FOOTNOTES:
[742] O recolende, &c. Title Epistola—dirigantur om. GH₃
[743] 4 margin Nota de iusticia C
[744] 11 margin Nota de regimine C
[745] 17-21 Over erasure in SCG, as follows in HH₃,
Dum pia vota bibit, tua fama sitire nequibit,
Plena set exibit, cum laudeque plena redibit:
Non sic transibit, vbicumque tirannus abibit;
Cum nimis ascribit sibi magna, minora subibit;
Vt meritum querit, sors sua fata gerit.
[746] 18 margin Nota de pietate C
[747] 21 pia] pita S
[748] 22 Vt tibi regalis, pie rex, honor est generalis HH₃
[749] 23 Sic rogo HH₃
[750] 25 margin Nota de contemplacione C
CARMEN SUPER MULTIPLICI VICIORUM PESTILENCIA[751]
[752]Nota consequenter[753] carmen super multiplici viciorum pestilencia, vnde tempore Ricardi Secundi partes nostre specialius inficiebantur.
Non excusatur qui verum non fateatur,
Vt sic ponatur modus, vnde fides recolatur:
Qui magis ornatur sensu, sua verba loquatur,
Ne lex frangatur, qua Cristus sanctificatur.
Hoc res testatur, virtus ita nunc viciatur,
Quod vix firmatur aliquis quin transgrediatur:
Hinc contristatur mea mens, que sepe grauatur,
Dum contemplatur vicium quod continuatur;
Set quia speratur quod vera fides operatur,
Quod deus hortatur, michi scribere penna paratur,10
Vt describatur cur mundus sic variatur:
Ecce malignatur que modo causa datur.
[754]Putruerunt et corrupte sunt cicatrices a facie insipiencie, set priusquam mors ex morbo finem repente concludat, sapiencie medicinam detectis plagis cum omni diligencia sapienter investigare debemus. Vnde ego, non medicus set medicine procurator, qui tanti periculi grauitatem deplangens intime contristor, quedam vulnera maiori corrupcione putrida euidenti distinccione, vt inde medicos pro salute interpellam,[755] consequenter declarare propono. Anno[756] regni Regis Ricardi Secundi vicesimo.
Contra demonis astuciam in causa Lollardie.
Quod patet ad limen instanti tempore crimen[757]
Describam primo, quo pallent alta sub ymo.
Nescio quid signat, plebs celica iura resignat,
Dum laicus clausas fidei vult soluere causas,
Que deus incepit et homo seruanda recepit:
Iam magis eneruant populi quam scripta reseruant,
Vnde magis clarum scribere tendo parum.
Lollia messis habens granum perturbat et ipsum,20
Talia qui patitur horrea sepe grauat:
Semina perfidie sacros dispersa per agros
Ecclesie turbant subdola sicque fidem.
Inuentor sceleris sceleratus apostata primus
Angelicas turmas polluit ipse prius;
Postque ruit nostros paradisi sede parentes,
Morteque vitales fecerat esse reos:
Callidus hic serpens nec adhuc desistit in orbe,
Quin magis in Cristi lollia messe serit.
Ecce nouam sectam, mittit que plebis in aures,30
Ad fidei dampnum scandala plura canit:
Sic vetus insurgit heresis quasi Iouiniani,
Vnde moderna fides commaculata dolet:
Vsurpando fidem vultum mentitur honestum,
Caucius vt fraudem palliet inde suam:[758]
Sub grossa lana linum subtile tenetur,
Simplicitas vultus corda dolosa tegit.
Fermento veteri talis corrumpit aceruum,
Qui noua conspergit et dubitanda mouet:
Dum magis incantat, obtura tu magis aures,40
Forcius et cordis ostia claude tui:
Simplicitate tua ne credas omne quod audis;
Que docet ambiguus auctor aborta caue:
Nil nouitatis habens tua mens fantastica cedat;
Vt pater ante tuus credidit, acta cole.
Vera fides Cristi non hesitat, immo fideles
Efficit vt credant cordis amore sui:
Nil valet illa fides vbi res dabit experimentum,
Spes tamen in Cristo sola requirit eum:
Recta fides quicquid rectum petit, omne meretur,50
Quicquid possibile creditur, ipsa potest.
Argumenta fides dat rerum que neque sciri,
Nec possunt verbo nec racione capi:
Subde tuam fidei mentem, quia mortis ymago
Iudicis eterni mistica scire nequit:
Vt solus facere voluit, sic scire volebat
Solus, et hoc nulli participauit opus.
Vna quid ad solem sintilla valet, vel ad equor[759]
Gutta, vel ad celum quid cinis esse potest?
