EXERCISE 10.
Correlative Words (see pars. [139]–157).
(1) Ia, Ial, Iam, Ie, Iel, Ies, Io, Iom, Iu. (2) La montritajn naŭ vortojn ni konsilas bone ellerni, ĉar el ili ĉiu povas jam fari al si grandan serion da aliaj pronomoj kaj adverboj. (3) Se ni aldonas al ili la literon K, ni ricevas vortojn demandajn aŭ rilatajn: Kia, Kial, Kiam, Kie, Kiel, Kies, Kio, Kiom, Kiu. (4) Se ni aldonas la literon T, ni ricevas vortojn montrajn: Tia, Tial, Tiam, Tie, Tiel, Ties, Tio, Tiom, Tiu. (5) Aldonante la literon Ĉ, ni ricevas vortojn komunajn: Ĉia, Ĉial, Ĉiam, Cie, Ĉiel, Ĉies, Ĉio, Ĉiom, Ĉiu. (6) Aldonante la prefikson NEN-, ni ricevas vortojn neajn: Nenia, Nenial, Neniam, Nenie, Neniel, Nenies, Nenio, Neniom, Neniu. (7) Aldonante al la vortoj montraj la vorton Ĉi, ni ricevas montron pli proksiman; ekzemple: Tiu (pli malproksima), Tiu ĉi (aŭ, Ĉi tiu) (pli proksima); Tie (malproksime), Tie ĉi (aŭ, Ĉi tie) (proksime). (8) Aldonante al la vortoj demandaj la vorton AJN, ni ricevas vortojn sendiferencajn: Kia ajn, Kial ajn, Kiam ajn, Kie ajn, Kiel ajn, Kies ajn, Kio ajn, Kiom ajn, Kiu ajn. (9) Ekster tio, el la diritaj vortoj ni povas ankoraŭ fari aliajn vortojn, per helpo de gramatikaj finiĝoj kaj aliaj vortoj (sufiksoj); ekzemple: Tiama, Ĉiama, Kioma, Tiea, Ĉi-tiea, Tieulo, Tiamulo, k.t.p. (kaj tiel plu).
TRANSLATION 10.
(1) Ia = some, any. Ial = for some reason. Iam = at some time, once (on a time). Ie = somewhere. Iel = in some manner. Ies = somebody’s, some one’s. Io = something. Iom = some (quantity). Iu = someone, somebody. (2) The nine words shown we recommend to be well learnt, for from them everyone can straightaway make for himself a large series of other pronouns and adverbs. (3) If we add to them the letter K, we get interrogative or relative words: Kia = what (kind or sort of). Kial = why, wherefore, for what reason. Kiam = when, at what time. Kie = where, at what place. Kiel = how, in what manner. Kies = whose, of which. Kio = what (thing). Kiom = how much, how many, what amount. Kiu = who, which, what one. (4) If we add the letter T, we get the demonstrative words: Tia = such, that sort of. Tial = for that reason, therefore. Tiam = then, at that time. Tie = there, in that place. Tiel = thus, so, in that manner, like (that). Ties = that one’s, of that. Tio = that (thing). Tiom = so much, that much, so many. Tiu = that (relative or personal). (5) By adding the letter Ĉ we get general words: Ĉia = each, every, every kind of. Ĉial = for every reason, for all reasons. Ĉiam = always, for all time. Ĉie = everywhere. Ĉiel = in every way. Ĉies = everyone’s, each one’s. Ĉio = everything. Ĉiom = all, the whole (quantity). Ĉiu = each one, all, everyone. (6) By adding the prefix NEN- we get negative words: Nenia = no kind of, none. Nenial = for no reason. Neniam = never. Nenie = nowhere. Neniel = nohow, in no way. Nenies = no one’s, nobody’s. Nenio = nothing. Neniom = no quantity, none. Neniu = nobody, no one. (7) By adding to the demonstrative words the word Ĉi we obtain a nearer indication; for example: Tiu = that (the one further off); Tiu ĉi (or, Ĉi tiu) = this (the nearer one); Tie = there (further off). Tie ĉi (or, Ĉi tie) = here (nearer). (8) By adding to the interrogative words the word AJN we get indefinite words (expressions): Kia ajn = whatever (kind). Kial ajn = for whatever cause. Kiam ajn = whenever. Kie ajn = wherever. Kiel ajn = however, in whatever manner. Kies ajn = whosesoever. Kio ajn = whatever (thing). Kiom ajn = however much, or many. Kiu ajn = whoever, whichever. (9) Besides (outside) that, from the said words we can still make other words by help of the grammatical terminations and other words (suffixes); for example: Tiama = of that time, contemporary (adj.). Ĉiama = continual, permanent. Kioma = which, or what (number or quantity). Tiea = yonder (adj.), of there (that place). Ĉi-tiea = of here (this place). Tieulo = an aborigine (man of there, of that place). Tiamulo = a contemporary (man of then, of that time), etc. (and so on).