Diccionario Español-Bisaya

by Juan Félix de la Encarnación

DE

De. = Sa, ni. * Cotob, guican sa.

Dean. = Ponóan sa mg̃a Canónigo.

Deanata. = Cahímtang con opicio sa Padreng Dean ug ang yota ng̃a hingsácpan sa iang gahóm.

Debajo. = Sa ilálom, sa obus, sa silong.

Debate. = Pagtóbag tobag.

Debatir. = Tobag tobag, pagíndig, pagáoay.

Debelar. = Pagdáog sa caáoay.

Deber. = Catongdánan, catong̃ód, tong̃ód.

Debidamente. = Sa pagcatóman, sa pagcahíngpit, sa pagcaáyo.

Débil. = Malóya, mahóyang, lopóg.

Debilidad. = Calóya, cahóyang, calopóg.

Debilitar. = Loya, hoyang, lopóg.

Débilmente. = Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcalopóg. [[59]]

Débito. = Otang. * Catongdánan sa pagtóman sa mg̃a quinasál sa ilang pagcamíño.

Decadencia. = Pagcadáot sa mahínay hinay sa bisan onsa. * Pagsógor sa calóya. * Sinógdan sa pagdáot, sa pagcopós.

Decaer. = Pagdáot daot, pagcopós. * Pagoalá sa cahímtang ng̃a maáyo ug hatáas ng̃a daan sa bisan cansa.

Decaimiento. V. [Decadencia].

Decálogo. = Ang mg̃a napólo ca sogo sa Dios.

Decano. = Ang labíng daan, ang labíng tigúlang sa usá ca catilíngban sa mg̃a táuo. * Ang ponóan sa mg̃a hoemánan, sa mg̃a Chancillería, sa mg̃a Audiencia, &c.

Decantar. = Pagbaláod, pagpabántog. * Pagdagcó sa bisan onsa ng̃a guisóguid. * Pagtúang sa mahínay hinay sa usá ca panonódlan, arón ihóad ang vino, tobig, &c., sa solód sa lain panonódlan, sa dili moobán ang lalog.

Decena. = Ang usá ca napólo. * Tohóg sa napólo ca cuentas, tinagpólo.

Decencia. = Ang maáyong paghósay ug pagdáyan dayan sa bisan onsa.

Decenio. = Pagcadúgay sa napólo ca túig.

Deceno. = Icapólo.

Decentar. = Sogod. * Dosdos, pagsámad sa laoas sa masaquét ng̃a nadógay sa higdáan.

Decente. = Mataróng, tacós, maáyo. * Ang guidáyan dayánan sa dili guilabíhan, con dili sa casadáng̃an lamang. * Táuo ng̃a dili bilídhon caáyo, apan guican sa maáyong guinicánan.

Decible. = Ang arang ipamólong.

Decidero. = Idem.

Decidir. = Paghanáyac sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa.

Decidor. = Matístis, tigpamólong sa mg̃a polong ng̃a tiao.

Décima. = Icapólo ca bahin.

Decimal. = Idem.

Décimo. = Icapólo.

Décimocuarto. = Icapólo ug opát.

Décimonono. = Icapólo ug siám.

Décimooctavo. = Icapólo ug oaló.

Décimoquinto. = Icapólo ug limá.

Décimoséptimo. = Icapólo ug pito.

Décimosexto. = Icapólo ug onóm.

Décimotercio. = Icapólo ug toló.

Decir. = Polong, pagpamólong, íng̃on.

Decision. = Pagcahanáyac. * Catapósan ng̃a paghócom.

Decisivamente. = Sa pagcahanáyac, sa minatúod.

Declamar. = Pagásoy, pagpamólong sa minatúod, sa mg̃a polong ng̃a maínit, ng̃a tinóod, ng̃a maháit.

Declaracion. = Pagcaásoy, pagcaháyag, pagcadayág. * Pagmatúod sa ilálom sa pagpanómpa, pagsáyod.

Declaradamente. = Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa pagcasáyod.

Declarador. = Ang magaásoy.

Declarante. = Idem.

Declarar. = Asoy, sayod, dayág, hayag. * Pagmatúod sa pagpanómpa.

Declinacion. = Pagcacólang, pagcacábos. * Pagcahanáyhay.

Declinar. = Copos, cobos, colang, cabos. * Pagtaquílid sa loyo ug sa loyo. * Pagbálhin sa maáyo sa pagcadaótan, sa cabáscog sa pagcalóya, sa cahayag sa pagcang̃ítng̃it, &c.

Declive. = Hanáyhay, handig.

Declividad. = Pagcahanáyhay, pagcahándig.

Declivio. V. [Declive].

Decoccion. = Pacalóto. [[59]]

Decorar. = Dayan dayan, pagtahóm. * Pagcadáyan dayan.

Decoro. = Pagtáhod, pagtahá, catahá, catahódan. * Pagcaólay, paglícay sa mg̃a calao-áyan ug calágsot.

Decoroso. = Ang may caólao. * Ang tacús boháton.

Decrecer. = Copós, cobos.

Decrépito. = Tigólang, ang̃o ang̃óhon, oliánon, hing̃olían.

Decrepitud. = Pagcatigúlang, pagcaáng̃o ang̃o.

Decretal. = Solat sa Santos ng̃a Papa sa bisan onsa. * Libro ng̃a guitíngban ug guitapócan sa mg̃a solat sa mg̃a Santos ng̃a Papa.

Decretar. = Asoy, sayod, pagsógo.

Decreto. = Sogo, pagásoy, pasáyod. * Pagbóot, pagsógo sa Santos ng̃a Papa.

Decurion. = Ang báta sa escolahán ng̃a nagapaleccion sa obán.

Dechado. = Panigíngnan, sanglétan, pananglétan, sanglet.

Dedada. = Bisan onsa ng̃a arang macóha sa usá ca todlo.

Dedal. = Capandáyan sa pothao, tombága, salapí, &c., ng̃a isóol sa torlo ng̃a lomalábao con sa casing casing, sa pagdóso sa mananáhi sa dagom.

Dedicar. = Pagtong̃ód sa bisan onsa sa Dios, cang María Santísima, sa mg̃a santos, ug bisan sa onsa ng̃a canhic calibótan, pagpahanong̃ód.

Dedicatoria. = Solat ng̃a ibótang sa sinógdan sa mg̃a libro, arón hibalóan ang táuo ng̃a guipahanóngdan.

Dedignar. = Pagáyad pagpasipála.

Dedo. = Torlo. * Pulgar. = Comalágco. * Índice. = Itolódlo. * Del medio. = Dalagáng̃an, lomalábao, sa cásing cásing. * Anular. = Torlo ng̃a pagasingsíng̃an, tamboásog. * Meñique. = Comalingquing, comaíngquing.

Deduccion. = Pagcópos, pagcóha.

Deducir. = Coha, copus. * Paghóna húna sa bisan onsa ng̃a mosonód sa mg̃a guinsóndan. * Pagásoy, pagsáyod.

Defeccion. = Pagcaoalá, pagcabólag. * Pagalsa, paggobót, pagdilí sa pagsógot.

Defecto. = Sayóp, salá. * Pagcacólang.

Defectuoso. = Ang saláan, ang masaláipon. * Ang dili toman, ang coláng̃an.

Defender. = Tabang, laban, laba.

Defensa. = Pagcalában, pagcatábang, dalángpan.

Defensivo. = Ang icalában, icatábang.

Defensor. = Tomalábang, manlalában, ang motábang, ang molában.

Deferencia. = Pagcapalángga. * Pagóyon, pagáng̃ay sa pagbóot sa lain.

Deferir. = Oyon, ang̃ay.

Déficit. = Pagcaoalá, pagcacólang.

Definicion. = Pagcaásoy, pagsáyod.

Definidor. = Ang macaásoy, ang magasáyod, ang magasógo. * Padre ng̃a somalámbag, ng̃a isigcahócom ug tabang sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían.

Definir. = Asoy, sayod, sogo.

Definitivamente. V. [Decisivamente].

Definitorio. = Catilíngban sa mg̃a Padre ng̃a somalámbag sa mg̃a ponóan sa mg̃a caparían, ug ang solód con lugar ng̃a pagatíngban nila.

Deformacion. = Pagcaláin sa dagóay sa bisan onsa.

Deformar. = Paglágsot, pagdolodáot, pagobót.

Deforme. = Malágsot, mang̃íl-ad, ang oaláy caang̃áyan.

Deformidad. = Pagcalágsot, pagcang̃íl-ad, pagcaoaláy caang̃áyan. * Sayóp ng̃a dagcó.

Defraudador. = Malilímbong, malingbóng̃on, caoatán, maninícas.

Defraudar. = Limbong, caoat, ticas, cahas, lopig.

Defuera. = Sa gua, sa gaoas. [[60]]

Defuncion. = Camatáyon, pagcamatáy.

Degeneracion. = Pagcadáot.

Degenerar. = Daot, dili pagáng̃ay.

Deglucion. = Pagtolón, paglámoy.

Degollacion. = Pagpógot, pagpónggot.

Degolladero. = Pagaponggótan sa mananáp. * Lugar ng̃a pagapátyan ug pagponggótan sa mg̃a mananáp.

Degollador. = Ang magpoponggót, ang magapótol sa olo.

Degolladura. = Samad ng̃a mahímo sa totónlan con sa liog.

Degollar. = Pogót, ponggot, pol-ong. * Pagpótol sa olo.

Degradar. = Pagcóha sa bisan cansa ng̃a táuo sa cahímtang nía ng̃a hatáas ug sa iang dong̃og.

Dehesa. = Lugar, solóp ng̃a pagacán-an sa mg̃a mananáp.

Deicida. = Ang mg̃a táuo ng̃a nanagpatáy can Jesucristo ng̃a Guinóo ta.

Deicidio. = Pagpatáy can Jesucristo.

Deidad. = Pagcamáo ng̃a diósnon. * Polong ng̃a guicahing̃álan sa canhing tiempo sa mg̃a dios dios ng̃a bacácon.

Deificacion. = Pagcaípon sa Dios sa táuo ng̃a matárong, tong̃ód sa gahóm sa gracia.

Deífico. = Ang mahatong̃ód sa Dios.

Dejacion. = Pagcabía, pagcaóndang, pagcaárang, pagpaságad.

Dejadez. = Catacá.

Dejado. = Matalác-on. * Pagcamíng̃ao, pagcalóya sa huna hona, sa boot.

Decaimiento. V. [Dejacion]. * Calóya sa laoas, camíng̃ao sa hona hona, sa boot, sa casing casing.

Dejar. = Bia, ondang, arang, paságad.

Dejo. = Catapúsan, cahonóng̃an. * Lamí ng̃a mahabílin sa bába ug sa totónlan sa mg̃a calán-on ng̃a guipang̃áon. * Quinatíng̃og ng̃a caogalíng̃on sa mg̃a táuo sa tagsa ca longsod.

Dejugar. = Pagpíga sa bisan onsa, pagcóha sa doga.

Del. = Ia, nía.

Delacion. = Pagsómbong.

Delante. = Ona, sa nahaóna. * Sa atobáng̃an, sa onáhan.

Delantera. = Atobáng̃an, pagóna, ona.

Delantero. = Ang nahaóna, ang nanghióna.

Delatable. = Ang tacós ng̃a isómbong.

Delatante. = Magsosómbong, ang nagasómbong, ang magatóg-an.

Delatar. = Sombog, tog-an, soguid, paghibaló.

Delator. V. [Delatante].

Delectacion. = Calípay, pagcatándog sa laoas, sa mg̃a balatían sa laoas.

Delegado. = Táuo ng̃a guitógnan ug guitagáan sa bisan onsa ng̃a gahóm.

Delegante. = Ang motógot sa lain sa iang gahóm.

Delegar. = Paghátag, pagtógot sa usá ca táuo sa lain mg̃a táuo sa iang gahóm, pagtógyan sa lain sa iang pagaboháton onta.

Delectable. = Ang macalípay, ang macatándog sa laoas.

Deleitar. = Lipay.

Deleite. = Calípay, calipáyan, paghimóot sa laoas.

Deletrear. = Pagsángpot ug paghing̃álan sa tagsa tagsa ca letras.

Deleznable. = Ang masáyon mabóong ug mabalí. * Ang masáyon madál-os, madánglog.

Delfin. = Isda ng̃a dagcó. * Ng̃alan ng̃a guicahing̃álan niádtong tiempo sa anac ng̃a pang̃ánay sa mg̃a hari sa Francia.

Delgadez. = Pagcanípis. * Pagcatágpis, pagcayágpis.

Delgado. = Manípis, diótay, matágpis, mayágpis. * Maníoang. [[60]]

Deliberacion. = Pagcahanáyac. * Paghúna húna ng̃a dayon.

Deliberar. = Paghóna hona, paghanáyac, pagbóot sa minatúod.

Delicadez. = Calóya, caníoang.

Delicadeza. = Pagcahómoc. * V. [el anterior]. * Táuo ng̃a ang̃áyan, baihónan.

Delicia. V. [Deleite].

Delicioso. = Bisan onsa ng̃a macalípay. * Mg̃a caboquílan, casólopan, capatágan, &c., ng̃a guitódcan sa daghan ng̃a mg̃a cahoy ng̃a malángbo, malónhao ug matahóm ng̃a pagasólng̃on.

Delincuente. = Saláan, masaláipon, matalapáson sa mg̃a sogo.

Delinquir. = Salá, sayóp, lapas, lipas.

Deliquio. = Pugdao, calóya, coyáp.

Delirante. = Tigyámyam, ang guialamóam, guialimoáng̃an, guisalimoáng̃an.

Delirar. = Yamyam, alamóang, alimóang, salimóang.

Delirio. = Idem.

Delito. = Salá sayóp.

Delusoriamente. = Sa limbong, sa laláng.

Delusorio. = Laláng, limbong.

Della, llo. = Ia, nia, niíto, niádto, niána.

Demanda. = Pagámpo, pangháng̃yo, pagpang̃aliópo, pagpang̃amóyo.

Demandadero. = Táuo ng̃a pagasogóon sa mg̃a monja, mg̃a binócot, sa pagbóhat sa boloháton sa gao sa convento.

