An Account of the Canadian Mission.
[321 §. II.] THE SOCIETY OF JESUS INTRODUCED INTO CANADA, OR NEW FRANCE.
NORTH AMERICA is occupied principally by three nations—the Spanish, the French, and the English. Mexico, a part of Florida and of California, belongs to the Spanish dominions. The shores opposite to the rising sun, and stretching Southward, have been occupied at various times by the English, the Swedes, and the Dutch. The French possess the territory which lies between these and the Mexicans, towards the north and west, commonly called New France or Canada. Nothing fouler and more hideous than the savage Canadians could have been imagined, before they began to soften under the influence of religion, as will appear from matters to be presented in the tenth Paragraph. Now, barbarism and the vile array of sins have given place to reason and virtue, which seems to confirm our faith in this ancient prophecy:Isaiah, c. 35. The land that was desolate and impassable shall be glad, and the wilderness shall rejoice, and shall flourish like the lily.
INITIUM CANADICÆ MISSIONIS, & PRIMI FRUCTUS.
AMERICÆ littora, Franciæ obversa, Galli jam inde ab anno MDXXIV. identidem lustraverunt: sed obiter, & quasi prætereuntes. Demum superiori seculo ineunte, regionem interiorem subiit Samuel Camplenius, qui Canadensis coloniæ parens merito dici potest. Jamque negotiatio bellissimè procedebat, cum Henricus IV. de religione magis, quàm de commercio solicitus, in hanc Orbis novi partem inferre Christiana sacra decrevit, anno MDCVIII. ac Societatis homines ad hanc Apostolicam expeditionem postulavit. Certior de consilio Regis factus P. Petrus Cotonus, regiæ conscientiæ moderator, jussusque strenuos quamprimum designare sacerdotes, qui solida tanti operis jacerent fundamenta, Societatis Præpositum admonuit. Ex omni, non juvenum modo, sed etiam senum, numero, laboriosam Missionem flagitantium, delecti sunt P. Petrus Biardus, Gratianopolitanus, theologiæ professor in collegio Lugdunensi; & P. Enemundus Massæus, Lugdunensis. Moram consiliis felicibus attulit Regis improvisa mors; & Societatis amicorum studia, qui navem & reliqua itineri necessaria comparabant, debilitavit. Sed invicta rebus adversis Cotoni pietas, Reginæ auctoritatem interposuit, ut difficultates objectas profligaret. Ergo indicitur profectio: Patres [208] Deppam advolant, inde vela Novam in Franciam facturi. Ecce autem repentè inexpectatus obex. Ea navis erat Potrincurtii, nobilis Galli: duobus tamen mercatoribus Calvinianis obnoxia, utpote qui sumptus non leves ad illam armamentis instruendam fecerant. Isti simul atque imponendos in hanc homines Societatis audierunt, negant enimvero se passuros ut è portu solvat. Opponitur imperium Reginæ, mandata ingeminantur. Respondent per se non stare quin sacerdotes alii quilibet admittantur; at sibi cum nostris hominibus nihil esse rei velle. Ubi vidit Cotonus improborum pertinaciam frangi non posse, alia rem aggressus est via. Erat matrona non pietate minus quàm genere nobilis, Antonia Guerchevillæa. Hæc negotium Missionis haud secus procurabat, ac suum: utque non vulgarem apud multos gratiam, virtutis opinione collegerat, magnam subito pecuniæ vim corrogavit, qua mercatoribus hæreticis summa rependeretur, ab iis in adornandam navim contributa. Sic illis rejectis & invitis, Patres admissi suerunt. At, quia interim extractum tempus fuerat, non ante VII. Kalend. Februarias, cum hyemaret asperum æquor, vela sunt facta. Hinc mensium quatuor cursus fuit, qui vulgo duorum est; ac morbis intus, tempestatibus foris, infestus. Ingressi demum ostia Laurentiani fluvii XI. Kal. Junias, ipso sacro Pentecostes die, vestigia Christianæ religionis aliqua invenere, leviter ab iis quos è Gallia profectos in hanc plagam diximus, impressa. Cum enim illis ignotus [322] gentis sermo, [210] nec certum constansque in humo barbara domicilium esset, facultas non suppetebat erudiendi quos obiter baptizabant: quique pristinos in mores revoluti, Christianum vix retinebant nomen, illudque popularibus vitiis conspurcabant. Prima Patribus cura fuit ut sacellum construerent, perdiscerent linguam vernaculam, excolerent Gallos, qui è veteri Francia in novam navigaverant. Instituta est solennis supplicatio; Christus sanctissimi Sacramenti velo tectus, & quanto fieri potuit maximo apparatu circumvectus, in terræ felicis, tot sanctis postea frequentandæ veluti possessionem auspicatò venit. Proxima