nieukojną tęsknicą kieby⁴⁶⁷ kamieniem przywala.

Szło to przez niego niby chmury, że nim co pojął, już inne następowały, już nowe i barzej jeszcze niepojęte.

Był na jawie, a śpik⁴⁶⁸ sypał mu w oczy makiem i wodził kajś⁴⁶⁹ ponad dole i stronami zachwyceń prowadził, że już w końcu poczuł się niby w czas Podniesienia, kiej⁴⁷⁰ dusza gdziesik⁴⁷¹ się wzniesie i płynie klęczący na jakieś janielskie⁴⁷² ogrody, na jakieś nieba i raje pełne szczęśliwości.

Kwardy⁴⁷³ był przeciek⁴⁷⁴ i do tkliwości nieskory, ale w tych dziwnych minutach gotów był paść na ziem⁴⁷⁵, przywrzeć do niej gorącymi ustami i obejmować cały ten świat kochany.

— Nic, jeno⁴⁷⁶ me⁴⁷⁷ tak powietrze rozbiera⁴⁷⁸! — bronił się trąc oczy kułakiem⁴⁷⁹ i srożąc brwie⁴⁸⁰, ale bo to poredził⁴⁸¹ się przemóc, bo to mógł zdusić w sobie kuntentność⁴⁸², która go przepalała?

Na ziemi się bowiem znowu poczuł, na ojcowej i praojcowej grudzi, między swoimi, to i nie dziwota, co⁴⁸³ radowała mu się dusza i każde bicie serca zdało się wołać na świat cały mocno i radośnie:

— Dyć⁴⁸⁴ znowu jestem! Jestem i ostanę!

Prężył się w sobie, gotów dźwignąć się na to nowe życie, którym już szedł ociec, jakim przeszły dziady i pradziady, i tak samo jak oni pochylał bary, by wziąć ciężki trud i ponieść go nieulękle i niestrudzenie, aż póki Pietruś nie zastąpi go z kolei...