Tren I. (Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe...)¹

Wszytki² płacze, wszytki łzy Heraklitowe³

I lamenty, i skargi Symonidowe⁴,

Wszytki troski na świecie, wszytki wzdychania

I żale, i frasunki⁵, i rąk łamania,

Wszytki a wszytki zaraz⁶ w dom sie mój noście⁷,

A mnie płakać mej wdzięcznej⁸ dziewki⁹ pomoście¹⁰,

Z którą mię niepobożna¹¹ śmierć rozdzieliła

I wszytkich moich pociech¹² nagle zbawiła¹³.

Tak więc smok¹⁴, upatrzywszy gniazdo kryjome¹⁵,

Słowiczki liche zbiera¹⁶, a swe łakome

Gardło pasie¹⁷; tym czasem matka szczebiece¹⁸

Uboga¹⁹, a na zbójcę co raz sie miece²⁰.

Prózno²¹, bo i na samę okrutnik zmierza²²,

A ta nieboga²³ ledwe²⁴ umyka pierza²⁵.

«Prózno płakać» — podobno drudzy rzeczecie.

Cóż, prze Bóg żywy²⁶, nie jest prózno na świecie?

Wszystko prózno; macamy, gdzie miękcej w rzeczy,

A ono²⁷ wszędy²⁸ ciśnie: błąd wiek człowieczy²⁹.

Nie wiem, co lżej³⁰: czy w smutku jawnie żałować³¹,

Czyli sie z przyrodzeniem³² gwałtem³³ mocować³⁴.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. wszytki (starop.) — wszystkie. [przypis redakcyjny]

3. łzy Heraklitowe — Heraklit z Efezu (ok. 540–480 r. p.n.e.), filozof gr., w swoich dziełach często rozpaczał nad ludzkim losem. [przypis redakcyjny]

4. lamenty (...) Simonidowe — Simonides z Keos (ok. 556–468 r. p.n.e.), poeta gr., autor wielu utworów lamentacyjnych. [przypis redakcyjny]

5. frasunk a. frasunek (starop.) — zgryzota, smutek, strapienie. [przypis redakcyjny]

6. zaraz (starop.) — razem. [przypis redakcyjny]

7. w dom sie mój noście — zmierzajcie, przybywajcie do mojego domu. [przypis redakcyjny]

8. wdzięczny* (starop.) — miły, przyjemny. [przypis redakcyjny]

9. płakać dziewki — opłakiwać dziewkę. [przypis redakcyjny]

10. pomoście — pomóżcie (zob. rym: „noście — pomoście”). [przypis redakcyjny]

11. niepobożny* (starop.) — postępujący źle, nie „po Bożemu”, bezbożny. [przypis redakcyjny]

12. pociecha (daw.) — radość i nadzieja; pocieszenie. [przypis redakcyjny]

13. zbawić* (starop.) — pozbawić. [przypis redakcyjny]

14. smok — potwór, wąż. [przypis redakcyjny]

15. kryjomy (starop.) — ukryty (dziś mówi się jeszcze po kryjomu, czyli: skrycie). [przypis redakcyjny]

16. zbierać — tu w znaczeniu: „wybierać” (z gniazda). [przypis redakcyjny]

17. gardło pasie — napełnia gardło (dziś mówi się: pasie brzuch). [przypis redakcyjny]

18. szczebiece (forma starop.) — szczebioce, szczebiota. [przypis redakcyjny]

19. ubogi* (starop.) — nieszczęśliwy. [przypis redakcyjny]

20. miece sie (forma starop.) — miota się, rzuca się. [przypis redakcyjny]

21. prózno (starop.) — próżno, na próżno. [przypis redakcyjny]

22. na samę (...) zmierza — zmierza ku (niej) samej. [przypis redakcyjny]

23. nieboga (daw.) — biedaczka, nieszczęsna. [przypis redakcyjny]

24. ledwe (starop.) — ledwo, ledwie. [przypis redakcyjny]

25. umyka pierza — przez umknięcie ocala pierze, umyka z pierzem, tj. ratuje się. [przypis redakcyjny]

26. prze (starop.) — przez; prze Bóg żywy: na Boga żywego, przez Boga żywego. [przypis redakcyjny]

27. macamy, gdzie miękcej w rzeczy, a ono... — macamy (dotykamy), gdzie rzekomo jest bardziej miękko, a tymczasem... [przypis redakcyjny]

28. wszędy (starop.) — wszędzie. [przypis redakcyjny]

29. błąd wiek człowieczy — błądzeniem jest życie ludzkie. [przypis redakcyjny]

30. co lżej — co lżejsze, co przynosi większą ulgę. [przypis redakcyjny]

31. żałować (starop.) — cierpieć, boleć, opłakiwać, żalić się. [przypis redakcyjny]

32. przyrodzenie* (daw.) — to, co jest przyrodzone człowiekowi, natura. [przypis redakcyjny]

33. gwałt (daw.) — w wyrażeniu: robić coś gwałtem, czyli siłą, przemocą. [przypis redakcyjny]

34. mocować się — walczyć tak, jak walczą z sobą zapaśnicy. [przypis redakcyjny]