FOOTNOTES:
[751] Carmen super multiplici, &c. The MSS. referred to are SCEHL with Fairfax 3 (F) and Bodley 294 (B).
[752] Title and Preface ll. 1-12 om. EL
[753] Title and Preface consequenter] hic precipue F
[754] Title and Preface ‘Putruerunt,’ &c. om. E
[755] Title and Preface pro salute interpellam] pro salute efficacius interpellem F
[756] Anno] In Anno F
[757] l. 13 ad om. S
[758] 35 palliet F (corr.) palleat SCHLB paleat E
[759] 58 scintilla CEL
[760] 62 non] nec F
[761] 63 nec] non CEH
[762] 86 No paragr. here FL stude SCEHLB time F
[763] 88 Que fantasias aliter tibi FB
[764] 90 Paragr. FL
[765] 126 stat om. S
[766] 138 f. Two lines om. FL The section ll. 142-224 is omitted here in E and inserted after l. 321
[767] 143 legit C
[768] 154 omnis SFLB viuus CEH
[769] 159 fatuis om. F
[770] 190 inde] ille FL
[771] 200 fata EHLB
[772] 203 hoc EH
[773] 210 mortis] cordis S
[774] 217 statum S
[775] 234 modernus SFLB modernos CEH
[776] 251 Quot C
[777] 252 Sic CEH
[778] 265 est qui CEH
[779] 307 Paragr. SE no paragr. CHFLB
[780] After 311 one line space F
[781] 312-321 Ten lines om. L
[782]TRACTATUS DE LUCIS SCRUTINIO
Incipit tractatus de lucis Scrutinio quam a diu viciorum tenebre, prothdolor, suffocarunt,[783] secundum illud in euangelio, Qui ambulat in tenebris nescit quo vadat.
Nota quod eorum lucerna minime, clarescit quos in ecclesia per Antipapam Auaricia promotos ditescit.
Heu, quia per crebras humus est viciata tenebras,
Vix iter humanum locus vllus habet sibi planum.
Si Romam pergas, vt ibi tua lumina tergas,
Lumina mira cape, quia Rome sunt duo pape;
Et si plus cleri iam debent lumina queri,
Sub modio tecta latitat lucerna reiecta:
Presulis officia mundus tegit absque sophia,
Stat sua lux nulla, dum Simonis est ibi bulla;
Est iter hoc vile, qui taliter intrat ouile,
Nec bene discernit lucem qui lumina spernit.10
Sic caput obscurum de membris nil fore purum[784]
Efficit, et secum sic cecus habet sibi cecum.[785]
De luce ordinis professi.
Aut si vis gressus claros, non ordo professus
Hos tibi prestabit, quos caucius vmbra fugabit.
Ordine claustrali manifestius in speciali[786]
Lux ibi pallescit, quam mens magis inuida nescit:
Lux et moralis tenebrescit presbiteralis,
Clara dies transit, nec eis lucerna remansit;
Sunt ibi lucerne, iocus, ocia, scorta, taberne,
Quorum velamen viciis fert sepe iuuamen.20
Sic perit exemplum lucis, quo turbida templum
Nebula perfudit, que lumina queque recludit:[787]
Sic vice pastorum quos Cristus ab ante bonorum
Legerat, ecce chorum statuit iam mundus eorum.
Nota quod, si regum lucerna in manu caritatis deuocius gestaretur, ecclesia nunc diuisa eorum auxilio discrecius reformaretur, eciam et incursus paganorum a Cristi finibus eorum probitate eminus expelleretur.
Si lux presentum scrutetur in orbe regentum,
Horum de guerra pallet sine lumine terra:
Ne periant leges, iam Roma petit sibi reges,
Noscat vt ille pater que sit sibi credula mater.
Scisma modernorum patrum nouitate duorum
Reges delerent, si Cristi iura viderent;30
Lux ita regalis decet ecclesiam specialis,
Qua domus alma dei maneat sub spe requiei.