Leticiam luctus, mors vitam, gaudia fletus60
Non norunt, nec que sunt deitatis homo:
Non tenebre solem capiunt, non lumina cecus,[760]
Infima mens hominis nec capit alta dei:[761]
Nempe sacri flatus archanum nobile nunquam
Scrutari debes, quod penetrare nequis.
Cum non sit nostrum vel mundi tempora nosse,
Vnde creaturas nosse laborat homo?
Nos sentire fidem nostra racione probatam
Non foret humanis viribus illud opus;
Humanum non est opus vt transcendat ad astra,70
Quod mortalis homo non racione capit:
Ingenium tante transit virtutis in altum,
Transcurrit superos, in deitate manet.
Qui sapienter agit, sapiat moderanter in istis,
Postulet vt rectam possit habere fidem:
Committat fidei quod non poterit racioni,
Quod non dat racio, det tibi firma fides.
Quod docet ecclesia tu tantum crede, nec vltra
Quam tibi scire datur quomodocumque stude:
Sufficit vt credas, est ars vbi nulla sciendi,80
Quanta potest dominus scire nec vllus habet.
Est deus omnipotens, et qui negat omnipotenti
Credere posse, suum denegat esse deum;
Sic incarnatum tu debes credere Cristum
Virginis ex vtero, qui deus est et homo.
Vis saluus fieri? pete, crede, stude reuereri;[762]
Absque magis queri lex iubet ista geri.
Has fantasias aliter que dant heresias[763]
Dampnat Messias, sobrius ergo scias.
Tempore Ricardi, super hiis que fata tulerunt,[764]90
Scismata lollardi de nouitate serunt:
Obstet principiis tribulos purgareque vadat
Cultor in ecclesiis, ne rosa forte cadat.
Contra mentis Seuiciam in causa Superbie.
Deficit in verbo sensus, quo cuncta superbo
Scribere delicta nequeo, que sunt michi dicta.
Radix peccati fuit ille prius scelerati,
Ex quo dampnati perierunt preuaricati:
Desuper a celis deiecit eum Michaelis
Ensis ad inferni tenebras de luce superni;
Nec paradisus ei prebere locum requiei100
Spondet, vbi vere sibi gaudia posset habere:
Sic, quia deceptus alibi nequit esse receptus,
Mundum deposcit, vt in illo viuere possit:
Sic adhibendo moram venit ille superbus ad horam,
Quem mea mens tristis in partibus asserit istis.
Hunc vbi ponemus, hostem quem semper habemus?
Nam magis infecta veniens facit omnia tecta.
Laus ibi non lucet, vbi vana superbia ducet
Regna superborum; docet hoc vestitus eorum:
Cum valet ornatum sibi vanus habere paratum,110
Non quasi mortalis, set vt angelus euolat alis.
Militis ad formam modo pauper habet sibi normam,
Vana sit vt vestis erit inde superbia testis,
Exterius signum cor signat habere malignum,
Cordis et errore fortuna carebit honore.
Nos igitur talem non consociare sodalem
Expedit, vt tuti reddamur in orbe saluti.
Quod deus odiuit reprobos Dauid hoc bene sciuit,
Ipseque psalmista scripsit de talibus ista:
‘Elatas mentes posuit de sede potentes,120
Et sublimauit humiles, quos semper amauit.’
Vanus non durat, quem vana superbia curat,
Hec set eum ducit vbi gracia nulla reducit;
Culpa quidem fontis latices dabit hec Acherontis,
Vnde bibunt vani mortem quasi cotidiani.
Omne quod est natum stat ab hoc vicio viciatum,[765]
Quo magis inmundum vir vanus habet sibi mundum;
Set qui mentali de pondere iudiciali
Istud libraret, puto quod meliora pararet.
Hoc nam mortale vicium stat sic generale,130
Quod mundum fregit, vbi singula regna subegit;
Hec etenim cedes nostras, vt dicitur, edes
Vertit, et insana dat tempora cotidiana.
O deus eterne, culpe miserere moderne,
Facque pias mentes sub lege tua penitentes!
Corpus, opes, vires sapiens non sic stabilires,
Dumque superbires, subita quin sorte perires:
Sunt que maiores humilis paciencia mores[766]
Nutrit, et errores vicii facit esse minores:
Ergo tuam vera mentem moderare statera;140
Sit laus vel labes, pectore pondus habes.
Contra carnis lasciuiam in causa Concupiscencie.
O sexus fragilis, ex quo natura virilis
Carnea procedit, anime que robora ledit![767]
O natura viri carnalis, que stabiliri
Non valet, vt pura carnalia sint sibi iura!