Demandante. = Ang moháng̃io, ang magaámpo, ang mang̃amóyo. * Ang magasáca sa hócom sa iang isigcatáuo sa pagpang̃áyo ug catadóng̃an.

Demandar. = Cayo, pagpang̃áyo, ampo. * V. [demanda]. * Saca.

Demarcacion. = Timáan, caotlánan.

Demarcar. = Pagtimáan sa mg̃a yota sa tagsa tagsa ca longsod, pagúlot, paggáma, pagbóhat sa mg̃a mojon.

Demás. = Labí pa, labot pa. * Capin. * Sa caoang.

Demasía. = Pagcacápin, pagcalabí.

Demasiadamente. = Sa guilabíhan, sa pagcacápin.

Demasiado. = Capín, labí. * V. [el anterior].

Demencia. = Cabóang, pagcacoliró, pagcacólang sa boot.

Demente. = Boang, bong̃og.

Demision. = Pagpaóbos.

Demoler. V. [Arruinarse algo], [arruinar].

Demoniaco. = Ang nahatong̃ód sa yaoa.

Demonio. = Yaoa, Ángeles ng̃a daótan.

Demora. = Pagcadógay, pagcaláng̃an lang̃an.

Demorar. = Dogay, lang̃an lang̃an.

Demostrable. = Ang arang paquíta, paháyag, ang masáyon masáyod, madayág.

Demostrablemente. = Sa pagcadayág, sa pagcaásoy, sa pagcaháyag.

Demostrar. = Asoy, sayod, dayág, hayag.

Demudar. = Pagláin, Pagbálhin sa báihon, sa dagoay, sa bisan onsa.

Denegacion. = Pagdilí sa guipang̃áyo.

Denegar. = Idem.

Denegrecer. = Pagítom sa bisan onsa, pagbóling, pagpánas, pagpápas.

Dengue. V. [Damería].

Denigracion. = Pagcadáot sa dong̃og.

Denigrar. = Pagdáot sa dong̃og sa isigcatáuo.

Denigrativo. = Ang macadáot sa dong̃og, ang magapacaólao.

Denodadamente. = Sa pagcaísog, sa minatóod, sa tinúud.

Denominacion. = Bansag, ng̃alan.

Denominar. = Paghing̃álan, pagtimáan sa bisan onsa ng̃a táuo sa ng̃alan ng̃a banságon. [[61]]

Denostar. = Pagdáot sa isigcatáuo, pagtóyo canía sa mg̃a polong ng̃a mabóg-at.

Denotar. = Paghibaló, pagásoy, pagpatimáan.

Densidad. = Pagcatibóoc, pagcaespeso.

Denso. = Libon, dinásoc. * Matámboc, espeso.

Dentado. = Ang may ng̃ipon.

Dentadura. = Cadaghánan sa mg̃a ng̃ipon.

Dentar. = Paggínting guinting, pagbóhat sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a galab, sa mg̃a gabas, &c. * Pagtoróc sa ng̃ipon.

Dentellada. = Pináac, pinaácan.

Dentellado. V. [Dentado].

Dentera. = Ng̃ílo.

Denticion. = Pagcatoróc sa ng̃ipon.

Denticular. = Ang may dagoay sa ng̃ipon.

Dentista. = Ang may opicio sa paghínis sa ng̃ipon, sa pagibót caníla, ug sa pagtáod sa mg̃a ng̃ipon sa bocóg, sa boláoan, &c.

Denton. = Táuo con mananáp ng̃a may dagcóng ng̃ipon. * Isda ng̃a dagcó.

Dentro. = Sa Solód.

Dentudo. V. [Denton].

Denuedo. = Cosóg, caísog, pagcalaláqui.

Denuesto. = Polong ng̃a igatóyo sa isigcatáuo, polong ng̃a icaólao.

Denunciacion. = Pagsómbong, paghibaló, pagtóg-an.

Denunciar. = Habaló, tog-an, sombong, sayod, asoy, tagna, taghap, baláod, mantalá.

Deogracias. = Polong ng̃a ipamólong sa pagábi abi sa isigcatáuo, sa pagsolód ug pagsáca sa iang baláy. * Dayegon ang Dios.

Deparar. = Andam, tagána, pagtigáyon sa quinahánglan sa isigcatáuo, ug sa pagbóhat sa bisan onsa.

Departir. = Sogid, soguílon, solti, cagóla.

Depauperar. = Pagháng̃ol.

Dependencia. = Pagcasácop.

Depender. = Pasácop sa gahóm sa lain, guícan, sogod.

Dependiente. = Guisacópan, ang nasácop, ang nahasácop sa gahóm ug sa pagbóot sa lain.

Deplorable. = Anógon, ang oaláy palad, ang oaláy sompa, tambal.

Deplorablemente. = Sa pagcaanógon.

Deplorador. = Ang magaámong among, magaósic ug magadáot sa mg̃a cabalánan.

Deplorar. = Pagsáquet, paghinóclog, tong̃ód sa calisód, sa cayógot ng̃a miábot sa isigcatáuo.

Deponer. = Bia, ayad, pagcóha sa bisan cansa sa iang hatáas ng̃a cahímtang ug sa iang dong̃og ug maáyong ng̃alan. * Pagmatúod. * Pagcóha sa bisan onsa sa lugar ng̃a guibotáng̃an ng̃a daan.

Deportacion. = Paghing̃ílin.

Deportar. = Hing̃ílin, pagpaháoa, pagpahálin.

Deporte. = Caling̃áoan, dola.

Deposicion. = Pagpamatúod, paquigsáyod, pagsósi sa hócom, arón mamólong ang táuo sa matúod.

Depositar. = Pagtógyan sa bisan onsa sa isigcatáuo, papatípig sa bisan onsa sa lain, positál, pagbótang sa mg̃a dalága sa baláy ng̃a guitugyánan sa hocom, arón itóg-an nila con boot sila mamíño con dili ba.

Depositario. = Ang táuo ng̃a guitogyánan ug nagatípig, sa sogo sa lain, sa bisan onsa.

Depósito. = Ang guipatipígan sa lain, ang guipositál.

Depravacion. = Pagcadaótan, pagcang̃íl-ad.

Depravadamente. = Sa pagcadaótan, sa pagcang̃íl-ad.

Depravado. = Táuo sa daótan ng̃a batásan, sa malágsot ug mang̃íl-ad ng̃a gaoi.

Depravar. = Pagdáot.

Deprecacion. V. [Demanda].

Deprecante. V. [Demandante].

Deprecar. V. [Demandar]. [[61]]

Depresion. = Pagpaóbos. * Pagpógos, pagpóyos.

Depresor. = Mamomógos.

Deprimir. = Pagpógos, pagpaóbos sa isigcatáuo.

Depuracion. = Pagcaólay.

Depurar. = Pagólay.

Derecha (la mano). = Camot ng̃a toó, sa toó.

Derechamente. = Sa pagcaláctod, sa oaláy licó licó. * Sa pagcadayág.

Derecho. = Matól-id, matános, matárong. * Ang sa dapit sa toó. * Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a solat sa mang̃a Santos ng̃a Papa ug sa guisabótan sa mg̃a Concilio. * Batásan. * Divino. = Batásan ng̃a diósnon, ng̃a guihátag sa Dios. * Natural. = Batásan ng̃a onay sa pagcaquinaía sa táuo.

Derechura. = Dalan ng̃a lactod, ng̃a oaláy sico sico, licó. * Calactódan, lactod.

Derivacion. = Guinicánan, hingtóngdan, sinógdan.

Derivar. = Sogod, guican, tong̃ód.

Derogacion. = Pagcadíli, pagcaoaláy bali sa bisan onsa ng̃a may bale ng̃a daan, pagcaárang, pagcaóndang.

Derogar. = Arang, ondang, pagoalá sa gahóm sa may bale ng̃a daan.

Derrabar. = Pagpótol sa icog sa mg̃a mananáp, pagotód.

Derraigar. = Dipdip, tiptip, toptop.

Derramar. = Yabó, bo-bo, ola, agas, ayay, aoas, soáy, poay, dalígdig, taguínis, balóngbong, agay, agáy-ay. * Semilla, plata, &c. = Sab-oag, sabólac.

Derramarse, esparcirse gente, animales, &c. = Sala sala sohag, salag, bolag bolag.

Derrama. = Tampo, tampa, amot.

Derrame. = Ang maósic sa vino, lana, humáy, maís, &c., sa pagtácos.

Derredor. = Libót, lipot, sa libót.

Derrenegar. = Domót, paglícay sa bisan onsa.

Derretido. = Ang nagamorál, ang may gogma ng̃a dagcóay sa bisan cansang babáye.

Derretimiento. = Pagcatónao. * Gugma ng̃a dagcó ug tinóod. * Bisan onsa ng̃a tinónao.

Derretir. = Tonao. * Pagínit sa gogma sa Dios con sa lain. * Hinis, hilis.

Derribar. V. [Arruinarse algo], [arruinar].

Derrocadero. = Capangpáng̃an.

Derrocar. V. [Arruinarse algo], [arruinar].

Derrochar. = Osic.

Derrota. = Dolong, guidolóng̃an. * Dalan. * Pagdalágan sa mg̃a soldados ng̃a guipanagdáog.

Derrotero. = Casayódan ng̃a sinólat, arón hibalóan sa mg̃a táuo ng̃a managsacáy sa ilang onta ng̃a pagaaguían sa pagdónggo sa ilang guipanolóng̃an. * Alaguían sa pagdáng̃at sa toyo ng̃a guitóyo sa bisan cansang táuo.

Derrubiar. = Pagcáncan sa sobá ng̃a guibaháan sa yota sa loyo ug sa loyo sa iang guiaguían, sa balaháan nia.

Derrubio. = Ang yota ng̃a guicáncan sa mg̃a sobá, ang guicancánan.

Derrumbadero. = Capangpáng̃an, tolódan, ambácan.

Derrumbar. = Holog, tolód, ambac.

Desabarrancar. = Paggoá sa bisan onsa sa pisácan, sa lapoc, sa cayanáng̃an.

Desabastecer. = Pagóndang sa paghátag, sa pagpatigáyon sa quinahánglan sa pagcabóhi sa bisan cansa.

Desabollar. = Pagcóha, pagáyo sa mg̃a lopoc, yopoc, lopiac, sa mg̃a panonódlan sa tombága, sa salapí, &c.

Desabor. = Pagcaoaláy lamí, pagcatáb-an. * Casáquet, calisdánan, cagolánan.

Desaborar. = Pagcóha sa lamí, pagtáb-an sa bisan onsa.

Desabordarse. = Pagbólag sa sacayán ng̃a midóol, mibángga sa lain. [[62]]

Desabotonar. = Paggóa sa botones sa bohó ng̃a guisoólan.

Desabrido. V. [Desabor].

Desabrigadamente. = Sa pagcaoaláy salipód, salípdan, sa pagcaoaláy tabón. * Tandag, tanyag, atbang sa init, sa tognao, sa olan, &c. * Pagcaoaláy dalángpan.

Desabrimiento. V. [Desabor].

Desabrochar. = Pagtángtang pacóha sa cao-it, sa sab-it, sa cao-ítan, sa sab-ítan.

Desacalorarse. = Hoas, hooas, halayáhay.

Desacatadamente. = Sa pagcaoaláy pagtáhod, catahóran, catahá.

Desacatar. = Paglápas, paglípas sa catahódan, sa catahá, sa pagtáhor, sa maáyong pagábi abi.

Desaceitado. = Ang oaláy lana, ang dili lanáhon, lanáhan.

Desacertado. = Ang díli magatóltol, ang masayóp.

Desacertar. = Sayóp, díli pagtóltol.

Desacierto. = Sayóp, casayópan, casaypánan.

Desacobardar. = Pagcóha sa catálao, pagsámbag arón maoalá ang cahádloc.

Desacomodadamente. = Sa pagcaoaláy pagcabótang ng̃a maáyo.

Desacomodado. = Ang guicábsan sa mg̃a quinahánglan sa pagcababóhi. * Ang sologóon ng̃a oaláy agálon.

Desacompañar. = Pagbía sa obán, sa caobánan.

Desaconsejado. = Ang magabóhat ug mamólong sa díli pasámbag, sa oaláy salabótan, ing̃on lamang sa iang caogalíng̃on ng̃a pagbóot.

Desaconsejar. = Pagsámbag, sa bisan cansa, arón díli onta magatóman sa guihóna hona nía.

Desacordadamente. = Sa oaláy caang̃áyan.

Desacordado. = Ang díli ang̃ay, díli oyon, ang díli mahiósa.

Desacordar. = Pagbóloc sa mg̃a tolónggon. * Paglímot, pagoalá sa panomdóman.

Desacorde. V. [Desacordado].

Desacorralar. = Pagbóhi, pagpagóa sa mg̃a mananáp sa alad, sa toril.

Desacostumbradamente. = Sa pagcaoaláy batásan.

Desacostumbrado. = Bisan onsa ng̃a pagaboháton ug ipamólong sa oaláy batásan.

Desacostumbrar. = Pagoalá, pagárang, pagóndang sa batásan.

Desacotar. = Pagbólag sa usá ca táuo sa guisabótan sa guicaoyónan sa lain ng̃a táuo.

Desacreditar. = Pagcóha, pagcópos sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan sa isigcatáuo, ug sa bili sa bisan onsa ng̃a botáng̃a.

Desacuerdo. V. [Desacordado]. * Salá, sayóp. * Pagcaoalá sa boot, sa húna húna, sa guinháoa.

Desaderezar. = Pagcóha, pagtángtang sa mg̃a dayan dayan, paghóbo sa bisti, pagcóha sa mg̃a hias.

Desadeudar. = Paglocát sa otáng̃an.

Desadormecer. = Pagpócao.

Desadornar. V. [Desaderezar].

Desadorno. = Pagcaoaláy pagdáyan, pagcaoaláy paghósay, cahosáyan.

Desadvertidamente. = Sa oalá húna honáon.

Desadvertido. = Ang díli magamátng̃on, ang díli magahúna húna.

