Figura 28.--Mulhéres Ganguellas Luimbas e Loenas.
Modo por que cortam os Dentes incisivos.
¿Para quê? me perguntarám os meus leitores.
Eu lhes respondo. O chefe de uma comitiva em marcha nos sertões da Àfrica, onde tivér de empregar carregadores, tem de inutilizar e tornar inaproveitaveis tôdos os objectos que fôr forçado a abandonar, e isto por duas razões, uma que diz respeito á sua propria gente, e outra ao gentio dos paizes que atravessa.
Se consentio que os seus proprios carregadores aproveitem alguma cousa da carga abandonada, tôdos os dias terá carregadores doentes, que o obrigarám a abandonar cargas, para d'ali retirarem objectos em proveito proprio; organizando assim um industrioso roubo permanente.
Por outro lado, sabendo o gentio da terra, que lhe deixam cargas por falta de carregadores, não deixará de ministrar ás comitivas futuras, na muita capata que lhe offerecem, um tòxico qualquer, que, se não matar, os torne doentes; obrigando assim o chefe a abandonar cargas em seu favor; o que não fazem, sabendo que nada aproveitam, porque tudo o que houvér de ser abandonado é inutilizado.
Foi isto lição de Silva Porto, de que sempre fiz uso.
No dia 14 de manhã, não tendo noticia do Chacaiombe inutilizei 61 cargas!
RAPIDO GOLPE DE VISTA RETROSPECTIVO.
| Resultado dasobservações de Capello e Ivens, da Costa aCaconda. | ||||||||||||
| Nome dos Logares. | Longitude E. de Greenwich | Latitude Sul. | Declinaçãoda Agulha | Inclinação da Agulha. | Altitude em metros. | |||||||
| ° | ' | " | ° | ' | " | ° | ' | ° | ' | |||
| Benguella | 13 | 25 | 20 | 12 | 34 | 17 | 23 | 30 | O. | 39 | 37 | 7 |
| Dombe Grande | 13 | 7 | 45 | 12 | 55 | 12 | 23 | 26 | 39 | 44 | 98 | |
| Quilengues | 14 | 5 | 3 | 14 | 3 | 10 | 23 | 3 | 40 | 40 | 900 | |
| Ngola | 14 | 39 | 1 | 14 | 16 | 46 | --- | --- | 1,410 | |||
| Caconda | 15 | 1 | 51 | 13 | 44 | 0 | 22 | 30 | --- | 1,676 | ||
Quadro das Observações Astronòmicas feitas pelo Major Serpa Pinto
entre Caconda e o rio Cuanza.
| Anno de 1878. | Logares ondeobservei. | Hora dosChronòmetros. | Estado paraGreenwich. | ||||||||
| H. | M. | S. | H. | M. | S. | ||||||
| a | Janeiro 14 | Vicete (junto ao Cunene) | 8 | 10 | 24 | + | 1 | 0 | 15 | ||
| b | " " | " | 10 | 27 | 44 | + | 3 | 23 | 2 | ||
| c | " 16 | Fende(Cunene) | 5 | 10 | 2 | + | 3 | 23 | 6 | ||
| d | Fevereiro 12 | Libata doPalanca | 7 | 55 | 0 | - | 1 | 0 | 0 | ||
| e | " " | " | 10 | 30 | 56 | + | 3 | 27 | 18 | ||
| f | " 13 | Libata doCapôco | 9 | 3 | 0 | - | 1 | 0 | 0 | ||
| g | " " | " | 9 | 57 | 15 | + | 3 | 27 | 27 | ||
| h | " 18 | " | 10 | 18 | 14 | + | 3 | 28 | 8 | ||
| i | Março 16 | Belmonte(Bihé) | 10 | 25 | 0 | - | 1 | 4 | 0 | ||
| j | " 18 | " | 5 | 6 | 10 | + | 3 | 31 | 43 | ||
| l | " 22 | " | { | 5 | 3 | 1 | } | --- | |||
| m | { | } | |||||||||
| n | { | 9 | 51 | 41 | } | ||||||
| o | Abril 2 | " | --- | --- | |||||||
| p | " 3 | " | --- | --- | |||||||
| q | " 4 | " | --- | --- | |||||||
| r | " 5 | " | --- | --- | |||||||
| s | " " | " | 4 | 53 | 40 | + | 3 | 24 | 29 | ||
| t | " 6 | " | --- | --- | |||||||
| u | " 7 | " | --- | --- | |||||||
| v | " " | " | 0 | 8 | 32 | - | 0 | 57 | 43 | ||
| x | " " | " | 10 | 50 | 54 | --- | |||||
| z | " " | " | 10 | 55 | 6 | + | 3 | 34 | 54 | ||
| 0 | " 23 | " | 9 | 4 | 25 | --- | |||||
| 1 | " " | " | 9 | 38 | 16 | + | 3 | 37 | 26 | ||
| 2 | Maio 24 | Matas do Cabir(Bihé) | --- | --- | |||||||
| 3 | " " | " | 9 | 38 | 55 | + | 3 | 42 | 47 | ||
