Dąb

Zaszumiało, zawrzało, a to właśnie z dąbrowy¹

Wbiegł na chóry kościelne krzepki upiór dębowy

I poburzył organy rąk swych zmorą nie zmorą,

Jakby naraz go było wespół² z gędźbą³ kilkoro.

Rozwiewała się, trzeszcząc, gałęzista czupryna,

I szerzyła się w oczach niewiadoma kraina,

A on piersi wszem dudom⁴ nastawił po rycersku,

A w organy od ściany uderzał po siekiersku!

Grajże, graju⁵, graj,

Dopomóż ci Maj,

Dopomóż ci miech, duda

I wszelaka ułuda!

Bił prawicą na lewo, a lewicą na prawo,

Pokrzyżował ryk z jękiem, a lamenty ze wrzawą,

Aż z tej dudy — marudy dobył dłonią sękatą

Pieśń od wnętrza zieloną, a po brzegach kwiaciatą.

Wyszli święci z obrazów, bo już mają we zwyku⁶,

Że się garną śmierciami do śpiewnego okrzyku.

I Bóg przybył skądinąd, niebywały w tej porze,

Niebywały, lecz cały zasłuchany! O, Boże!

Grajże, graju, graj,

Dopomóż ci Maj,

Dopomóż ci miech, duda

I wszelaka ułuda!

Grał ci drzewne obłędy, sen umarłej zieleni,

Rozpacz liści, porwanych wirem zimnych strumieni,

I grał marsze żałobne muchomorów, co kroczą

Jedną nogą donikąd, kiedy zgon swój zaoczą⁷.

I grał o tym, jak mszary⁸ jeno⁹ milczą a milczą,

Jak śmierć leśna śpi na wznak pod jagodą, pod wilczą¹⁰,

I jak rosa bez oczu swymi łzami się nęka,

I jak drzewo pod ziemią w nagły żal się rozklęka!

Grajże, graju, graj,

Dopomóż ci Maj,

Dopomóż ci miech, duda

I wszelaka ułuda!

A gdy śpiew mu uderzył durem¹¹ leśnym do głowy,

Grał wszystkimi jarami¹² wszystkie naraz parowy¹³!

Aż ten ołtarz zlękniony, gdzie wyzłota¹⁴ się święci,

Chciał już runąć na ziemię, lecz potłumił swe chęci.

A on wpodłuż¹⁵ organów, stare miażdżąc im koście¹⁶,

Porozpędzał swe dłonie, jak te nogi po moście,

I rozwiawszy tłum dźwięków po pieśniowym rozłogu¹⁷,

Wygrzmiał z miechów to wszystko, co las myśli o Bogu!

Grajże, graju, graj,

Dopomóż ci Maj,

Dopomóż ci miech, duda

I wszelaka ułuda!

Między Bogiem a grajem znikła inszość¹⁸ i przedział,

Skoro Bóg się o sobie snów dębowych dowiedział.

«Odkąd żyję na świecie, a wszak jestem wieczysty,

Nigdym dotąd nie słyszał¹⁹ takiego organisty!»

Grajek znawstwu bożemu na pamiątkę i chwałę

Porozbujał pieśń górą w dwa ruczaje²⁰ niestałe,

Rozmurawił²¹ ją dołem, aż się kościół zielenił,

A cienistym przyśpiewem twarz słuchacza ocienił!

Grajże, graju, graj,

Dopomóż ci Maj,

Dopomóż ci miech, duda

I wszelaka ułuda!

I Bóg słuchał wzruszony, słuchał duszą bezkreśną²²,

A w tej duszy mu było i ruczajno, i leśno,

I coś jeszcze miarkował²³, i coś dumał na stronie,

I biegł żywcem do grajka, i wyciągał swe dłonie!

Święci, wiedząc, co czynią, w nagłej cudom podzięce

Poklękali radośnie, wziąwszy siebie za ręce,

Bo od kiedy świat światem, a śmierć jego obrębem,

Po raz pierwszy Bóg, płacząc, obejmował się z dębem!

Grajże, graju, graj,

Dopomóż ci Maj,

Dopomóż ci miech, duda

I wszelaka ułuda!

Przypisy:

1. dąbrowa — las dębowy. [przypis edytorski]

2. wespół — wspólnie. [przypis edytorski]

3. gędźba (starop.) — muzyka, gra. [przypis edytorski]

4. dudy — instrument ludowy składający się z piszczałek, do których powietrze tłoczono za pomocą skórzanego miecha. [przypis edytorski]

5. graj — muzyk. [przypis edytorski]

6. zwyk — nawyk. [przypis edytorski]

7. zaoczyć (rzad.) — zobaczyć. [przypis edytorski]

8. mszar — bagienna roślinność. [przypis edytorski]

9. jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

10. pod wilczą — chodzi o wilczą jagodę. [przypis edytorski]

11. dur — odurzenie. [przypis edytorski]

12. jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]

13. parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]

14. wyzłota — pozłota. [przypis edytorski]

15. wpodłuż — dziś popr.: wzdłuż. [przypis edytorski]

16. koście — dziś popr. forma B. lm rzecz. kość: kości. [przypis edytorski]

17. rozłóg — otwarta przestrzeń. [przypis edytorski]

18. inszość (daw.) — inność. [przypis edytorski]

19. nigdym dotąd nie słyszał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nigdy dotąd nie słyszałem. [przypis edytorski]

20. ruczaj (poet.) — strumień. [przypis edytorski]

21. rozmurawić (neol.) — zazielenić. [przypis edytorski]

22. bezkreśny — dziś popr.: bezkresny. [przypis edytorski]

23. miarkować (daw.) — dostrzegać, orientować się, rozumieć. [przypis edytorski]