Desafecto. = Ang oaláy gogma, ang díli mahagógma, ang díli mahináng̃op.

Desaferrar. = Pagleba, pagbótad sa sinípit, arón lomayág ang sacayán. * Paglóoat pagbóhi sa guibáat, sa guihógot, sa guihíctan. * Pagsámbag sa bisan cansa, arón bomía sa iang huna hona.

Desafiador. = Ang nagaáyat, nagatóyo sa isigcatáuo.

Desafiar. = Ayat, toyo, pagquigáoay.

Desaficionar. = Pagoalá sa maáyong boot, sa gogma, sa hináng̃op.

Desafinadamente. = Sa pagcabóloc, sa pagcaoaláy ang̃ay. [[62]]

Desafinar. = Pagbóloc.

Desafio. = Pagcaáyat, pagtóyo, pagquigáoay sa isigcatáuo.

Desaforadamente. = Sa pagcaísog, sa linogsánay, sa pagcapógos.

Desaforado. = Bisan onsa ng̃a dagcó caáyo, labí sa casadáng̃an. * Ang magabóhat sa oaláy huna hona, sa dili ang̃ay sa batásan.

Desaforrar. = Pagtástas, pagcóha sa sapao sa bisan onsa.

Desagarrar. = Pagbóhi, paglóoat sa guicoít-an, sa guicáptan.

Desagraciado. = Ang oaláy caang̃áyan.

Desagradar. = Pagpasobó, pagpasocó.

Desagradecer. = Dili pagtamód.

Desagradecidamente. = Sa pagcaoaláy pagtamód.

Desagradecido. = Ang dili magatamód, higalaódan.

Desagrado. = Pagcacólang sa pagábi abi. * Casobó, casocó.

Desagraviar. = Paghátag ug casayódan sa daótan ng̃a guibóhat, pagquigpasáylo.

Desagravio. = Pagquigpasáylo.

Desagregar. = Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Desaguadero. = Alaguían, balaháan sa tobig ng̃a dili quinahánglan.

Desaguador. = Alaguían, balaháan sa tobig ng̃a igabó-bo sa mg̃a tanáman.

Desahijar. = Pagbólag sa mg̃a mananáp ng̃a diótay sa loyo sa ilang mg̃a inahán.

Desahitarse. = Pagcóha sa calóod sa guinháoa.

Desahogado. = Táuo ng̃a díli maólao caáyo. * Lugar, solód, &c., ng̃a dagcó, ng̃a maháoay, ang díli pagasamócan sa bisan onsa.

Desahogar. = Pagoalá sa mg̃a calisdánan ug mg̃a cahágo ng̃a nacayógot sa húna húna ug sa casing casing sa táuo. * Pagbáyad sa mg̃a otang. * Pagásoy, pagsáyor sa isigcatáuo sa mg̃a casáquet. * Pagsógid sa isigcatáuo sa mg̃a calisód ug casaquétan ng̃a guibáti sa bisan cansa.

Desahuciado. = Ang masaquét ng̃a guicoháan sa pagláom ng̃a macóha ang saquét nia. * Ang táuo ng̃a guipapaháoa sa guipúy-an nia ng̃a baláy con yota.

Desahuciar. = Pagpaoalá sa pagláom sa bisan cansa. * Pagtáhap sa mg̃a mananámbal ng̃a dili mabóhi ang masaquét ng̃a guitambálan nila. * Pagpaháoa sa omalábang sa baláy, sa yota, &c., tong̃ód cay dili mobáyad sa hingtóngdan ng̃a abang.

Desahumado. = Vino, aguardiente ug bisan onsang ilímnon ng̃a natáb-an, ng̃a guicoháan sa caísog cay nahong̃áo.

Desahumar. = Pagcóha sa asó.

Desairadamente. = Sa pagcaoaláy caang̃áyan.

Desairado. = Ang oaláy caang̃áyan.

Desajustar. = Pagbótang ug bisan onsa ng̃a dili topóng, ng̃a dili macaígo sa lain ng̃a botang. * Pagsíbog, paggobá, pagláin, pagbálhin sa gicaoyónan, sa guisabótan ng̃a daan.

Desalar. = Pagcóha sa asín sa bisan onsa.

Desalentar. = Pagcótas, pagguinháoa ug molomalisód tong̃ód sa pagcacápoy. * Pagpahádloc, pagpatálao.

Desaliento. = Calóya, pagcacólang sa gahóm, sa cosóg.

Desaliño. = Cagobót, pagcaoaláy ang̃ay sa bisan onsa ng̃a dili maáyo ang pagcabótang.

Desalivar. = Paglóa, paglóda, pagláoay.

Desalmado. = Mabáng̃is. * Sa oaláy Pagtóo.

Desalojar. = Pagbía sa pinoyánan ng̃a daan.

Desalquilar. = Pagbía sa bisan onsa ng̃a guiabáng̃an. * Pagóndang sa pagábang.

Desalumbradamente. = Sa pagcabóloc. [[63]]

Desalumbrado. = Ang dili magatóltol sa iang pagaboháton.

Desamable. = Ang dili tacós ng̃a higogmáon, ng̃a palanggáon.

Desamar. = Pagóndang sa paghigógma.

Desamarrar. = Pagbóhi sa guihóctan, sa guibáat.

Desamistarse. V. [Desamar]. * Pagóndang sa pagcaábian sa bisan cansa.

Desamor. = Balos, pagbálos ng̃a daótan sa gogma sa isigcatáuo.

Desamorado. = Ang oaláy paghigógma.

Desamorar. V. [Desamar].

Desamoroso. V. [Desamorado].

Desamorrar. = Pagpaháng̃ad sa nagadocó, nagayang̃ó. * Pagpatíng̃og, pagpabalíbad, pagpatóbag sa nagahílom.

Desamotinarse. = Pagbólag sa mg̃a nanagpacaálsa.

Desamparar. = Bia, dili pagtábang, paglában, paglába.

Desamparo. = Pagcabía, pagcaoaláy tabang, pagcaoaláy magalában, dalángpan.

Desancorar. V. [Desaferrar] hasta paglóoat.

Desandar. = Pagsíbog, pagisíos, pagísol.

Desangrar. = Pagsangra, pagpagóa sa daghan dogó. * Pagtíti sa tobig sa atábay ug sa bisan díin.

Desanidar. = Pagbía sa mg̃a langgam sa ilang mg̃a salag.

Desanimadamente. = Sa pagcaoaláy guinháoa, cosóg, cásing cásing.

Desanimar. = Pagpahárloc, pagpatálao.

Desanudar. = Hobar, bochad, boscag.

Desañudadura. = Pagcahóbad sa mg̃a balígtos, balíghot.

Desapacible. = Ang macasobó, macasocó, ang dili maáyo sa mg̃a balatían.

Desaparear. = Pagbólag, pagláin sa bisan onsang botang sa iang pares, sa guiparáng̃an nía.

Desaparecer. = Pagoalá.

Desaparecimiento. = Pagcaoalá.

Desaparejar. = Pagcóha sa mg̃a siya ug mg̃a hapín sa mg̃a cabayo. * Pagcóha, paghípos sa mg̃a casangcápan sa mg̃a sacayán.

Desapasionadamente. = Pagbóhat sa bisan onsa ing̃on da sa catadóng̃an.

Desapasionar. = Pagcaoalá sa caíbog, sa gogma ng̃a guibótang sa bisan cansa ng̃a táuo ug sa bisan onsa mg̃a botang.

Desapego. = Pagcaoaláy cahícao, gugma ug caíbog sa mg̃a botang ng̃a calibotánon.

Desapercibidamente. = Sa pagcaoaláy pagtagána, pagándam.

Desapercibido. = Ang oalá magaándam, magtagána, maándam, matagána, ang guicalítan, ang guiahátan.

Desapestar. = Pagtámbal sa mg̃a masaquét sa peste, sa salot.

Desapiadadamente. = Sa pagcabáng̃is, sa oaláy calóoy.

Desapiadado. V. [Desalmado].

Desaplicacion. = Pagcatapólan, catápol.

Desaplicadamente. = Sa oaláy cacógui.

Desapoderadamente. = Sa pagcadalí, sa pagcahanáyac.

Desapoderado. = Madalí dalíon, ang dili papogóng, ang dili capónggan.

Desapoderar. = Pagcóha sa bisan onsa ng̃a dihá nahamótang sa ilálom sa gahóm sa isigcatáuo.

Desapolillar. = Pagcóha sa bocboc. * Paglacát sa tiempo sa cahodós sa hang̃in.

Desaposentar. = Pagpaháoa sa bisan cansa sa solód, sa baláy.

Desapoyar. = Pagcóha sa sandígan.

Desapreciar. V. [Desamar].

Desaprender. = Paglímot sa guisaólog ng̃a daan.

Desapretar. = Paglóag, paghóbad.

Desaprisionar. = Pagtángtang, paggóa sa bilanggóan, sa presohan. [[63]]

Desaprobar. = Dili pagóyon, dili pagáng̃ay.

Desapropio. = Pagdilí, pagáyad sa gahóm ng̃a ang̃ay sa táuo, tong̃ód sa mg̃a dona ng̃a caogalíng̃on nía.

Desaprovechado. = Ang oalá macóha sa polos sa pagestudio nía, sa iang opicio con sa guitón-an nía. * Ang dili macapólos ing̃on sa arang onta.

Desaprovechar. = Pagósic sa bisan onsa.

Desapuntar. = Tastas, bingcas.

Desarbolar. = Pagpócan, pagbalí sa mg̃a taládoc sa mg̃a sacayán.

Desarenar. = Pagcóha sa balás sa bisan díin ug sa bisan onsa ng̃a balasán.

Desarmar. = Pagcóha, pagágao sa mg̃a hing̃aníban sa mg̃a longsod, sa mg̃a cota, mg̃a baluarte, &c., con sa mg̃a táuo. * Pagdíli sa pagdála dala sa mg̃a hing̃aníban, ug pagcóha sa hocom sa mg̃a hing̃aníban ng̃a guidilí.

Desarraigar. = Ibot. V. [Arrancar]. * Pagaoalá sa mg̃a salá ug sa mg̃a saquét. * Pagpaháoa sa bisan cansa sa iang pinoyánan.

Desarropado. = Táuo ng̃a guibistíhan sa bisti ng̃a daan, noog ug guisi.

Desarrebozar. = Pagpaháyag, pagpadayág sa bisan onsa.

Desarrebujar. = Paghósay, pagsóhay sa nagobót, sa nabódbod.

Desarregladamente. = Sa oaláy cahosáyan, sa pagcaoaláy casadáng̃an.

Desarreglado. = Ang mocáon ug moínom labí sa casaráng̃an.

Desarreglar. = Pagbótang ug bisan onsa sa dili maáyo ng̃a pagcabótang, sa pagcagobót.

Desarrimar. = Pagírog, pagbólag, pagtolór sa nasán dig, sa nahadóol.

Desarrimo. = Pagcacólang sa sandígan, sa sal-ígan, sa dalángpan.

Desarrollar. = Pagbóclar sa liníquit, sa nalóco; pagdagcó sa mg̃a táuo, sa mg̃a mananáp ug sa mang̃a tanom.

Desarropar. = Pagcóha sa bisti, panápton.

Desarrugar. = Hinat, pagcóha sa mg̃a conót.

Desasado. = Bisan onsa ng̃a oaláy caláptan, coloptánan.

Desaseadamente. V. [Desadorno].

Desasear. V. [Desadornar].

Desasegurar. = Pagcóha sa calig-ónan.

Desaseo. V. [Desadorno].

Desasimiento. = Pagcabóhi, pagcalóoat sa guicáptan.

Desasir. = Pagbóhi, paglóoat sa guicoítan, sa guicáptan.

Desasosiego. = Pagcadíli mahamótang.

Desastradamente. = Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot.

Desastrado. = Anógon, aláot. * Ang guicalísdan. * Ang táuo ng̃a guiguisían sa bisti, ng̃a nagabísti sa mg̃a noog.

Desatar. V. [Desamarrar]. * Paglabí sa pagpamólong. * Pagoalá sa caólao.

Desatascar. = Paggóa sa lapoc, sa cayanáng̃an, sa pisácan.

Desataviar. V. [Desadornar].

Desatavío. V. [Desadorno].

Desate de vientre. = Calíbang, hibólos caólo.

Desatencion. = Pagcaoaláy pagmátng̃on. * Pagcacólang sa pagábi abi. * Pagpalábi labi, pagcapasipála.

Desatender. = Dili pagpamáti, dili pagpatalínghog, dili pagmátng̃on.

Desatentadamente. V. [Desadvertidamente]. * Sa oaláy pagcatóltol.

Desatentar. = Pagoalá sa boot, díli pagtóltol.

Desatento. = Ang dili magapamátng̃on, dili magapamáti. * Dili magapatalínghog. * Ang dili magaábi abi, ang magapasipála. [[64]]

Desatesorar. = Paggasto sa salapí ng̃a guitipígan, ng̃a guitagóan.

Desatiento. = Pagcaoalá sa boot, pagcaoaláy pagcatóltol.

Desatinadamente. = Sa oaláy paghóna hóna.

Desatinado. = Ang nagabóhat sa aoláy húna húna ng̃a maáyo.

Desatinar. = Pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a oaláy cahológan, sa mg̃a polong ng̃a daótan, díli pagtóltol.

Desatolondrar. = Pagbálic sa maáyong húna húna sa gincaoádan sa boot, paghióli.

Desatollar. V. [Desatascar].

Desatontarse. = Pagcóha sa pagcahóng̃ong, sa pagcabóng̃og, pagbálic sa pagcaboótan.

Desatracar. = Pagbólag sa usá ca sacayán sa lain sacayán ng̃a guibangáan, ng̃a guidoólan, con sa lain ng̃a logar ng̃a guidonggóan.

Desatraer. = Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Desatrancar. = Pagcóha sa tranca sa mg̃a poltahán, mg̃a tacop ug mg̃a talambóan.

Desatrahillar. = Pagcóha sa tangcol sa mg̃a iró.

Desaturdir. V. [Desatontarse].

Desautorizar. = Pagcóha sa opicio ng̃a hatáas ug sa gahóm sa bisan cansa ng̃a táuo.

