Tren VIII. (Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim...)¹

Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim,

Moja droga Orszulo, tym zniknienim² swoim.

Pełno nas, a jakoby nikogo nie było:

Jedną maluczką duszą³ tak wiele ubyło.

Tyś za wszytki mówiła, za wszytki śpiewała,

Wszytkiś w domu kąciki⁴ zawżdy pobiegała⁵.

Nie dopuściłaś nigdy matce sie frasować⁶

Ani ojcu myśleniem zbytnim głowy psować⁷,

To tego, to owego wdzięcznie⁸ obłapiając⁹

I onym swym uciesznym śmiechem zabawiając.

Teraz wszytko umilkło, szczere¹⁰ pustki w domu,

Nie masz zabawki¹¹, nie masz rośmiać sie nikomu.

Z każdego kąta¹² żałość człowieka ujmuje¹³,

A serce swej pociechy¹⁴ darmo¹⁵ upatruje¹⁶.

Przypisy:

1. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

2. zniknienim (starop.) — zniknieniem, zniknięciem. [przypis redakcyjny]

3. dusza* (daw.) — w znaczeniu: „żywe stworzenie”; dawniej duszami nazywano ludzi, np. szlachcic posiadał wieś z określoną ilością dusz, czyli chłopów; jedną (...) duszą (...) ubyło: z jedną duszą ubyło. Jerzy Axer przekonująco dowodził, że jest to niejako odpowiedź na cytat z listu, który otrzymał Cicero od swojego przyjaciela Serwiusza Sulpicjusza. Przyjaciel pytał Cycerona cierpiącego po śmierci córki Tulii: „in unius (Jedną) mulierculae animula (maluczką duszą) [si] iactura facta est (ubyło), tanto opere [commoveris] (tak wiele)?”. Postać i dzieło Cycerona są ważne również w Trenie XVI i XIX. [przypis redakcyjny]

4. wszytki kąciki — wszystkie zakamarki, całą przestrzeń domu. [przypis redakcyjny]

5. pobiegała — przebiegała. [przypis redakcyjny]

6. Nie dopuściłaś (...) matce sie frasować — nie pozwoliłaś, by matka się frasowała, martwiła. [przypis redakcyjny]

7. głowy psować (starop. psować: psuć) — martwić się, dręczyć się myślami. [przypis redakcyjny]

8. wdzięczny* (starop.) — miły, przyjemny. [przypis redakcyjny]

9. obłapiać (starop.; tu forma imiesł.: obłapiając) — obejmować. [przypis redakcyjny]

10. szczery (tu forma lm: szczere) — prawdziwy. [przypis redakcyjny]

11. zabawka* (daw.)— miłe zajęcie, zajęcie przynoszące radość (por. „zabawić się”). [przypis redakcyjny]

12. z każdego kąta — zewsząd. [przypis redakcyjny]

13. ujmować — chwytać. [przypis redakcyjny]

14. swej pociechy — należnej mu pociechy (pociecha to również określenie dziecka. [przypis redakcyjny]

15. darmo — na darmo, daremnie, na próżno. [przypis redakcyjny]

16. upatrywać (tu forma 3 os. lp: upatruje) — wyglądać, oczekiwać zobaczenia, wypatrywać. [przypis redakcyjny]