Niewieście i po śmierci nie wierz¹

Niewieście i po śmierci wierzyć, mówią, szkoda.

Czego pewny trefunek² okazyją poda,

Kiedy z macierzyńskiego upadszy słup grobu

Co dwu pasierbów miała, zabił oraz obu.

Był i w Polszcze³, po śmierci że nie wierzyć żenie⁴,

Przykład. Na pospolite jechał mąż ruszenie.

A ta namówiwszy się z swoją sługą starą,

Zachorzawszy, umiera pod trupa maszkarą⁵.

Wór piasku i posoki⁶ związawszy w zapaskę⁷,

Żeby trupem śmierdziała, w trumnę stawia faskę⁸.

Szle⁹ smutną wierna sługa nowinę do męża,

Że nie mogli w kościele dłużej cierpieć księża,

że do grobu dla smrodu¹⁰ przyszło spuścić panią;

Wolno mu będzie sprawić egzekwije¹¹ za nią,

Która do nieznajomych, gdzieś w dalekiej Żmudzi

Co najostrożniej może, jedzie z gachem¹², ludzi¹³.

I tam wieś kupią, a mąż tylko się nie wiesza¹⁴;

Rozum się mu od żalu w smutnej głowie miesza.

Toż powróciwszy z wojny, egzekwije szumne

Sprawi, próżną nad grobem postawiwszy trumnę.

Oraz wotum¹⁵, w którym był, w tymże czyni kirze

Przed ołtarzem, w małżeńskie nie wchodzić przymierze.

Górze się z górą trudno; choć będzie dalekiem

Jeden drugiego, może człowiek się zejść z człekiem.

Szlachcic znajomy, mając krewnego na Żmudzi,

W tamten kraj, spodziewając się spadku, zatrudzi —

Wielom to okazyją do nawiedzin bywa.

Czego mu sercem życzy, językiem pokrywa.

Cieszy się wrzeczy¹⁶, że go w dobrym zastał zdrowiu,

Choćby wolał¹⁷ na marach, w grobie pogotowiu¹⁸.

Niewiem, jakim trefunkiem owo mu się zdarzy

Poznać dawno znajomą panią sobie z twarzy,

Która już, co na świecie rzeczą było nową,

Żoną umarłszy, żyła zaś po śmierci wdową.

Wszelakich się podobieństw ile może chwyta,

Ani w czesie¹⁹ omyli, kiedy o nią pyta.

Więc wróciwszy do domu, mężowi opowie,

Żeby się znowu kłaniał²⁰ zmartwychwstałej wdowie.

Ten do trumny, w trumnie nic, tylko piasek suchy,

W fasce mały tylko już znak wołowej juchy²¹.

Odiskał²² ci ją, czego i sama nie zbrania,

Pokazawszy wizerunk²³ światu zmartwychwstania.

Nie takąć wstała, jakąć śmierci szła do gardła,

Bo choć nie trupem, ale dudkami prześmiardła²⁴;

Dwadzieścia w żywym grobie lat leżąc z okładem,

Babą wróci; jednakże i on już był dziadem.

Przypisy:

1. Niewieście i po śmierci nie wierz — opowiadanie zmyślone, ale nie przez Potockiego. Szyk słów bardzo dowolny. [przypis redakcyjny]

2. trefunek — traf. [przypis redakcyjny]

3. w Polszcze (daw.) — dziś popr.: w Polsce. [przypis edytorski]

4. żenie — dziś popr.: żonie. [przypis edytorski]

5. maszkara (starop.) — maska. [przypis edytorski]

6. posoka — krew bydlęca. [przypis edytorski]

7. zapaska — fartuszek. [przypis edytorski]

8. Wór piasku i posoki związawszy w zapaskę, Żeby trupem śmierdziała, w trumnę stawia faskę. — występuje tutaj dowolny szyk słów. Poprawnie: stawia w trumnę wór piasku i faskę posoki, związawszy (je) w zapaskę. [przypis redakcyjny]

9. szle — dziś popr.: śle. [przypis edytorski]

10. dla smrodu (starop.) — z powodu smrodu. [przypis edytorski]

11. egzekwije — dziś popr.: egzekwie. Część ceremonii pogrzebowej, modlitwa nad trumną zmarłego. [przypis edytorski]

12. gach (daw.) — kochanek. [przypis redakcyjny]

13. do nieznajomych ludzi — podzielone całymi zdaniami. [przypis redakcyjny]

14. wiesza — nie wiesza się z rozpaczy. [przypis redakcyjny]

15. wotum (daw.) — ślub. [przypis redakcyjny]

16. wrzeczy (starop.) — niby. [przypis redakcyjny]

17. wolał — wolał zastać go. [przypis redakcyjny]

18. pogotowie (starop.; tu forma Msc, lp: w pogotowiu) — tym lepiej, tym bardziej. [przypis redakcyjny]

19. w czesie — dziś popr.: w czasie. [przypis redakcyjny]

20. kłaniać się (starop.; tu forma 3 os., lp, r.m.: kłaniał się) — oświadczyć się. [przypis redakcyjny]

21. jucha (starop.; tu forma D, lp, r.ż.: juchy) — polewka, sos. [przypis edytorski]

22. odiskać (starop.; tu forma 3 os., lp, r.m.: odiskał) — odszukał. [przypis redakcyjny]

23. wizerunk — dziś popr.: wizerunek. [przypis edytorski]

24. dudkami prześmiardła (starop.) — zestarzała się. [przypis redakcyjny]