Desavahar. = Pagpatigáyon arón macóha ang caalísng̃ao sa maínit caáyo.

Desavecindado. = Lugar con baláy ng̃a oaláy táuo, ng̃a guicahalínan sa mg̃a táuo.

Desavenencia. = Pagbíquil biquil sa cabobót-on, pagcaoaláy caoyónan, caang̃áyan.

Desavenido. = Ang dili moóyon, moáng̃ay sa pagbóot sa lain.

Desavenir. = Pagsóqui sa lain, dili pagáng̃ay, pagóyon, pagtándo, pagándo canía.

Desaviar. = Pagpasayóp sa lain sa dalan ng̃a tacús unta ng̃a pagalácoan nia. * Pagdíli, pagcóha sa balon sa táuo ng̃a magalacát con sa quinahánglan sa iang pagaboháton.

Desavío. = Pagcasayóp sa dalan, pagcaoalá sa balon con sa obán ng̃a mg̃a quinahánglan.

Desayudar. = Pagólang sa boot motábang, sa arang magtábang sa bisan cansa.

Desayunarse. = Pagcáon sa bisan onsa sa bontag, pagínit.

Desayuno. = Nahaónang pagcáon sa bisan onsa, sa bontag, pagínit.

Desazon. = Pagcaoaláy lamí sa guicáon tong̃ód sa pagcaláin sa bába. * V. [Desabor]. * Casaquét.

Desazonado. = Ang masaquét, ang nasáquet.

Desazonar. V. [Desaborar]. * Pagbáti sa saquét ng̃a dili dagcó. * Pagpasáquet, pagpasocó, pagpasobó.

Desbalijar. = Pagcáoat sa nagacalacát sa iang dala.

Desbaratado. = Táuo sa daótan ng̃a batásan. * Ang dili maálam maghópot sa iang panimaláy.

Desbaratamiento. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcagobá.

Desbaratar. V. [Arruinarse algo], [arruinar]. * Paggobót, pagbóloc. * Pagósic. * Pagbóhat, pagpamólong sa dili macaígo, sa oaláy hingtóngdan.

Desbarate de vientre. V. [Desate de vientre].

Desbarbado. = Ang oaláy bong̃ot.

Desbarbar. = Alot. * Paggónting sa mg̃a tomóy tomóy sa hilo ng̃a molábao sa mg̃a panápton. * Pagpótol sa mg̃a gamót ng̃a magamáy sa mg̃a tanom.

Desbarrigado. = Ang may diótay ng̃a tian.

Desbarrigar. = Pagsámad sa tian.

Desbarro. = Sayóp, bohat con hona hona ng̃a dili maáyo.

Desbastar. = Sapsap, pagbíngcong.

Desbocadamente. = Sa pagcaoaláy caólao, sa oaláy pagtáhod, catahá. [[64]]

Desbocado. = Capandáyan, paló, gobia, tiguíb, &c., ng̃a guiguibáng̃an, guicabalían sa bába, sa soláb. * Táuo ng̃a naánad sa pagpamólong sa mg̃a polong ng̃a daótan.

Desbocar. = Pagcóha sa bába sa bisan onsa, sa saro, boteya, tinghoy, &c. * Ang cabayo ng̃a mahanáyac sa pagdalágan, sa oaláy tagád sa preno.

Desbravar. = Pagoalá sa pagcaísog, sa mg̃a ilímnon, pagpatáb-an.

Desbrazarse. = Pagtóyod sa linogsánay sa mg̃a bocton, paghíoid ug quinósog caáyo.

Desbriznar. = Pagbóhat sa bisan onsa ug maga tipac ng̃a diótay ug magamáy caáyo.

Desbrozar. = Pagcóha sa sagbot.

Desbulla. = Ang mahabílin sa baláyan sa quinháson, sa nacóha na ang onód.

Descabal. = Ang dili toman, dili topóng, dili igo.

Descabalgar. = Pagcanáog sa cabayo, sa calabáo, sa baca, &c.

Descabelladamente. = Sa pagcabóloc, sa oaláy cahosáyan, sa pagcahóng̃og.

Descabellado. = Ang oaláy cahosáyan.

Descabezadamente. V. [Descabelladamente].

Descabezado. V. [Descabellado].

Descabezar. V. [Degollar]. * Pagpótol sa mg̃a tomóy sa bisan onsa.

Descabritar. = Paglótas sa mg̃a anac sa mg̃a canding.

Descabullirse. = Pagbalíbad sa mg̃a polong ng̃a icalícay sa camatóod.

Descaderar. = Pagdáot sa bisan cansa ng̃a táuo sa payod.

Descaecer. = Pagoalá paghínay hínay sa maáyong quinabóhi, sa salapí, sa dong̃og, &c.

Descaecimiento. = Calóya, pagcacólang sa gahóm, sa cosóg.

Descalabrado. = Táuo ng̃a colang sa salabótan.

Descalabradura. = Samad ng̃a diótay sa olo.

Descalabrar. = Pagsámar sa olo.

Descalabro. = Casaquétan, calisdánan.

Descalcez. = Pagcahóbo sa tíil, pagcaoaláy sapín ug sinelas.

Descalzar. = Pagcóha, paghóso sa mg̃a sapín con mg̃a sinelas.

Descalzo. = Ang dili magamedias ug magasapin.

Descaminadamente. = Sa oaláy pagcatóltol, pagsayóp sa dalan, pagsaláag.

Descaminar. V. [Desaviar].

Descamino. V. [Desavío].

Descamisado. = Táuo ng̃a oaláy sinína, táuo ng̃a hang̃ol caáyo, macalolóoy.

Descampado. = Lugar ng̃a maháoan, ng̃a oaláy samoc, mg̃a sagbot, mg̃a cahoy, &c.

Descansadamente. = Sa oaláy cahágo, cabórlay.

Descansadero. = Lugar ng̃a pagahoáyan, ng̃a pahamodláyan.

Descansar. = Hoay, hooay, pagpahamódlay. * Paglíngcod, pagsándig sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Descanso. = Paghóay, pagpahamórlay, pagpoyó.

Descantar. = Pagcóha sa mg̃a bató sa bisan díin.

Descantillar. = Pagbóong, pagdócdoc sa bisan onsa, pagtípac, pagtípic.

Descañonar. = Bolbol, paghimólbol. * Pagálot pagopód sa human na ang pagálot ng̃a nahaóna, sa paghodót sa bong̃ot ng̃a nahabílin. * Paghorót sa salapí, sa sugal con sa lain ng̃a caling̃áoan.

Descaradamente. = Sa oaláy caólao.

Descarado. = Táuo ng̃a oaláy caólao.

Descararse. = Pagatóbang, pagpamólong, pagsoguílon sa oaláy caólao.

Descarga. = Pagcóha sa lolan sa mg̃a sacayán ug sa bisan onsa ng̃a guibála, guipás-an sa mg̃a táuo ug [[65]]guibalsa sa mg̃a mananáp. * Pagbóhi sa mg̃a lothang ug mg̃a posil.

Descargadero. = Lugar ng̃a guitagána sa pagbótang sa mg̃a lolan ng̃a guiháo-as sa mg̃a sacayán, ug sa bisan onsa ng̃a guibála, guipanagyáyong ug guipás-an sa mg̃a táuo, ug sa guipanagbálsa sa mg̃a mananáp.

Descargar. = Pagháo-as sa lolan sa mg̃a sacayán, pagdáoat ug pagcóha sa mg̃a guidála, guibála, guipás-an ug guiyáyong sa mg̃a táuo ug sa guibalsa sa mang̃a mananáp. * Pagbóhi sa mg̃a lothang, sa mg̃a posil, mg̃a paná, mg̃a bató, &c. * Paggóa sa mg̃a posil ug sa mg̃a lothang sa pólvora, taco ug bala ng̃a guisolód. * Pagbía sa opicio con catongdánan. * Pagtóman sa guitógon sa lain.

Descariñarse. V. [Desamar].

Descariño. V. [Desamor].

Descarnar. = Pagbólag, pagtáctac sa onód sa mang̃a bocóg, pagdiscárne.

Descaro. = Pagcaoaláy caólao.

Descarriar. = Pagbúlag, pagoalá sa bisan cansa sa íang caobán. * Pagbólag, díli pagóyon sa cataróng̃an.

Descarrillar. = Pagdáot, paggobá sa aping.

Descartar. = Pagáyad sa bisan onsa. * Pagbalíbag sa mang̃a dahon sa baraja ng̃a díli macaígo, ing̃on sa húna húna sa nagasogál * Pabalíbad sa bisan cansang táuo, arón díli ona nía pagaboháton sa guisógo canía.

Descarte. = Mang̃a dahon sa baraja ng̃a guipanagáyad sa mg̃a táuo ng̃a nanagsogál.

Descasamiento. = Pagcabólag sa mg̃a táuo ng̃a guicasál, tong̃ód cay guiásoy ug guisentencia sa hocom sa pagcaoaláy bale sa ilang pagtiáyon.

Descascar. = Palot.

Descaspar. = Pagpanhingáspa, pagcóha sa dalícdic, sa daquí.

Descastado. = Táuo ng̃a oaláy gogma ug colang sa paghináng̃op sa íang mg̃a tigúlang ug mg̃a caobánan.

Descaudalado. = Ang guicahódtan, ang hingcaoád-an sa iang pohónan, sa iang salapí.

Descendencia. = Guinicánan, guilioátan, sinogdánan.

Descendiente. = Ang gomícan sa lain. * Ang manáog.

Descender. = Canáog, naog, togbong. * Pagguícan sa bisan cansa ug sa bisan onsa, sa lain.

Descendimiento. = Pagcanáog, pagós-os, pagtógbong. * Paghógos sa mahal ng̃a laoas ng̃a pinatáy sa atong Guinóong Jesucristo, sa cruz.

Descension. = Idem.

Desceñir. = Paghóbad sa bacos, bagcos.

Descepar. = Pagíbot sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm obán ang mg̃a gamót.

Descercar. = Paggobá sa alad ug mg̃a cota ng̃a nagalibót sa bisan díin.

Descerrajado. = Táuo sa daútan ng̃a batásan, ng̃a andam sa pagbóhat sa bisan onsa ng̃a daútan ug mang̃íl-ad.

Descerrajar. = Pagíbot, pagtángtang, pagócal sa yaoíhan. * Pagbóhi sa mg̃a lothang ug mg̃a posil.

Descifrar. = Pagásoy, pagsáyor sa cahológan sa mg̃a polong ng̃a dinalí sa pagsólat, ng̃a oalá sangcápan sa mg̃a letra ng̃atanán.

Desclavador. = Capandáyan ng̃a pothao sa pagíbot sa mg̃a lansang.

Desclavar. = Pagíbot sa mg̃a lansang.

Descoagular. = Pogtúnao sa tobig, vino, &c., ng̃a natibúoc. * Paghínis, paglínis.

Descocadamente. = Sa pagcaoaláy caólao.

Descocado. = Táuo ng̃a díli maólao.

Descocar. = Pagpádpad, pagcóha sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm sa mg̃a olod ng̃a nang̃adáot caníla.

Descoger. = Pagbódbor, paghínat sa nalóco, sa nalíquit ug sa naconót. [[65]]

Descogotado. = Táuo ng̃a guialótan sa bohóc sa tingcoy, sa tangcógo.

Descolar. = Pagpótol sa icog sa mg̃a mananáp, pagótod.

Descolgar. = Palos, coha, abot, long̃at, dal-os, daliós-os. * Pagcóha, paghípos sa mg̃a tabil, mg̃a pabellon, &c.

Descolmar. = Pagcalés, pagcóha, sa olong.

Descolmillar. = Pagíbot, pagcóha ca tang̃o.

Descolorar. = Pagpalóbar, pagcóha sa color.

Descolorido. = Malospád, malopsád.

Descolorimiento. = Pagcalóbad sa color, pagcalospád.

Descollar. = Labáo, toybo, labí.

Descombrar. = Paghípos, pagcóha sa mg̃a botang ng̃a nasámoc sa bisan díin.

Descomedido. = Táuo ug bisan onsa ng̃a dagcó, ng̃a díli maíng̃on sa obán, díli ing̃on sa casadáng̃an.

Descomedimiento. = Pagcacólang sa pagtáhod ug sa pagábi abi, sa catahá.

Descomedirse. = Pagbóhat ug pagpamólong sa oaláy pagtáhod.

Descomer. = Libang, caólo.

Descompadrar. = Pagoalá sa pagcahigála, sa pagcaábian. * Pagbíquil biquil sa cabobót-on.

Descomponer. = Gobá. * V. [Arruinarse algo], [arruinar].

Descompostura. = Pagcaoaláy caang̃áyan. * Pagcaoaláy pagtáhor, ug caólao.

Descomulgado. = Daútan oyámot, mang̃íl-ad.

Descomunal. = Ang dagcóan caáyo ug labí sa obán ng̃a isigcaíng̃on.

Desconcertado. = Maosícon, sa daótan ng̃a batásan.

Desconcertar. = Pagbóloc, paggobót. * Pagbíquil sa mg̃a cabobót-on ng̃a nahósay ng̃a daan. * Paglisá sa bocton, sa paa, &c.

Desconcierto. = Pagcabóloc, pagcadáot. * Pagcaoaláy paghópot. * Hibólos calíbang.

Desconcordia. = Pagcabíquil, pagcaoaláy caang̃áyan.

Desconfiadamente. = Sa oaláy pagláom, sa may catáhap.

Desconfiado. = Matahápon, ang díli magaláom.

Desconfianza. = Catáhap, pagcaoaláy pagláom.

Desconfiar. = Tahap, díli pagláom.

Desconformar. = Díli pagáng̃ay, díli pagóyon, lalis, socol.

Desconforme. = Ang díli omóyon, ang díli ománg̃ay.

Desconformidad. = Pagcaoaláy caang̃áyan.

Desconocer. = Díli pagíla.

Desconocido. = Ang díli magatámod, ang díli matalámdon. * Ang oalá hiílhan, ang oalá hibalóan, ang oalá sabóton ug hisáydan.

