Pieśń III¹

Nie wierz Fortunie², co siedzisz wysoko³;

Miej na poślednie koła pilne oko⁴:

Bo to niestała pani z przyrodzenia⁵,

Często więc rada sprawy swe odmienia.

Nie dufaj w złoto i w żadne pokłady⁶,

Każdej godziny obawiaj sie zdrady:

Fortuna co da, to zasię wziąć może,

A u niej żadna dawność⁷ nie pomoże.

A ci, co z tobą teraz przestawają,

Twej sie fortunie, nie tobie kłaniają;

Skoro ta zniknie, tył każdy podawa⁸,

Jako cień, kiedy słońca mu nie zstawa⁹.

Lecz jako sama oczy zasłoniła,

Tak swym pochlebstwem ludzi pobłaźniła¹⁰,

Że drugi wysszej nosa gębę nosi,

A wszystki insze oczyma przenosi¹¹.

Ty pomni, że twój skarb u Szczęścia w mocy¹²,

A tak¹³ sie staraj o takiej pomocy,

Aby wżdy z tobą twego co zostało,

Jesli zaś będzie Szczęście swego chciało.

Cnota skarb wieczny, cnota klenot drogi;

Tegoć nie wydrze nieprzyjaciel srogi,

Nie spali ogień, nie zabierze woda;

Nad wszystkim inszym panuje Przygoda¹⁴.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. Fortuna — rzym. bogini ślepego przypadku. Przedstawiano ją z rogiem obfitości, trzymającą ster (była sternikiem życia ludzkiego), zazwyczaj ślepą. Motyw Fortuny odgrywał niezwykle ważną rolę w filozofii Pieśni Kochanowskiego. [przypis redakcyjny]

3. siedzieć wysoko — zajmować wysoką pozycję społeczną. [przypis redakcyjny]

4. Miej na poślednie koła pilne oko — dosł.: zwracaj uwagę na tylne koła; przysłowie to znaczy: myśl o tym, co się może zdarzyć. [przypis redakcyjny]

5. z przyrodzenia — z natury. [przypis redakcyjny]

6. pokład (daw.) — skarb. [przypis redakcyjny]

7. dawność (praw.)— termin oznaczający prawo do posiadania z tytułu zasiedzenia. [przypis redakcyjny]

8. tył (...) podawać (daw.) — uciekać. [przypis redakcyjny]

9. nie zstawa (starop.) — nie starcza. [przypis redakcyjny]

10. pobłaźnić (starop.) — ogłupić. [przypis redakcyjny]

11. insze oczyma przenosi — gardzi innymi (patrząc wyniośle ponad ich głowami, omijając ich wzrokiem). [przypis redakcyjny]

12. u Szczęścia w mocy — zależy od Szczęścia (a więc Losu, Fortuny). [przypis redakcyjny]

13. a tak — a więc. [przypis redakcyjny]

14. przygoda — przypadek. [przypis redakcyjny]