Federa sponsorum que sunt sacrata virorum,
Heu, caro dissoluit, nec ibi sua debita soluit:
Tempore presenti de carne quasi furienti
Turpia sunt plura, que signant dampna futura:
Hec desponsatis sunt metuenda satis.150
Philosophus quidam carnis de labe remorsus
Plebis in exemplum talia verba refert:
‘Vnam de variis penam sortitur adulter,
Eius vt amplexus omnis in orbe luat;[768]
Aut membrum perdet, aut carceris antra subibit,
Aut cadet insanus non reputandus homo,
Aut sibi pauperies infortunata resistet,
Aut moriens subito transit ab orbe reus.’
Et sic luxuries fatuis sua dona refundit,[769]
Vertit et econtra quicquid ab ante tulit.160
Quod prius est dulce, demonstrat finis amarum,
Quo caro non tantum, spiritus immo cadit:
Sic oculus cordis carnis caligine cecus
Errat, et in dampnum decidit ipse suum:
Sic iubar humani sensus fuscatur in vmbra
Carnis, et in carnem mens racionis abit.
Dum carnalis amor animum tenet illaqueatum,
Sensati racio fit racionis egens;
Stans hominis racio calcata per omnia carni
Seruit, et ancille vix tenet ipsa locum.170
Non locus est in quo maneant consueta libido
Et racio pariter, quin magis vna vacat:
Bella libido mouet, fauet et vecordia carnis,
Et sua dat fedo colla premenda iugo;
Libera set racio mentem de morte remordet
Carnis in obsequio, statque pudica deo.
Nil commune gerunt luxus sibi cum racione;
Ista deum retinet, illa cadauer habet:
Sic patet vt nichil est quicquid peritura voluptas
Appetit in carne, que velut vmbra fugit.180
Pluribus exemplis tibi luxus erit fugiendus;
Biblea que docuit, respice facta Dauid:
Consilio Balaam luxus decepit Hebreos,
Quos caro commaculat, carnea culpa premit.
Discat homo iuuenis, celeri pede labitur etas,
Nuncia dum mortis curua senecta venit:
Ecce senilis yemps tremulo venit horrida passu,
Et rapit a iuvene quod reparare nequit:
Vir sapiens igitur sua tempora mente reuoluat,
Erigat et currum, quam prius inde cadat.[770]190
Heu, set in hoc vicio plebis quasi tota propago
Carnis in obsequio stat viciata modo:
Ex causa fragili causatur fictilis etas,
Quo nunc de facili frangitur omnis homo.
Carnis enim vicia sunt sic communiter acta,
Quod de continuis vix pudet vsus eis:
Cecus amor fatuos cecos sic ducit amantes,
Quod sibi quid deceat non videt vllus amans.
Pendula res amor est subito collapsa dolore,
Ordine precipiti miraque facta parat;[771]200
Sique tuam velles flammam compescere tutus,
Artem preuideas, quam prius inde cadas.
Cum viciis aliis pugna, iubet hec tibi Paulus,[772]
Carnis et a bello tu fuge solus homo;
Et quia vulnifico fixurus pectora telo
Vibrat amor, caute longius inde fuge:
Vinces si fugias, vinceris sique resistas;
Ne leo vincaris, tu lepus ergo fuge.
Mente tui cordis memorare nouissima carnis,
Et speculo mortis respice qualis eris:[773]210
Oscula fetor erunt, amplexus vermis, et omne
Quod fuerat placidum, pena resoluet opus.
Occupat extrema stultorum gaudia luctus,
Et risum lacrima plena dolore madet:
Vana salus hominis, quam terminat egra voluptas,
Tollit et eternum viuere vita breuis.
Crede, satis tutum tenet hoc natura statutum,[774]
Quo caro pollutum reddet ad yma lutum;
Cum fera mors stabit et terram terra vorabit,
Tunc homo gustabit quid sibi culpa dabit.220
Est vbi mundicia carnis sine labe reatus,
Casta pudicicia gaudet ad omne latus:
Stat nota bina solo quo luxus non dominatur,
Pax manet absque dolo, longaque vita datur.
Contra mundi fallaciam in causa Periurii et Auaricie.
Sunt duo cognati viciorum consociati,
Orbem qui ledunt pariter, nec ab orbe recedunt:
Iste fidem raram periurat, et alter auaram
Causam custodit; socios tales deus odit.
Primo periurum describam, postque futurum,
Est vbi ius rarum, scriptura remordet auaram:230
Ex vicio tali fertur origo mali.
Nemo dei nomen assumere debet inane,
Falsa nec vt iuret, os perhibere malo:
Lex vetus hoc statuit, set, prothdolor, ecce modernus[775]
Munere corruptos iam nouus error agit.