Desconsentir. = Díli pagtángdo, díli pagándo.

Desconsideradamente. = Sa oaláy húna húna, sa oaláy boot.

Desconsoladamente. = Sa oalay calípay, sa pagcaming̃ao, sa pagcasobó.

Desconsuelo. = Cayógot, calisód, camíng̃ao.

Descontar. = Pagcópos, pagcóha sa obán sa guiísip, sa cuenta.

Descontentadizo. = Ang malisód pagalipáyon, ang masáyon saquétan.

Descontentar. = Pagpasocó, pagpasobó.

Descontento. = Casucó, casobó.

Descontinuar. = Paglápas sa pagcanáyon, sa canayónan.

Descontinuo. = Ang díli manáyon.

Desconvenir. = Díli pagáng̃ay, díli pagóyon sa húna húna, sa mg̃a cabobót-on, sa mg̃a pagbóot.

Descorazonadamente. = Sa calóya sa boot, sa húna húna, sa cásing cásing.

Descorazonar. = Pagíbot, pagócal, paggóa sa cásing cásing. * Pagpatálao, pagpahádloc sa bisan cansa.

Descordar. = Paghípos, pagtángtang, pagcóha sa coldas sa mg̃a tolónggon, sa mg̃a sesta, mg̃a rabel, &c. [[66]]

Descorderar. = Paglótas sa mg̃a anac sa mg̃a carnero, pagbólag sa mg̃a nati sa ilang mg̃a inahán, arón omóndang sa pagsóso.

Descornar. = Pagócal, sa mg̃a song̃áy sa mg̃a mananáp ng̃a song̃áyan.

Descorrer cortinas, &c. = Honos, hipos.

Descortés. = Táuo ng̃a colang sa pagábi abi, ng̃a, oalá torlóan ug maáyo.

Descortezar. = Palot, panit, pagócal sa panit sa bisan onsa.

Descosedura. = Tinástas, biníngcas, guisi.

Descoser. = Tastas, bingcas, bocdas.

Descosido. = Táuo ng̃a mahanáyac sa pagpamólong sa díli mao.

Descostillar. = Pagbónal ug maáyo sa licód. * Pagpócan sa pagcaháyang.

Descostrar. = Pagócal sa cogan.

Descoyuntamiento. = Pagcalisá sa mang̃a bocóg, paggóa sa ílang hingmotáng̃an.

Descoyuntar. = Lisá.

Descrecer. = Copos, cobos, pagdíot. * Honás.

Descrecimiento. = Pagcacópos, pagdíot, paghonás.

Descrédito. = Pagcaoalá, pagcadáot sa dong̃og, sa maáyong ng̃alan.

Descreer. = Pagbía sa Pagtóo. * Díli pagtóo sa isigcatáuo.

Descreido. = Ang díli motóo, ang colang sa Pagtóo.

Descrestar. = Pagpótol sa pasóng.

Describir. = Pagbárlis, pagpíntal sa bisan onsa, arón maásoy ang mg̃a bahin ng̃atanán. * Pagsógil sa bisan onsa sa macóti coti ng̃a pagásoy, pagsáyod.

Descrismar. = Pagbónal sa olo sa mabáscog. * Pagpacoyó ng̃a dagcóan.

Descuadernar. = Paggobá sa mg̃a libro ng̃a tinahían sa mg̃a dahon. * Paggobá sa bisan onsa.

Descuajar. = Pagtúnao sa vino, tobig, &c., ng̃a natihúoc. * Pagíbot sa mg̃a tanóm ug sa ubán ng̃a mg̃a gamót.

Descuartizar. = Lapa. * Pagbáhin bahin sa mg̃a calán-on, sa carne, sa isda, sa mg̃a bong̃a, &c.

Descubiertamente. = Sa pagcaháyag, sa pagcadayág, sa maásoy.

Descubierto. = Ang nadayág, ang oaláy taclob ug tabon. * Pagcadayág sa cadaygánan sa Santísimo Sacramento, sa mg̃a Singbahán.

Descubridor. = Ang macáplag, macabálag sa bisan onsa ng̃a tinágo, ng̃a oalá hiílhan. * Ang maquigsáyor, maquigásoy, maquisósi sa bisan onsa. * Maghihíling. * Ang guisógo pagóna, arón masáyor sa pagcabótang sa bisan onsa.

Descubrimiento. = Pagcáplag, paghibálag sa bisan onsa.

Descubrir. = Dayág, hayag, asoy, bocas, oas oas. * V. [Descubrimiento]. * Solóng, tan-ao, híling, li-li.

Descuello. = Pagcadagcó ng̃a labí sa ubán ng̃a isigcaíng̃on. * Paglabáo sa usá ca táuo sa lain ng̃a táuo, sa usá ca boquid sa lain ng̃a boquid, &c. * Pagpalábi labi.

Descuerno. = Caólao. * Pagcaáyad sa isigcatáuo.

Descuidadamente. = Sa pagcaoaláy pagbántay, sa pagláng̃ay lang̃ay, sa pagcalíng̃ao.

Descuidado. = Malapáson, malipáson, lang̃ay lang̃áyon. * Ang díli magaalíma sa iang bisti.

Descuidar. = Díli pagbántay, lipas, lapas, líng̃ao ling̃ao, lang̃ay lang̃ay.

Descuido. = Pagcalíng̃ao ling̃ao, pagcalimót, pagcalípas, pagcalápas.

Descular. = Pagcóha sa sampot sa bisan onsa.

Desde. = Cotub.

Desdecir. = Pagláin ug bisan onsa sa iang guinicánan, sa sinógdan nía. * Díli pagáng̃ay, díli pagóyon. [[66]]

Desden. = Pagpasipála, pagtámay, díli palagár sa isigcatáuo.

Desdentado. = Hing̃ó.

Desdentar. = Pagíbot, pagpagóa sa ng̃ipon.

Desdeñador. = Tigtámay. * Ang nagapasipála, ang díli mahagógma, ang díli motagád sa isigcatáuo, ang magpalábi labi.

Desdeñable. = Talamáyon, tacós ng̃a pasipád-an.

Desdeñar. = Pasipála, tamay.

Desdeñoso. V. [Desdeñador].

Desdevanar. = Paghódad sa binódbod.

Desdicha. = Calisód, cayógot, cagóol. * Pagcapobres, pagcaháng̃ol ng̃a dagcó.

Desdichadamente. = Sa pagcalisód, sa pagcaanógon, sa pagcaaláot.

Desdichado. = Aláot, anógon, ang oálay palad.

Desdoblar. = Boclad, pagbóchad.

Desdonado. = Ang oaláy caang̃áyan sa pagbóhat ug sa pagpamólong.

Desdonar. = Pagcóha, pagbáoi, pagágao sa guihátag ng̃a daan.

Desdorar. = Pagcóha, pagócal sa boláoan ng̃a guipílit, guidócot sa bisan diin. * Paglóbad sa dong̃og sa bisan cansa.

Deseable. = Ang tacús panghinaóton, caíbgan, boóton, higogmáon.

Deseador. = Maibógon, ang maíbog, ang magapanghináot, ang boot mahagógma.

Desear. = Ibog, hináot, boot, gugma.

Desecante. = Ang macamalá, ang macaogá, ang macagáhi.

Desecativo. V. [Desecante].

Desechar. = Ayad, bia. * Pasipála, tamay. * Balíbag, salibáy, yabó.

Desecho. = Ináydan, pinilían. * Bisan onsa ng̃a botang ng̃a pagbiáan cay oalá nay bale.

Desembalar. = Pagbóchad, pagbóscag, pagbalóscag sa bisan onsa ng̃a guipótus.

Desembanastar. = Paggóa sa bisan onsa sa bocág, sa tagácan, sa bacat. * Pagpamólong sa oaláy hingtóngdan. * Pagíbot sa mg̃a hing̃aníban sa mg̃a socób.

Desembarazadamente. = Sa oaláy casámoc, sa pagcamasáyon.

Desembarazado. = Ang masáyon magabóhat ug mamólong, ang díli maólao caáyo.

Desembarazar. = Pagcóha sa mg̃a casámoc, pagháoan.

Desembarcadero. = Caoásan, donggoánan, tomódan.

Desembarcar. = Caoas. * Pagháoas sa lolan sa mang̃a sacayán. * Pagcanáog sa coche, sa cabayo, sa calabáo, &c. * Pagánac sa mg̃a babáyeng mabdos.

Desembargar. V. [Desembarazar]. * Pagóli sa tagía ang guiembargo sa hocom.

Desembarque. = Pagháoas, pagcaháoas, pagcacáoas.

Desembarrar. = Pagcóha, pagtáctac sa yánang, sa pisac, sa bisan díin.

Desembaular. = Pagóa, pagcóha sa guisolód sa caban, sa caja, sa honos, sa poyo poyo, &c.

Desembebecerse. = Pagbálic, pahióli sa napógdao sa iang boot ng̃a maáyo, sa iang cabobót-on.

Desembelesarse. = Idem.

Desembocadero. = Bohó, alaguían, guiboáng̃an.

Desembocar. = Agui, goa, losot, boáng.

Desembolsar. = Paggóa sa bisan onsa sa poyo poyo.

Desembolso. = Pagbáyad, paghátag sa salapí.

Desemborrachar. = Papahóoas sa bisan cansa sa pagcahobóg.

Desemboscarse. = Paggóa sa solóp, sa cacahóyan, sa calibónan.

Desembravecer. = Pagtanód, pagpaánad, pagiháyop, pagpaághop. [[67]]

Desembrazar. = Pahóso sa bocton sa bisan onsa. * Pagtolód, pagdosó.

Desembriagar. V. [Desemborrachar].

Desembrollar. = Hosay, dayág, sohay.

Desembuchar. = Paggóa sa mg̃a langgam sa guisolód nila sa balónan. * Pagásoy, pagtóg-an sa ng̃atanán ng̃a hingbalóan.

Desemejante. = Ang díli magsáma, ang díli ing̃on.

Desemejanza. = Pagcaláin.

Desemejar. = Díli pagíng̃on, díli pagsáma. * Pagláin, palbálhin sa dagoay sa bisan onsa.

Desempacar. = Paggóa sa mg̃a manggad sa mg̃a postánan. * Paglípay, paghóoas sa casocó. * Pagbóchad.

Desempachar. = Pagcóha sa calóod sa atáy sa cotó cotó, pagoalá sa empacho. * Pagoalá sa caólao.

Desempalagar. = Pagcóha sa pagcasóm-ol.

Desempañar. = Pagcóha sa mg̃a hapín ng̃a guipótos sa mg̃a báta ng̃a diótay. * Paghínis sa salamín ug bisan onsa ng̃a nasínao, ng̃a nasihág.

Desempapelar. = Pagcóha sa bisan onsa ng̃a guipótos sa papel.

Desemparentado. = Ang oaláy caobánan.

Desempatar. = Pagcóha sa pagcatopóng sa bisan onsa.

Desempedrar. = Pagócal sa mg̃a bató ng̃a guibótang sa mg̃a dalan, sa mg̃a saoang, sa mg̃a silong, &c.

Desempeñar. = Locát, baoi.

Desempeño. = Paglócat sa bisan onsa ng̃a guiprenda. * Pagcatóman sa catongdánan ng̃a caogalíng̃on.

Desempeorarse. = Pagáyo ayo, pagárang arang.

Desemperezar. = Pagyábyab sa catacá. * Hioid.

Desempolvar. = Pagyábyab sa bisan onsa arón macóha ang agbon.

Desemponzoñar. = Pagbáoi sa bisan cansa sa calála ng̃a guican sa hiló.

Desenalbardar. = Pagcóha sa mg̃a siya sa mg̃a cabayo, sa mg̃a borrico, &c.

Desenamorar. V. [Desamar].

Desenastar. = Paghóso, pagíbot sa bangcao, salapáng, &c., sa togdánan, sa cahoy.

Desencadenar. = Pagcóha sa talicalá sa táuo ng̃a guipreso, ng̃a guihíctan niána, bohí, tangtang.

Desencajar. = Hoso, long̃at, otal, otng̃a.

Desencajonar. V. [Desembaular].

Desencalabrinar. = Paoalá sa cabórong sa olo, sa húna húna ng̃a guihóna húna sa bisan cansa.

Desencalear. = Paglóag sa guibáat paghogót.

Desencallar. = Paglotáo sa sacayán ng̃a misánglad.

Desencaminar. = Pagsaláag, pagoalá sa dalan. * Paglápas sa catongdánan ng̃a caogalíng̃on.

Desencantar. = Pagoalá sa mg̃a pagdioáta, sa mang̃a pagbálio. * Paghióli sa dagoay ng̃a daan sa táuo ug sa bisan onsa ng̃a guibálhin sa lain ng̃a botang sa mg̃a balbal, sa mg̃a asoang, sa mg̃a dioatáhan.

Desencaprichar. = Pagsámbag arón maoalá ang toyo con ang guihóna hona ng̃a díli maáyo, sa bisan cansa.

Desencarcelar. = Bohi, tangtang, pagpagóa sa bilanggóan sa guipreso.

Desencarecer. V. [Abaratar].

Desencastilar. = Pagpaháoa sa cota, sa lantáoan, sa baluarte, sa bantayán, &c., sa mg̃a táuo ng̃a nanagsócol.

Desencerrar. = Paggóa sa táuo con sa mananáp ng̃a guibilánggo. * Pagábli, pagócab sa guisara, sa guiyaoíhan. * Pagdayág, pagháyag sa tinágo.

Desencintar. = Paghóbar sa mg̃a cintas ng̃a guibáat sa bisan onsa.

Desenclavar. V. [Desclavar].

Desenclavijar. = Pagíbot, pagócal, pagcóha sa mang̃a clavijas. [[67]]

Desencojer. = Boclad, hinat, toyod.

Desencolar. = Ocal.

Desencolerizarse. = Lipay, paghóoas sa casocó, sa caligótgot.

Desenconar. = Pagárang arang sa nang̃ótng̃ot, sa nahápdos, sa nacalamáyo, sa nahobág. * Pagpogóng sa casocó.