infantibus sacro lavandis fonte cura est data, quorum nonnulli, post susceptum salutis sacramentum, ad terram viventium possidendam, quasi gentis totius nomine, demigrarunt. Puellam annos natam novem, oppressam gravi morbo, parentes abjecerant. Cum enim artis medicæ prorsus ignara natio sit, ægrotos facile desperat, neque cibo, aut curatione ulla, juvat. Depositam Patres à parentibus postularunt, ut expiarent lympha salutari. Ultro illis permissa est, quippe quæ instar mortui canis haberetur. Abductam in mapale separatum curavere sedulo: edoctam, quantum erat necesse; baptizatam, ac nona post luce mortuam, cœlo intulerunt. Eadem Sociorum caritas lætiorem exitum in juvene sortita est. Ejus pater Membertous, primus omnium, uti narrant, barbarorum, cum è Gallia navigatum illuc fuit, in Christianorum numerum venerat; homo strenuus, & omnium popularium testimonio, [212] ceteris longè præstans animi robore, belli scientia, clientelarum multitudine, & gloriosi claritudine cognominis; quippe Magni Imperatoris titulum publico suffragio consecutus. Hunc obtinebat locum Membertous inter Souriquios, qui Acadiam, circa ostia Laurentiani amnis, incolunt. Ejus filium difficili ægritudine conflictatum P. Biardus invisit. Miratur nihil triste in tugurio; non planctum, non flebiles nænias: imo epulum, choream, & duos tresve canes alligatos. Quærit quid hæc sibi velint. Respondent juvenem brevi esse moriturum, amicos vocatos: illis epulum parari: funebrem choream postea ducendam: canes, quos videbat, interficiendos, placandis mortui Manibus. Exclamavit Pater nequaquam ista Christianis hominibus convenire, & impias consuetudines graviter increpuit. Senior, adolescentis parens, ignorantiam excusavit; ceterum se ac filium in ipsius esse potestate; doceret, juberet, imperata facturos. Sacerdos vetuit ne canes interficerentur: saltatores importunos amandavit: epuli partem, quæ superstitionis habere nihil videbatur, permisit: in primis autem, ne deponeretur penitus ægroti cura prohibuit; imo suasit ut ad Gallorum domicilia, quamvis longè disjuncta, deportaretur; sperare se, favente Deo, futurum ut convalesceret. Benignè auditus est à Membertoo: delatus æger ad nos fuit, ridentibus, ac bolum tantum tam subito è faucibus ereptum sibi dolentibus veneficis, & circulatoribus, quorum sententiâ conclamatus adolescens vivere posse negabatur. Ac [214] sane agebat animam, cùm triduo post ad Gallorum domicilia pervenit, fractus itinere ac morbo. Patrum tamen arte ac studio, & scilicet Dei benignitate, recreatus est; nec ipse tantum in fide catholica confirmatus, sed ejus capessendæ desiderio complures inflammati.
Incidit aliquanto post in morbum pater adolescentis, & ad nos similiter deferri voluit, ubi nostrum in tugurium, atque adeo in unius è Patribus lectum acceptus, piè vitam clausit; quodque barbaris novum accidit ac molestum, illatus est in commune Christianæ plebi sepulcrum: nam ipsi a sepulcris majorum ægerrime divelluntur. Curatum funus illustri, ut rerum ferebant angustiæ, pompa. Nec honore isto qualicumque indigna barbari virtus erat, qui etiam ante quàm Christum nosset, non potuerat adduci ut plures una duceret uxores: id naturæ ac rationi magis consentaneum arbitratus. Post susceptam vero Christi Fidem ita vixerat, ut barbaris admirationi esset, Christianis exemplo.
Hæc domi gesta. Egressi deinde quasi pomerio præcones Evangelici magnam regionis partem lustravere. Divina res, ubicumque licuit, facta: impositæ manus ægrotis, conciliati munusculis parentes ac liberi; data Gallis, novas condentibus sedes, opera; necnon classiariis atque vectoribus. Non defuit patientiæ læta seges, ac tanta interdum exstitit annonæ penuria, ut singulis hebdomadis certum [323] unicuique demensum daretur, quod vix sufficiebat in unum [216] diem, videlicet panis unciæ decem, selibra carnis sale maceratæ, & pisorum, fabarumve aliquantulum. Adhæc, erat sibi quisque faber, sarcinator, pistor, coquus, lignator, & aquator. Occurrebant interdum Patribus, in his ærumnis, voces illorum, quibus Moses provinciam explorandæ Chananitidis dederat,Num. c. 13, 14. Terra hæc devorat habitatores suos; ibi vidimus monstra quædam filiorum Enac, de genere Giganteo, quibus comparati, quasi locustæ videbamur. At simul veniebat in mentem oratio Josue, & Calebi, plena divinæ fiduciæ: Terra valde bona est. Si propitius fuerit Dominus, inducet nos in eam. Neque timeatis populum terræ hujus, Dominus nobiscum est.