Nil nisi dona videt dum se periurat Auarus,
Eius enim sensum census vbique regit;
Sic non liber homo librum sine pondere librat,
Seruit et ad libras quas sua libra trahit.
Set quia periurus defraudat iura superni,240
Iurat eum dominus iure perire suo:
Sic lucrum siciens laqueos incurrit, et eius
Lingua prius mendax premia mortis habet;
Sic vendens et emens vacuus non transiet, immo
Munera que capiet sulphur et ignis erunt.
Vendere iusticiam nichil est nisi vendere Cristum,
Expectat dampnum qui facit inde forum:
Testis erit Iudas quid erit sibi fine doloris;
Dum crepuit medius, culpa subibat onus.
Penituit culpam, que semel nisi fecerat illam,250
Quod tulit et lucrum reddidit ipse statim;[776]
Set nec eo veniam meruit nec habere salutem,[777]
Iam valet exemplum tale mouere virum.
Vendidit ipse semel iustum, nos cotidianum
Ob lucri precium vendimus omne malum:
Ille restaurauit, set nos restringimus aurum;
Penituit, set nos absque pauore sumus.
Sic et auaricia tanta feritate perurget
Corda viri, quod ab hoc vix homo liber abit:
Cessat iusticia, cessatque fides sociata,260
Fraus dolus atque suum iam subiere locum:
Plebs sine iure manet, non est qui iura tuetur,
Non est qui dicat, iura tenere decet:
Omnibus in causis, vbi gentes commoda querunt,
Nunc modus est que fides non habuisse fidem.[778]
Vox leuis illa Iacob, Esau manus hispida nuper,
Que foret ista dies, signa futura dabant:
Alterius casu stat supplantator, et eius
Qui fuerat socius fraude subintrat opes:
Ex dampno fratris frater sua commoda querit;270
Vnus si presit, inuidet alter ei:
Filius ante diem patruos iam spectat in annos,
Nec videt ex oculis ceca cupido suis:
Nunc amor est solus, nec sentit habere secundum,
Stans odioque tibi diligit ipse tua.
Quid modo, cumque manus mentitur dextra sinistre,
Dicam? set caueat qui sapienter agit.
Viuitur ex velle, non amplius est via tuta,
Cuncta licent cupido, dum vacat ipse lucro;
Arma, rapina, dolus, amor ambiciosus habendi,280
Amplius ad proprium velle sequntur iter:
Lex silet et nummus loquitur, ius dormit et aurum
Peruigil insidiis vincit vbique suis:
Hasta nocet ferri, gladius set plus nocet auri;
Regna terit mundi, nilque resistit ei.
Set quia mors dubium concludit ad omnia finem,
Est nichil hic certum preter amare deum:
Rebus in humanis semper quid deficit, et sic
Ista nichil plenum fertile vita tenet:
Quod tibi dat proprium mundus, tibi tollit id ipsum,290
Deridensque tuum linquit inane forum:
Quam prius in finem mundi deuenerit huius,
Nulla potest certo munere vita frui.
Heu, quid opes opibus cumulas, qui propria queris,
Cum se nemo queat appropriare sibi?
Hunc igitur mundum quia perdes, quere futurum;
Est aliter vacuum tempus vtrumque tuum.
Mammona transibit et auara cupido peribit,
In cineres ibit, mors tua fata bibit,
Pauper ab hac vita, sic princeps, sic heremita,300
Mortuus ad merita transiet omnis ita.
Salomon: Memorare nouissima, et ineternum non peccabis.
Quicquid homo voluit, mors mundi cuncta reuoluit,
Nemoque dissoluit, quin morti debita soluit:
Hec qui mente capit gaudia, raro sapit.
Idem: Omnia fac cum consilio, et ineternum non penitebis.
Set sibi viuenti qui consilio sapienti
Prouidet, ingenti merito placet omnipotenti.
Tempore presenti que sunt mala proxima genti,[779]
Ex oculo flenti Gower canit ista legenti:
Quisque sue menti qui concipit aure patenti
Mittat, et argenti det munera largus egenti;310
Stat nam mortalis terra repleta malis.[780]
Hoc ego bis deno Ricardi regis in anno
Compaciens animo carmen lacrimabile scribo.[781]
Vox sonat in populo, fidei iam deficit ordo,
Vnde magis solito cessat laus debita Cristo,
Quem peperit virgo genitum de flamine sacro.
Hic deus est et homo, perfecta salus manet in quo,
Eius ab imperio processit pacis origo,
Que dabitur iusto, paciens qui credit in ipso.
Vir qui vult ideo pacem componere mundo,320
Pacificet primo iura tenenda deo.