Desencordar. = Pagcóha sa coldas sa tolónggon, sa rabel, sa sesta, &c.

Desencordelar. = Paghóbad, pagcóha sa mg̃a písi sa bisan onsa ng̃a guihíctan, guibáat.

Desencorvar. = Pagtól-id sa nabalicó, sa nabalíquig.

Desencuadernar. V. [Descuadernar].

Desendemoniar. = Pagpaháoa sa mg̃a yaoa sa laoas ng̃a guisódlan nila.

Desenfadado. = Ang díli maólao caáyo. * Lugar ng̃a dagcó, halagpád, maháoay.

Desenfadar. V. [Desencolerizarse].

Desenfado. = Caling̃áoan sa boot.

Desenfardar. = Pagbóchad, pagbóscag sa mg̃a pardo, sa mg̃a potos.

Desenfrenar. = Pagcóha sa preno sa mg̃a cabayo. * Pagpaságad sa mg̃a salá ug mg̃a bohat ng̃a mang̃íl-ad.

Desenfurecerse. V. [Desencolerizarse].

Desenganchar. = Pagpálos sa bisan onsa ng̃a nasáb-ong.

Desengañado. = Talamáyon, daótan.

Desengañar. = Oli, pagíla sa sayóp.

Desengaño. = Pagcaíla, pagíla sa matóod, sa camatóod. * Polong ng̃a icabóyboy sa isigcatáuo, sa matúod.

Desengarzar. = Paghónhon, paghóshos sa bisan onsa ng̃a nalang̃áquit sa pagcadágoay sa talicalá.

Desengastar. = Paggóa, pagcóha sa mg̃a motia, mg̃a batong mahál, &c., ng̃a guipanaglobóng sa boláoan, sa salapí, &c.

Desengrasar. = Pagcóha sa tamboc.

Desengrosar. = Pagníoang.

Desengrudar. = Pagcóha sa atóle.

Desenhebrar. = Paggóa sa lugás sa bohó, sa matá sa dagom.

Desenhornar. = Paggóa sa horno sa guisolód dihá.

Desenjaular. = Pagpagóa sa bisan cansa sa jaula, sa alad, sa tangcal.

Desenlutar. = Hubcas.

Desenmarañar. = Hosay, sohay.

Desenmohecer. = Pagcóha sa agóp-op.

Desenmudecer. = Pagtíng̃og sa mama. * Pagtíng̃og sa nagahílom.

Desenojar. = Pagpalípay sa nasocó.

Desenojo. = Pagbia sa casocó.

Desenredar. V. [Desenmarañar].

Desensañar. V. [Desencolerizarse].

Desensartar. = Paghónhon, paghóshos sa natohóg.

Desensillar. = Pagcóha sa siya sa cabayo con sa lain ng̃a mananáp.

Desensoberbecerse. = Pagóndang sa pagpalábi labi, pagóbos.

Desentablar. = Pagócal sa mg̃a papán sa mg̃a salog, &c.

Desentenderse. = Pagcaíng̃on ng̃a oalá sabóton ug bisan onsa ng̃a guipamólong.

Desenterrador. = Ang magapagóa, ang magacóha sa guilobóng. * Pagdómdom sa bisan onsa ng̃a tacós na ng̃a hingcalímtan onta.

Desentierramuertos. = Ang magalíbac ug magabótang botang sa mg̃a minatáy.

Desentoldar. = Paglóng̃at sa mg̃a panápton ng̃a guibótang sa paglándong, sa mg̃a tolda, mg̃a cayáng, &c.

Desentonar. = Boloc, dili pagáng̃ay. * Pagpaóbos sa palábi labíhon. * Pagtíng̃og sa mabáscog ng̃a ting̃og, sa masíngcang polong. [[68]]

Desentrañar. = Pagbósbos sa tian, pagpagóa sa mg̃a tináe. * Pagsábot, pagsósi sa labing halálom sa bisan onsa ng̃a quinaádman.

Desentumecer. = Pagcóha sa cabínhod, sa cabánhod.

Desenvainar. = Ibot, gabnot.

Desenvendar. = Paghóbad sa mg̃a baat sa mg̃a samad.

Desenvergar. = Pagcóha sa mg̃a layág sa mg̃a verga.

Desenvoltura. = Pagcaoaláy caólao. * Pagcasáyon sa pagcagóla, sa pagsólti, sa pagsoguílon. * Pagcaólag.

Desenvolver. = Boclar. * Pagdayág, paghósay sa nabóloc, sa oalá masáyor caáyo.

Desenvueltamente. = Sa pagcasáyon, sa oaláy caólao caáyo.

Desenvuelto. = Táuo ng̃a oaláy caólao. * Táuo ng̃a magabóhat ug mamólong sa pagcasáyon.

Deseo. = Ibog, caíbog, gogma, pagpanghináot.

Deseoso. = Ang nagaíbog, ang naíbog, ang nagapanghináot.

Desercion. = Pagcalágueu, pagcaoála, pagcabólag.

Desertar. = Lagueu, bia, bolag.

Desertor. = Ang nalágueu, ang mibólag.

Deservicio. = Salá, sayóp contra sa táuo ng̃a tacús onta ng̃a pagaalágdan ug sogton.

Deservidor. = Ang díli magatóman sa iang catongdánan.

Despaldar. = Pagsámar, pagbalí sa licód sa táuo con sa mananáp.

Desesperacion. = Pagcaoalá sa pagláom. * Casocó, caligótgot, capong̃ót, ng̃a dagcóan.

Desesperanzar. = Pagcóha, pagoalá sa pagláom.

Desesperar. = Idem. * Pagbóot sa pagcóha sa quinabóhi. * Socó, panoyó.

Desesterar. = Pagsácoat, pagcóha, paghípos sa mg̃a baníg.

Desestimacion. = Dili paghigógma, dili pagpalángga.

Desestimar. = Idem. * Pagáyad.

Desfajar. = Paghóbar, pagcóha sa bacos.

Desfalcar. = Pagcóha sa usá ca bahin sa bisan onsa.

Desfallecer. = Capoy, loya, pogdao.

Desfallecimiento. = Pagcalóya, pagcacápoy, pagcapóogdao, pagcaoalá sa boot, sa guinháoa.

Desfavorecer. = Pagáyad sa isigcatáuo, díli pagtábang, paglában canía.

Desfigurar. = Pagbálhin, pagláin, paglágsot sa pagcabáihon sa táuo. * Pagsóguid sa bisan onsa sa dili linao, sa pagcacólang con sa pagcacápin.

Desfijar. = Pagócal sa bisan onsa sa iang himotáng̃an.

Desfiladero. = Alaguían ng̃a haíctin, masígpit, malisód. * Dalan ng̃a masíot caáyo.

Desfilar. = Paglacát sa pagcataláy sa tinagórha con sa tinagótlo ba ca táuo.

Desflemar. = Paglóa sa laoay ng̃a mahágcot, colíhad.

Desfloramiento. = Pagpacasalá sa dalága sa linugsánay.

Desflorar. = Pagcóha sa casínao sa bisan onsa. * V. el anterior.

Desfollonar. = Pagháoan sa mg̃a cahoy sa mg̃a dahon ug mg̃a sang̃á ng̃a daútan.

Desfondar. = Pagbóong, pagcóha sa sampot sa bisan onsa ng̃a sodlánan, sa bocág, sa saro, &c. * Pagbóong, pagbohó se mg̃a sacayán dapit sa obos, dapit sa palcot.

Desgaire. = Pagcaoaláy caang̃áyan sa pagcabótang ug sa paglíhoc sa laoas.

Desgajar. = Guing̃i, sipi, tigpo. * Paglápa, pagbóong, pagtípac, pagtípic.

Desgalgadero. = Pagcabang̃ílid, pagcabaquílid.

Desgalgar. = Pagpaámbac cotob sa lugar ng̃a hatáas.

Desgalichado. = Táuo ng̃a díli ang̃áyan.

Desgana. = Pagcaoaláy ganas sa pagcáon. * Pagcaoaláy cacógui. * Pagcaoaláy gogma sa bisan onsa. * Pagdáo, coyap. [[68]]

Desgañitarse. = Singgit, siágit, tiábao.

Desgargantarse. = Pagpagáo sa pagsinggit, sa pagtiábao.

Desgaritar. = Anod, dagsa.

Desgarrado. = Táuo sa mang̃íl-ad ng̃a batásan, ng̃a oaláy caólao.

Desgarrar. = Guisi, si-si, quísi, lablab.

Desgarro. = Pagcagísi, pagcaláblab. * Pagcaoaláy caólao, pagcang̃íl-ad.

Desgastar. = Pagcóha, paghílis, paghodót pagánam anam. * Paglóya.

Desgobernado. = Táuo ng̃a díli maálam maghópot sa iyang caogalíng̃on ng̃a huna huna ug sa íang mg̃a catigayónan.

Desgobernar. = Gobá, boloc, gobót. * Pagsayóp sa nagahópot sa bansálan sa mg̃a sacayán.

Desgobierno. = Pagcagobá, pagcabóloc, pagcagobót.

Desgorrarse. = Pagbócas sa olo, pagcóha sa cálo, sa tacócong, &c.

Desgracia. = Casáquet, cagóol, cayógot, calisód. * Pagcaoaláy caang̃áyan sa pagbóhat ug sa pagpamólong.

Desgraciado. = Táuo ng̃a guiábtan sa casáquet, sa mg̃a cagóol ug mg̃a calisód, quinasaquétan, quinayógtan, guicalísdan, anógon, aláot.

Desgraciar. = Pagbólag, pagáoay sa mg̃a higála. * Pagoalá sa maáyong boot sa isigcatáuo. * Pagábot sa pagcaaláot, sa pagcaanógon. * Pagábot sa saquét.

Desgranar. = Losoc, guíoc, homo, lobo.

Desgranzar. = Alíg-ig.

Desgrañar. = Palpag.

Desguarnir. = Pagcóha sa mg̃a dayan dayan. * Paghóbad, pagbádbad sa mg̃a pagbódbod sa pisi, sa cable ng̃a nabódbod sa mg̃a cabrestante sa mg̃a sacayán.

Desguazar. = Pagbíngcong, pagsápsap.

Desguindar. = Pagóbos sa nahamótang sa itáas. * Dal-os, daliós-os.

Deshabitar. = Pagbía sa pinoyánan.

Deshabituar. = Pagoalá, pagpabía sa batásan.

Deshacer. V. [Arruinarse algo], [arruinar]. * Badbad, hobad. * Tonao, hilis, linis.

Desharrapado. = Ang nagbisti sa bisti ng̃a noog ug guisi caáyo.

Deshebrar. = Pagbárbar sa panápton ng̃a hinábol, sa pagpagóa ug paghóso sa mg̃a logás.

Deshechizar. = Pagsómpa sa mg̃a bohat sa mg̃a balbal.

Deshelar. = Pagtúnao sa vino, tubig, &c., ng̃a natibóoc.

Desheredar. = Paggáoas sa bahin sa cabílin sa bisan cansa.

Deshermanar. = Pagcóha sa pagcatopóng sa bisan onsa ng̃a mg̃a botang ng̃a magsáma. * Pagbóngcag, pagtalápas sa pagcamagsúon.

Desherrar. = Pagtángtang sa mg̃a preso, pagcóha sa mg̃a talicalá ug mg̃a pothao ng̃a guipreso caníla.

Desherrumbrar. = Paghílis sa tayá.

Deshilachar. = Cascas.

Deshilar. = Idem.

Deshincar. = Ibot, long̃at, gabnot.

Deshinchar. = Copós, holpá.

Deshojar. = Pagcóha sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm.

Deshollinar. = Pagcóha sa anóos.

Deshonestamente. = Sa pagcaólag, sa pagcaoaláy caólao, sa pagcang̃íl-ad, sa pagcaláo-ay.

Deshonestidad. = Pagcaólag, pagcahóca.

Deshonesto. = Maólag, mahóca, mang̃íl-ad, maláo-ay.

Deshonor. = Pagcaoaláy dong̃og. * Caólao.

Deshonra. = Idem.

Deshonrabuenos. = Malibácon, tigbótang botang sa mang̃a táuo ng̃a maáyo. [[69]]

Deshonradamente. = Sa pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo.

Deshonrar. = Pagcóha sa dong̃og. * Paglógos, pagpacasalá sa linogsánay sa babáye sa maáyong dong̃og.

Deshonroso. = Maoólao, ang macaólao, ang díli ang̃ay sa táuo ng̃a boótan ug maáyo.

Deshora. = Tiempo, túig, horas ng̃a díli ang̃ay sa bisan onsa ng̃a arang pagaboháton. * Sa ahat, sa calit, tagcoláhao.

Deshuesar. = Pagcóha sa mg̃a bocóg.

Deshumedecer. = Malá, ogá.

Desiderable. = Ang tacós ng̃a caíbgan, higugmáon, panghinaóton, boóton.

Desidia. = Tacá, pagcaoaláy cacógui, calóya.

Desidiosamente. = Sa catacá, sa oaláy cacógui, sa pagcalóya.

Desidioso. = Matalác-on, matác-hon, maloyáhon, táuo ng̃a oaláy cacógui.

Desierto. = Caming̃áoan, cabaoánan. * Logar ng̃a oaláy baláy ug mg̃a tauo.

Designar. = Todlo, timáan.

Designio. = Húna húna, pagcahanáyac sa boot, ang guitúyo sa boot.

Desigual. = Díli magsáma, díli topóng, díli maíng̃on. * Yota ng̃a cabatóan, capangpáng̃an, ng̃a díli patag, dili datag.

Desigualar. = Pagcóha sa pagcatopóng.

Desigualdad. = Sa pagcadíli topóng, sa pagcadíli magsáma, sa pagcadíli maíng̃on. * Pagcadíli topóng, díli magsáma, dili ing̃on, hitod hitod, hoyot.

Desimaginar. = Pagoalá sa huna huna, sa boot.

Desimpresionar. = Oali, pagásoy sa isigcatáuo ng̃a ang guihóna hona nía díli mao.

Desinflamar. V. [Deshinchar].

Desinteres. = Pagcaoaláy cahícao, sa oaláy húna húna sa mg̃a pagtóbo.