| 4 | | " 31 | 9 | 12 | 5 | + | 3 | 43 | 56 | |||
| 5 | Junho 1 | " | --- | --- | |||||||
| 6 | | " 9 | 6 | 22 | 33 | + | 3 | 45 | 52 | |||
| 7 | " " | " | 6 | 6 | 53 | --- | |||||
| 8 | | " 10 | " | --- | --- | |||||||
| 9 | " " | " | 9 | 17 | 21 | + | 3 | 45 | 57 | ||
| Natureza daObservação | Dupla altura do astro. | [A] | [B] | [C] | [D] | Resultados | |||||||||
| º | ' | " | º | ' | H. | M. | ' | " | º | ' | |||||
| a | Alt. Mer. [-)] | 101 | 3 | 0 | --- | --- | -3 | 30 | 1 | Lat. | 14 | 2 | S. | ||
| b | Chron. [*-] | 101 | 2 | 0 | 14 | 2 | --- | " | 1 | Long. | 15 | 14 | E. | ||
| c | " | 104 | 31 | 0 | " | --- | " | 1 | " | 15 | 25 | E. | |||
| d | Alt. Mer. [-)] | 97 | 3 | 10 | --- | --- | -0 | 50 | 1 | Lat. | 13 | 20 | S. | ||
| e | Chron. [*-] | 99 | 6 | 30 | 13 | 20 | --- | " | 1 | Long. | 15 | 27 | E. | ||
| f | Alt. Mer. [-)] | 98 | 30 | 30 | --- | --- | " | 1 | Lat. | 13 | 9 | S. | |||
| g | Chron. [*-] | 115 | 5 | 30 | 13 | 9 | --- | " | 1 | Long. | 15 | 30 | E. | ||
| h | " | 104 | 15 | 30 | --- | --- | " | 1 | " | 15 | 28 | E. | |||
| i | Alt. Mer. [-)] | 131 | 38 | 30 | --- | --- | " | 1 | Lat. | 12 | 22 | S. | |||
| j | Chron. [*-] | 104 | 58 | 40 | 12 | 22 | --- | " | 1 | Long. | 16 | 51 | E. | ||
| l | Alt. iguaes | 103 | 21 | 10 | " | --- | " | 2 | Estado | 3^h.31^m.54^s. | |||||
| m | |||||||||||||||
| n | |||||||||||||||
| o | Alt. Mer. [*-] | 144 | 49 | 0 | --- | 1 | 8 | -3 | 30 | 1 | Lat. | 12º | 23' | S. | |
| p | " | 144 | 4 | 0 | --- | " | " | 1 | " | 12 | 23 | S. | |||
| q | " | 143 | 20 | 0 | --- | " | " | 1 | " | 12 | 22 | S. | |||
| r | " | 142 | 32 | 0 | --- | " | " | 1 | " | 12 | 23 | S. | |||
| s | Azimuth 266-30 [*-] | 93 | 34 | 20 | 12 | 22 | --- | -1 | 0 | 1 | Variação | 21 | 11 | Oes. | |
| t | Alt. Mer. [*-] | 141 | 47 | 0 | --- | 1 | 8 | -3 | 30 | 1 | Lat. | 12 | 22 | S. | |
| u | " | 141 | 3 | 0 | --- | " | " | 1 | " | 12 | 22 | S. | |||
| v | Alt. prox. do Mer. [*-] | 140 | 3 | 0 | --- | --- | " | --- | " | 12 | 22 | S. | |||
| x | Eclipse do 1^o sat. de Jùp. | --- | --- | --- | --- | 1 | Long. | 16 | 46 | E. | |||||
| z | Chron. [*-] | 65 | 48 | 0 | 12 | 22 | --- | -1 | 0 | 1 | Diff p^a o logar | 4^h.42^m.23^s. | |||
| 0 | Eclipse do 1^o sat. de Jùp. | --- | " | --- | --- | 1 | Long. | 16º | 49' | E. | |||||
| 1 | Chron. [-)] | 71 | 31 | 40 | " | --- | -0 | 30 | 1 | Atrazado | 4^h.44^m.56^s. | ||||
| 2 | Alt. Mer. [*-] | 113 | 10 | 40 | --- | 1 | 7 | -1 | 25 | 1 | Lat. | 21º | 22' | S. | |
| 3 | Chron. [*-] | 79 | 22 | 50 | 12 | 22 | --- | " | 1 | Long. | 16 | 53 | E. | ||
| 4 | " | 86 | 38 | 10 | 12 | 28 | --- | " | 3 | " | 17 | 9 | E. | ||
| 5 | Alt. Mer. [*-] | 110 | 26 | 40 | --- | --- | " | 1 | Lat. | 12 | 28 | S. | |||
| 6 | Chron. [)-] | 63 | 59 | 30 | 12 | 35 | 1 | 9 | 35 | 1 | Diff p^a o logar | 4^h.54^m.34^s. | |||
| 7 | Eclipse do 2^o sat. de Jùp. | --- | --- | --- | --- | 1 | Long. | 17º | 25' | E. | |||||
| 8 | Alt. Mer. [*-] | 108 | 15 | 20 | --- | 1 | 9 | -0 | 40 | 1 | Lat. | 12 | 35 | S. | |
| 9 | Chron. [*-] | 82 | 43 | 23 | 12 | 35 | --- | " | 3 | Long. | 17 | 25 | E. | ||
Trànsito de Mercurio a través do Sol em 6 de Maio de 1878.
| Data | Logar daObservação | Latitude | Longitude | Hora do Chron. para a hora local | Altura do Sol. Erro do sext. - 1' 25". | ||||||||
| Media de 4 | Media de 4 | ||||||||||||
| º | ' | " | º | ' | " | H. | M. | S. | º | ' | " | ||
| 6 Maio 1878 | Belmonte | 12 | 22 | 40 | 16 | 49 | 24 | 10 | 6 | 50 | 74 | 36 | 55 |