Teste paganorum bello furiente deorum,
Raro fides crescit vbi regia lux tenebrescit:
Hec tamen audimus, set et hec verissima scimus[788]
Nec capit hec mentis oculus de luce regentis.
Vlterius quere, cupias si lumen habere,
Lumina namque Dauid sibi ceca magis titulauit.
De luce procerum.
Si regni proceres aliter pro lumine queres,
Aspice quod plenum non est ibi tempus amenum,40
Dumque putas stare, palpabis iter, quia clare
Nemo videt, quando veniet de turbine grando,
Diuicie cece fallunt sine lumine sese;
Quam prius ille cadat, vix cernit habens vbi vadat:
Sic via secura procerum non est sine cura.
Stans honor ex onere sibi conuenit acta videre;
Qui tamen extentum modo viderit experimentum,
De procerum spera non surgunt lumina vera.
De luce Militum et aliorum qui bella sequntur.
Si bellatorum lucem scrutabor eorum,
Lucerne lator tenebrosus adest gladiator,50
Sunt ibi doctrina luxus, iactura, rapina,
Que non splendorem querunt set habere cruorem;
Et sic armatus lucem pre labe reatus
Non videt, vnde status suus errat in orbe grauatus.
De luce legistarum.
Si lex scrutetur, ibi lux non inuenietur,
Quin vis aut velle ius concitat esse rebelle:
Non populo lucet index quem mammona ducet,
Efficit et cecum quo sepe reflectitur equm.
Ius sine iure datur, si nummus in aure loquatur,
Auri splendore tenebrescit lumen in ore,60
Omnis legista viuit quasi lege sub ista,
Quo magis ex glosa loculi fit lex tenebrosa.
De luce Mercatorum.
Si Mercatorum querantur lumina morum,
Lux non fulgebit, vbi fraus cum ciue manebit.
Contegit vsure subtilis forma figure
Vultum laruatum, quem diues habet similatum.
Si dolus in villa tua possit habere sigilla,
Vix reddes clarus bona que tibi prestat auarus;
Et sic maiores fallunt quamsepe minores,
Vnde dolent turbe sub murmure plebis in vrbe.70
Sic inter ciues errat sine lumine diues,
Dumque fidem nescit, lux pacis ab vrbe recessit.
De luce vulgari, que patriam conseruat.
Si patriam quero, nec ibi michi lumina spero;
Nam via vulgaris tenebris viciatur amaris:
Plebs racione carens hec est sine moribus arens,[789]
Cuius subiectam vix Cristus habet sibi sectam.
Sunt aliqui tales, quos mundus habet speciales,
Fures, raptores, homicide, turbidiores:
Sunt et conducti quidam pro munere ducti,
Quos facit assisa periuros luce rescisa.[790]80
Rustica ruralis non est ibi spes aliqualis,
Quo nimis obscura pallent sine lumine rura:
Sic magis illicebras mundanas quisque tenebras[791]
Nunc petit, et vota non sunt ad lumina mota.
Sic prior est mundus, et si deus esse secundus
Posset, adhuc talis foret in spe lux aliqualis:
Set quasi nunc totus deus est a plebe remotus;[792]
Sic absente duce perit orbis iter sine luce.
Hic in fine[793] tenebras deplangens pro luce optinenda deum exorat.
O nimis orbatus varii de labe reatus,
Omnis in orbe status modo stat quasi preuaricatus.90
Cum tamen errantes alios sine lege vagantes[794]
Cecos deplango, mea propria viscera tango:[795]
Cecus vt ignorat quo pergere, dumque laborat,[796]
Sic iter explorat mea mens, que flebilis orat:
Et quia perpendo quod lucis ad vltima tendo,
Nunc iter attendo quo perfruar in moriendo.
Tu, qui formasti lucem tenebrasque creasti,
Crimina condones, et sic tua lumina dones:
In terram sero tunc quando cubicula quero,
Confer candelam, potero qua ferre medelam.100
Hec Gower scribit, lucem dum querere quibit;
Sub spe transibit, vbi gaudia lucis adibit:
Lucis solamen det sibi Cristus. Amen.