Desistir. = Ondang, arang, bia. * Bolag.

Desjarretar. = Pagpótol sa mg̃a paa. * Pagpalóya, pagcóha sa cosóg, pagquíting.

Desjugar. = Poga, piga.

Deslastrar. = Pagcóha sa lastre, sa mg̃a bató con sa onsa ng̃a mabóg-at, ng̃a ilólan sa mg̃a sacayán, arón macalayág sa oaláy catáhap sa pagcacólob.

Deslavar. = Pagbónac sa bisan onsa sa salingcápao lamang, sa dili maáyong pagcabónac. * Pagcóha sa cosóg, sa gahóm, sa caísog sa bisan onsa.

Desleal. = Borhíon, macálit.

Deslealmente. = Sa pagcabórhi, sa pagcacálit.

Deslealtad. = Pagcabórhi, pagcacálit.

Desleir. = Tunao, atóle, logao, hinis, linis.

Deslendrar. = Sicsic, salícsic, solod.

Deslenguado. = Ang mamólong sa mg̃a polong ng̃a mang̃íl-ad, tigpamólong ug daútan. * Tampalásan.

Deslenguar. = Pagíbot, pagpagóa, paglóng̃at, pagcóha sa dila. * Pagpamólong sa daótan, sa oaláy caólao.

Desliar. = Hobad, boscag, balóscag, bochad.

Desligar. = Hobar, pagcóha sa baat. * Hosay, sohay. * Pagpaháyag. * Pagtángtang sa mg̃a saláan ng̃a dagcó sa mg̃a castigo ng̃a guing̃álan ug mang̃a censura, ng̃a guibótang caníla sa mg̃a ponóan sa santa Iglesia.

Deslindar. = Olot, pagtimáan sa mg̃a caotlánan sa mg̃a Guinharían, sa mg̃a provincia ug sa mg̃a longsod, paggáma sa mg̃a mojon. * Pagpaháyag sa bisan onsa arón madayág ug maáyo.

Desliz. = Pagcadalín-as, pagcabaquínas, dolános, toládos, bolángsod. * Salá, sayóp.

Deslizar. = Dalín-as, baquínas. * V. el anterior. * Dal-os, os os, daliós os. * Pagpamólong sa oalá honahonáon ug maáyo, paghanáyac sa pagpamólong ug sa pagbóhat. [[69]]

Deslucidamente. = Sa oaláy pagdáyan dayan.

Deslucido. = Ang díli maálam magpatigáyon sa iang salapí, ang magaósic sa íang salapí sa oaláy polos. * Ang magaoáli, mamólong̃ ug magabóhat sa lain ng̃a bohat sa cadaigánan, sa oaláy caang̃áyan.

Deslucimiento. = Sa pagcaoaláy catahóman ug caang̃áyan.

Deslucir. = Pagcóha sa catahóman, sa caníndot sa bisan onsa.

Deslumbramiento. = Pagcasoláo. * Pagcacólang sa maáyong paghóna hona.

Deslumbrar. = Soláo.

Deslustrar. = Pagcóha sa casínao. * Paglíbac libac sa isigcatáuo. * Pagpacopós pagpacóbos sa pagcabilídhon sa bisan onsa.

Deslustroso. = Malágsot, mang̃íl-ad, maláo-ay.

Desmadejamiento. = Pagcalóya, pagcaoaláy cosóg.

Desmadejar. = Loya.

Desman. = Casáquet, calisód.

Desmandar. = Pagsíbog sa guisógo ng̃a daan, pagsógo sa batoc sa guisógo ng̃a daan. * Paghanáyac sa pagpamólong sa díli mao, sa díli tiempo. * Túig ng̃a igapamólong sa díli macaígo.

Desmantecar. = Pagcóha sa tamboc.

Desmantelado. = Baláy ng̃a oalá hoptan ug oalá pagdáyan dayánan sa mg̃a casangcápan.

Desmantelar. = Paggobá, pagláglag, pagbóngcag sa mg̃a cota ug sa mg̃a baluarte.

Desmaña. = Pagcaoaláy caálam.

Desmañado. = Táuo ng̃a colang sa caálam, borong caáyo.

Desmarrido. = Ang nalóya. * Ang nasobó, ang namíng̃ao. * Ang oaláy gahóm ug cosóg.

Desmatar. = Pagíbot sa mg̃a sagbot mg̃a tanóm ug mang̃a bongláyon obán ang mg̃a gamót.

Desmayado. = Color ng̃a obos, malospálon, ng̃a díli maáyo.

Desmayar. = Pogdao, pagoalá sa boot, sa mg̃a balatían.

Desmayo. = Capógdao, pagcaoalá sa boot.

Desmazalado. = Malóya. * Ang guipaóbsan sa boot.

Desmedidamente. = Sa oaláy pagcatopóng, sa oaláy caang̃áyan. * Ang oaláy socod.

Desmedirse. V. [Descomedirse].

Desmedrar. = Pagcópos sa bisan onsa.

Desmedro. = Pagcacópos.

Desmelancolizar. = Pagoalá, pagcóha, sa casobó, sa camíng̃ao sa boot.

Desmelar. = Pagpíga, pagcóha sa dogos sa odlan sa potiócan.

Desmelenar. = Pagpálpag, paggobót sa bohóc.

Desmembrar. = Pagbólag sa bahin sa laoas, lapa.

Desmemoriado. = Ang colang sa panomdóman, malimóton, mang̃ilímtan.

Desmemoriarse. = Limót, díli pagdómdom.

Desmentir. = Pagpanghimácac, paghing̃álan ug bacácon sa isigcatáuo.

Desmenuzable. = Ang masáyon pagatípac tipácon, dogmócon.

Desmenuzar. = Tipac, tipic, dogmoc, gamáy, dogdog. * Pagsósi, pagquisáyod, pagquigásoy ug maáyo.

Desmeollar. = Pagcóha sa otoc, sa onód, sa solód sa bisan onsa.

Desmerecedor. = Ang díli tacós, ang oaláy pahanóngdan.

Desmerecer. = Pagoalá sa pahanóngdan. * Pagoaalá, pagcópos sa bili sa bisan onsa.

Desmesura. V. [Descomedimiento].

Desmesurado. = Ang dagcóan caáyo ug labíng dagcó sa obán ng̃a isigcamagsáma, isigcaíng̃on.

Desmesurar. = Boloc, gobót. * V. [Descomedirse].

Desmigajar. = Pagdógmoc, paggamáy sa bisan onsa, pagmómho. [[70]]

Desmigar. = Pagdógmoc sa tinápay.

Desmirriado. = Maníoang. * Ang nasobó, namíng̃ao.

Desmochar. = Pagpótol sa bisan onsa dapit sa itáas, dapit sa tomóy.

Desmogar. = Pagtáctac sa mg̃a song̃áy sa mg̃a osa.

Desmolado. = Ang oaláy bag-ang, hing̃ó sa mang̃a bag-ang.

Desmontar. = Tagá, caíng̃in. * Paggobá sa bisan onsang tapóca con ogdo ba. * Pagcanáog sa mananáp ng̃a guicabayóan.

Desmonte. = Como el anterior.

Desmoñar. = Paggónting sa pinángco.

Desmoralizacion. = Pagcang̃íl-ad, pagcalágsot, pagcadáot sa mg̃a batásan, sa mg̃a cagaoían sa mg̃a táuo.

Desmoralizado. = Táuo sa mang̃íl-ad, maláo-ay, malágsot ug daótan ng̃a batásan.

Desmoralizar. = Pagdáot sa batásan.

Desmoronar. = Paggobá sa pagcahínay hinay, sa anam anam, sa mg̃a baláy, mg̃a Singbahán, &c.

Desmurador. = Iring ng̃a manóbad, tigdácop sa mang̃a ilagá.

Desmurar. = Paghorót sa mg̃a ilagá.

Desnarigado. = Pong̃ag.

Desnatar. = Pagcóha sa gatas sa vino, &c., ang natolotibúoc dapit sa ibábao. * Pagpíli sa labíng matolotibúoc dapit sa ibábao. * Pagpíli sa labing maáyo sa bisan onsa.

Desnaturalizar. = Hing̃ílin, pagcóha sa mg̃a táuo sa mg̃a caposlánan ng̃a nahatong̃ód onta caníla, tong̃ód sa ilang pagcatagilóngsod.

Desnegar. = Pagdilí, paglimód, pasíbog sa guiíng̃on ng̃a daan.

Desnevar. = Pagtónao sa tobig ng̃a natibóoc guícan sa tugnao.

Desnivel. = Pagcaoaláy tonton, pagcataquílid.

Desnivelar. = Pagcaoalá, Pagcóha sa pagcatónton, sa pagcatádong.

Desnudador. = Ang nagahobó, ang nagapahócas.

Desnudamente. = Sa pagcadayág, sa pagcaháyag, sa oaláy licó licong polong.

Desnudar. = Hobó, hocas, pagcóha, pagágao sa bisti sa bisan cansa, ug sa tabon sa bisan onsa.

Desnudez. = Pagcaoaláy bisti.

Desnudo. = Hob-an, hinób-an, hinobóan. * Táuo ng̃a guitáptan sa laoas, ng̃a guibísti sa malágsot ug noog ng̃a bisti. * Táuo ng̃a oaláy pahanóngdan. * Ang oaláy tabang, ang oaláy dalángpan.

Desobedecer. = Soqui.

Desobediencia. = Casóqui, pagcasóqui.

Desobediente. = Soquíhan, masinoquíhon, masóquing táuo con mananáp, masinocoáhi.

Desobligar. = Pagóndang sa catongdánan.

Desocupacion. = Pagcaoaláy bohat.

Desocupadamente. = Sa oaláy samoc, sa oaláy macaólang, sa oaláy bohat.

Desocupar. = Pagháoan sa bisan onsa ng̃a logar, pagcóha sa mg̃a samoc ug sa bisan onsa ng̃a macaólang.

Desojar. = Bitas, botas. * Toctoc, totoc, pagsolóng sa oaláy lang̃an, sa oaláy calíng̃ao.

Desolacion. = Pagcaláglag, pagcahorót ng̃a tuod, pagcagobá, pagcabóngcag, pagcatápus, pagcatibóas, pagcatibáoas.

Desolado. = Quinayógtan, quinalísdan, guicasaquétan, ang oaláy calípay, ang namíng̃ao ug dacó.

Desolar. V. [Arruinarse algo], [arruinar].

Desolladamente. = Sa pagcaoaláy caólao.

Desollado. = Táuo ng̃a oaláy caólao.

Desollador. = Ang nagapánit. * Lugar ng̃a pagapanítan, pagacoháan sa panit sa mg̃a mananáp. [[70]]

Desollar. = Panit, pagpánit, pagcóha sa panit. * Pagdáot sa dong̃og sa bisan cansa, sa iang dona con sa iang laoas.

Desopinar. = Pagdáot, pagcóha sa dong̃og sa isigcatáuo.

Desoprimir. = Pagbáoi sa bisan cansa sa pagcapógos canía, sa pagcabíhag, &c.

Desórden. = Pagcabóloc, pagcagobót, pagcasinácot sacot.

Desordenar. = Boloc, gobót, sacot, pagbóhat sa oaláy casadáng̃an.

Desorejar. = Palong, pagpótol sa dalónggan.

Desorganizar. V. [Desordenar] hasta pagbóhat.

Desorganizacion. V. [Desórden].

Desorillar. = Pagtábas sa mg̃a bocóg sa onód.

Desovar. = Pagdócloy, pagbílin sa bíhod sa mg̃a isda.

Desovillar. = Pagbárbad, paggobá sa mg̃a binódbod.

Despabiladera. = Isológui.

Despabilado, sin poder dormir. = Hocao, mahócao.

Despabilador. = Ang magasógui.

Despabilar. = Sogui.

Despacio. = Sa hínay hinay, hinay, sa mahínay.

Despacito. = Sa mahínay caáyo.

Despachaderas. = Pagtóbag, pagbalíbad sa mg̃a masíngcang polong, sa ting̃og ng̃a magáhi.

Despachar. = Tapos, homan, tibáoas, obos, camhan. * Pagsógo sa bisan cansa, sa bisan díin, sa bisan asa. * Pagpatáy, pagcóha sa quinabóhi. * Pagcóha sa mg̃a casámoc.

Despacho. = Pagcahanáyac. * Pagsógo, sinógo. * Pagcahóman, pagcatápos, pagcatibáoas, * Solód ng̃a pagahócman sa mg̃a hocom, ug ang pagabohátan sa bisan cansa sa íang boloháton.

Despachurrar. = Posdac, bosdac, bagsac.

Despajar. = Pagláin, pagcóha sa dagámi, sa tahóp.

Despaldillar. = Pagdáot sa bocó bocó sa táuo con sa mananáp.

Despanzurrar. = Bosbos, boslic, pagsámad sa tian.

Desparramado. = Halagpád. * Dagcó. * Quinátag.

Desparramar. = Catag, sabólac, sab-oag. * Pagósic sa bahándi, sa salapí. * Paglíng̃ao ling̃ao sa caling̃áoan ng̃a díli maáyo.

Despartir. = Pagbólag, pagbáhin.

Despatarrarse. = Toláros, pagdalín-as sa nabiláca ang mg̃a paa.

Despavoridamente. = Sa cahádloc, sa calisáng, sa cacógmat.

Despearse. = Paol, pagdáot sa tíil guican sa paglacát ug hatáas.

Despechadamente. = Sa caligótgot, sa capong̃ót.

Despechar. = Pagpapong̃ót, pagpasocó, pagpaligótgot.

Despecho. = Casocó ng̃a dagcó, capong̃ót, caligótgot.

Despechugar. = Pagíbot, pagtáctac, pagcóha sa aba sa mg̃a langgam, * Pagdayág sa doghan.

Despedazador. = Ang magalápa, ang magatípac, magatípic, magabáhin bahin sa bisan onsa.

Despedazar. = Lapa, tipac, tipic, gosbat, bahin. * V. [Destrizar].

Despedida. = Pagpanamílit, panamílit, pagpaháoa.

