Pieśń II, 20 (Non usitata nec tenui ferar...)

Do Mecenasa¹

Ni zwyczajne ni cienkie pióra mnie wzniosą, wieszcza

dwukształtnego² przez płynny eter; już dłużej bawić

tu na ziemi nie myślę,

lecz nad wszelką już wzniósłszy się zazdrość,

miasta nasze porzucę... Ja, co pochodzę ze krwi

biednych ojców, którego zwykłeś przyzywać, drogi

Mecenasie³! nie umrę,

ani Styksu⁴ mnie woda na wieki

nie uwięzi... Już szorstka skóra na udach siadła⁵,

całym zmienił się górą w ptaka białego, lekkie

bowiem pióra na plecach

i na palcach mi rosną. O wiele

prędzej lecąc niż Ikar⁶, syn ów Dedala⁷, zwiedzę,

do śpiewnego łabędzia kształtem podobny, brzegi,

które jęcząc biczuje

Bosfor⁸, Syrty⁹ i pola północne.

Mnie znać będą, prócz Kolchów¹⁰, Daki¹¹, co tają strach swój

przed pułkami groźnymi Marsów¹², na końcu ziemi

znać mnie będą Gelony¹³,

zręczny Hiszpan i taki, co pija

wodę z rzeki Rodanu¹⁴... Niechaj od próżnej urny¹⁵

z dala treny zostaną, smutek i wstrętne skargi!

Wstrzymaj krzyki i grób mój

bez zbytecznych zaszczytów pozostaw!

Przypisy:

1. Mecenasa — podtytuł skrócony decyzją redakcyjną. Pełne brzmienie: Do Cilniusa Mecenasa. [przypis edytorski]

2. dwukształtny (łac.: biformis) — z dalszego ciągu wiersza wynika, że znaczy to: będący naraz człowiekiem i ptakiem; w parafrazie Jana Kochanowskiego, Pieśni II, 24: „ze dwojej złożony natury”. [przypis edytorski]

3. Mecenas, właśc. Gaius Cilnius Maecenas (70–8 p.n.e.) — rzymski polityk i pisarz, doradca i przyjaciel cesarza Augusta, opiekun i protektor najsławniejszych poetów rzymskich: Horacego, Owidiusza, Wergiliusza; jego nazwisko stało się synonimem patrona sztuki, literatury lub nauki. [przypis edytorski]

4. Styks (mit. gr.) — najbardziej znana z pięciu rzek podziemnej krainy zmarłych, wypływająca ze stromej skały; według autorów rzym. stanowiła (razem z Acheronem lub samodzielnie) granicę pomiędzy światem żywych a królestwem umarłych. Ciekawostkę konstrukcji wiersza stanowi fakt, że po wspomnieniu tej mitycznej rzeki Horacy dalej wymienia już tylko rzeki rzeczywiste. [przypis edytorski]

5. Już szorstka skóra na udach siadła... — rzymscy czytelnicy odbierali obraz przemiany w ptaka jako groteskowy. [przypis edytorski]

6. Ikar (mit. gr.) — syn genialnego konstruktora Dedala; uciekając z ojcem z Krety na zbudowanych przez ojca skrzydłach, podleciał za wysoko w górę, słońce stopiło wosk, którym pióra były zlepione, a Ikar wpadł do morza i utonął. [przypis edytorski]

7. Dedal (mit. gr.) — zręczny rzemieślnik, wynalazca i architekt, ojciec Ikara; zaprojektował m.in. labirynt dla Minotaura, wynalazł narzędzia ciesielskie, rzeźbił figury wyglądające jak żywe, sugestywnie przedstawiające ruch. [przypis edytorski]

8. Bosfor — cieśnina oddzielająca Europę od Azji, łączy Morze Czarne z Morzem Marmara, jest położona między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą. [przypis edytorski]

9. Syrty — Wielka Syrta to zatoka Morza Śródziemnego, znajdująca się u wybrzeży Libii; Mała Syrta to zatoka tego samego morza u wybrzeży Tunezji. [przypis edytorski]

10. Kolchowie — mieszkańcy Kolchidy, starożytnej krainy na wybrzeżu Morza Czarnego, na terenie obecnej Gruzji. [przypis edytorski]

11. Dakowie — mieszkańcy Dacji, staroż. krainy odpowiadającej terytorialnie dzisiejszej Rumunii. [przypis edytorski]

12. przed pułkami groźnymi Marsów — tj. przed armią rzymską. [przypis edytorski]

13. Gelonowie — szczep scytyjski zamieszkały nad Donem. [przypis edytorski]

14. Rodan — rzeka przepływająca przez Szwajcarię i Francję. [przypis edytorski]

15. próżnej urny — z uwagi na opisaną wcześniej przemianę w łabędzia pogrzeb odbywa się bez zwłok. [przypis edytorski]