Despedir. = Panamílit, paháoa. * Bohi, bia, balíbag, salibáy.

Despedregar. = Pagcóha sa mg̃a bató sa yota.

Despegable. = Ang arang maócal, ang maócal.

Despegadamente. = Sa pancaháit ng̃a ting̃og.

Despegado. = Ang dili maábi abíhon.

Despegar. = Ocal, bolag, ibot, tactac, acac, acnit, pacsi.

Despego. V. [Desamor].

Despeinar. = Paggobót sa bohóc, pagpágpag, pagpálpag.

Despejado. = Batir, sa matín-ao ug matalínis ng̃a húna húna. * Táuo ng̃a maálam mamólong sa pagcaígo, ug ng̃a maálam magatóbang sa isigcaíng̃on. [[71]]

Despejar. V. [Desembarazar]. * Paglínao, pagpáoa, paglámdag.

Despelotar. V. [Despeinar].

Despeluzar. V. [Despeinar].

Despeluznar. = Idem.

Despellejar. V. [Desollar]. * Pacsi, lacsi.

Despenar. = Pagcóha sa casáquet, sa calisód, sa cayógot.

Despendedor. = Maosícon.

Despender. = Paggasto sa salapí.

Despensa. = Pinsa, lugar ng̃a pagabotáng̃an ug tipigánan sa calán-on ug sa bisan onsa.

Despensero. = Ang magahópot ug magabántay sa pinsa.

Despensadamente. = Sa pagcahanáyac.

Despeñadero. = Ambácan, capangpáng̃an, lugar ng̃a hatáas ug cabatóhan.

Despeñar. = Ambac, holog, balíbag. * Pagsámoc sa mg̃a cailíbgon.

Despeño. = Pagcaámbac. * Calíbang, hibólos, caólo.

Despepitarse. = Pagsínggit sa macosóg, sa mabáscog caáyo.

Desperdiciadamente. = Sa pagcaósic.

Desperdiciador. = Maosícon, ang magaósic.

Desperdiciar. = Osic, dagmal.

Desperdicio. = Pagcaoalá sa bahándi, sa salapí, con sa bisan onsa pa, pagcahodót. * Bisan onsa ng̃a oaláy polos, ng̃a biniáan.

Desperdigar. = Bolag.

Desperezarse. = Hioid.

Despernado. = Paol, ang guicápoy, ang guibódlay sa paglacát.

Despernar. = Pagpótol, pagdáot sa mg̃a paa.

Despertador. = Ang magapócao, magpopócao, magpolócao. * Ang macayógot sa hona hona.

Despertar. = Pocao, matá, mocag mocag, paghigmatá. * Pagdómdom sa bisan onsa ng̃a nabía ug hingcalímtan na onta. * Pagábot sa pagcabátir sa táuo ng̃a hong̃og ug borong ng̃a daan.

Despestañar. = Pagíbot sa piloc.

Despezonar. = Pagíbot, pagcóha sa doldógan sa mang̃a bong̃a.

Despicar. = Balos.

Despiertamente. = Sa pagcabátid.

Despierto. = Ang namatá, ang nahigmatá. * Ang táuo ng̃a batid.

Despilfarrar. = Pagbádbad sa bisan onsa sa oaláy caang̃áyan. * Paggasto sa salapí sa oaláy hingtóngdan.

Despintar. = Pagquías, pagpánas sa piníntal.

Despiojar. = Paghing̃óto. * Pagtábang sa isigcatáuo, arón macóha ug gomóa sa pagcaháng̃ol.

Despique. = Pagbalos.

Desplegar. = Hinat, boclar. * Pagháyag, pagdayág sa tinágo ng̃a daan.

Desplomar. V. [Desnivelar].

Desplomo. V. [Desnivel].

Desplumar. = Paghimólbol.

Despoblado. V. [Desierto].

Despoblar. = Pagcaálsa sa mg̃a táuo ng̃a nanagpoyó sa longsod.

Despojar. = Coha, agao, caoat. * Hobó, hocas, pagcóha sa bisti.

Despojo. = Ang guibiáan sa mg̃a pang̃obátan, sa mang̃a sóldados ng̃a guipanagdáog sa ilang mg̃a caáoay.

Despolvar. = Yabyab.

Despolvorear. = Idem.

Desportillar. = Tipac, locab, longcab.

Desposado. = Ang guigápos sa iang camót sa singsing ng̃a pothao. * Ang bag-ong quinasál.

Desposar. = Pagcasál, pagatóbang ug pagtámbong sa Padac cura sa mg̃a táuo ng̃a buot mamíño ug pagdaláng̃in sa ilang pagcamíño. [[71]]

Desposeer. = Pagcóha, pagágao sa bisan cansa sa iang dona, sa iang pohónan, salapí, mg̃a mananáp, &c.

Desposorio. = Pagsáad sa babáye ug sa laláqui ng̃a mamíño sila, paghátag ug polong sa pagcamiño. * Pagángcon ug pagdáoat sa bana sa iang asáoa ug sa asáoa sa iang bana, sa pagcasál na caníla.

Déspota. = Hadi ng̃a magahópot sa mg̃a calongsódan ng̃a hingsácpan nia sa ia lamang ng̃a caogalíng̃on ng̃a pagbóot, sa oaláy batásan, mg̃a leyes ng̃a iang pagasóndan ug pagatágdon. * Mamomógos.

Despotismo. = Pagbóot ng̃a hariánon ng̃a díli motágad ug díli mosonód sa bisan onsa ng̃a batásan.

Despotricar. = Pagpamólong somála lamang sa caogalíng̃on ug húna húna, bisan díli macaígo.

Despreciable. = Talamáyon, tacós ng̃a pasipád-an.

Despreciador. = Tigtámay, ang nagatámay, nagapasipála.

Despreciar. = Tamay, pasipála.

Desprecio. = Pagpasipála, pagtámay.

Desprender. = Bolag, bohi, badbad, tactac, hobad, * Tonton, pagóbos.

Desprendimiento. = Pagcaoaláy tagad sa bisan onsa, pagcaoaláy caoíli.

Despreocupacion. = Paghúna húna ng̃a maáyo, sa díli pagaobánan sa bisan onsa dihá ng̃a magapasayóp. * Paghóna hona ing̃on da sa catadóng̃an.

Despreocupar. = Pagpaíla sa bisan cansa sa mg̃a sayóp ng̃a nagaobán sa iang guihóna hona.

Desprevenidamente. = Sa oaláy pagcatagána, pagcaándam.

Desprevenido. = Ang oalá magtagána, magaándam. * Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan.

Desproporcion. = Pagcaoaláy pagcatopóng, pagcasáma, pagcaíng̃on, pagcaáng̃ay.

Despropósito. = Bohat con polong ng̃a díli macaígo, pagbóhat ug pagpamólong ng̃a díli mao.

Desproveer. = Pagcóha, pagágao sa bisan cansa sa iang mg̃a quinahánglan sa pagcabóhi, sa cabohían.

Desproveidamente. V. [Desprevenidamente].

Desprovisto. = Ang coláng̃an sa mg̃a quinahánglan.

Después. = Oña, onya, sa toon toon, sa taod taod, sa tuod tood.

Despulsarse. = Pagíbog, pagpanghináot, pagbóot, paghigógma sa bisan onsa, sa mabáscog.

Despuntar. = Pagpótol, pagcóha sa mg̃a tomóy sa bisan onsa ng̃a tomóyan. * Paglípot sa mg̃a catárman sa mg̃a nanagsacáy. * Pagpóyos, pagbólac sa mg̃a cahoy. * Pagháyag, pagdayág sa pagcabátir sa bisan cansa ng̃a táuo, sa iang caálam. * Pagsógod sa pagcalámdag, pagaláman daman, pagdóol na ang cabontágon, ang caadláuon, pagcacaadláuon.

Desquejar. = Pagbólag sa mg̃a sahá sa ilang ponóan, arón itanóm sa lain ng̃a lugar.

Desquiciar. = Pagíbot, pagpagóa, pagcóha sa tacop con talambóan sa lugar ng̃a pagatoyócan, pagalisóan, sa iang quicióhan. * Paggobá sa bisan onsa sa pagcóha sa iang calig-ónan. * Pagpatigáyon arón maoalá sa bisan cansa ng̃a táuo ang maáyong cabobót-on, ang pagcapalángga sa isigcatáuo canía.

Desquijarar. = Pagcóha, pagdáot sa apapáng̃ig.

Desquitar. = Baoi, pagbálos sa daótan ng̃a bohat sa isigcatáuo. * Pagbáoi sa napildi sa sogál.

Desquite. = Pagcabáoi, pagcabálos.

Desrancharse. = Pagbía sa pinoyánan.

Desreputacion. = Pagcacólang, pagcaoaláy dong̃og ng̃a maáyo.

Desrizar. = Paggobá sa quinólong, paghínat sa naconót.

Desronar. = Pagtagá, pagpótol sa mg̃a sang̃á ng̃a malágsot sa mg̃a cahoy, arón somópang ug domagcó ang obán ng̃a maáyo ayo. [[72]]

Destacamento. = Ang tapoc sa pila ca táuo con sa mg̃a soldados ng̃a nabólag sa cadaghánan, sa pagátang sa lugar ng̃a pagaatáng̃an nila, ing̃on sa sugo sa ilang ponóan.

Destajar. = Pagsábot, pagpólong polong sa mg̃a tolománon sa bisan onsa ng̃a pagaboháton.

Destajo. = Paquiao, pacyao.

Destapar. = Bocas. * V. [Descubrir] y [Descubrimiento].

Destapiar. = Paggobá sa mg̃a cotang hamóbo.

Destartalado. = Ang nagobót, ang nabóloc, ang nasácot, ang oaláy cahosáyan.

Destazar. = Pagtípac, pagtípic sa bisan onsa.

Destechar. = Tocas, tastas, tangcas.

Destejar. = Pagcóha sa mg̃a tesa sa mg̃a atóp.

Destejer. = Paghóbad, pagbádbad sa hinábol.

Destemplanza. = Paglabí sa bisan onsa, sa tognao, sa init, sa gotom, sa mg̃a caíbog, &c. * Pagláin sa pagcabótang sa laoas, pagsáquet saquet ug diríot, pagínit init. * Pagcahílao, pagcaoalá sa sobo sa mg̃a capandáyan. * Pagbóhat, pagpamólong, pagcáon, pagínon, &c., labí sa casadáng̃an.

Destemplar. = Boloc, pagcóha sa caang̃áyan. * Pagsógod sa hilánat, pogsáquet sáquet. * Paghílao sa soláb sa mg̃a capandáyan.

Destemple. = Pagcabóloc, pagcaoaláy caang̃áyan sa mang̃a tolónggon. * Pagcaláin sa laoas.

Desteñir. = Paglóbad, pagcóha sa tina, sa color sa guitína, pagpánas sa mg̃a color.

Desterrar. = Hing̃ílin, pagpaháoa. * Pagpahalayó.

Desterronar. = Pagdógmoc sa yota ng̃a natibúoc, sa mg̃a ogdo.

Destetadera. = Capandáyan ng̃a toncan ng̃a itáod sa bába sa mg̃a mananáp, ug labí pa sa mg̃a baca, sa pagpalótas caníla.

Destetar. = Lotas, pagóndang sa pagsóso. * Pagbólag sa mg̃a anac sa ilang tigúlang, con magaángcon sila sa bisan onsang opicio con cahímtang.

Destete. = Pagcalótas.

Destiempo (a). = Bisan onsang bohat con polong ng̃a díli macaígo sa maáyong tiempo.

Destierro. = Pagcahing̃ílin, pagpaháoa, pagpahalayó.

Destilacion. = Pagcatólo, pagcaágas, pagcadalígdig, pagcadahing̃ay.

Destiladera. = Honóban sa vino, tobig, &c.

Destilador. = Ang nagapadalísay.

Destilar. = Dalísay, paglóto sa vino, tobig, &c., sa binóhan. * Tolo, agas, dalígdig, dahíng̃ay.

Destinar. = Sogo, pagbóot.

Destino. = Pagbóot sa Lang̃it, sa Dios con sa mang̃a ponóan sa calibótan, somála sa boot ng̃a boháton. * Opicio, cahímtang, bohat.

Destitucion. = Pagcacóha sa opicio con sa cahímtang con sa bisan ansa pa, sa bisan cansa.

Destituir. = Pagcóha sa bisan onsa sa isigcatáuo.

Destorcer. = Badbad, solbad.

Destornillado. = Táuo sa magáan ng̃a boot, boang boang, coliró.

Destoserse. = Pagóbo sa oaláy quinahánglan, sa pagbóhat ug señas con sa lain tuyo ba.

Destrabar. = Pagbólag sa usá ca botang sa lain ng̃a botang.

Destral. = Oásay, ooásay sa dohá ca bába con soláb.

Destraleja. = Ooásay ng̃a diótay.

Destramar. = Pagbádbad, paghóso sa holog sa mang̃a hinábol. * Pagoalá, pagpaháyag, pagpadayág sa mang̃a paglaláng ug mg̃a paglímbong ng̃a guilaláng sa obán ng̃a mg̃a táuo.

Destreza. = Caálam, quinaádman, pagcaníndot, pagcaáñag sa pagbóhat sa bisan onsa. [[72]]

Destripar. = Bosbos, pagpagóa sa mg̃a tináe. * V. [Despanzurrar]. * Pagcóha, pagpagóa sa onód sa solód sa bisan onsa.

Destripaterrones. = Táuo ng̃a mang̃íta sa iang pagcabóhi sa pagcále sa yota.

Destriunfar. = Paglógos sa obán ng̃a nanagsogál sa baraja sa ilang mg̃a contra arón ibótang nila ang mg̃a triunfo.

Destrizar. = Guisí, tabas, potol. * V. [Despedazar].

Destrocar. = Pagbádbad sa pagbáilo ug pagtagílis ng̃a guibóhat sa mg̃a táuo, sa pagángcon sa tagsa tagsa sa iang caogalíng̃on ng̃a hias ug bisan onsa ng̃a guibáilo sa lain ng̃a botang.

Destron. = Ang nagaágac sa botá.

Destronar. = Pagcóba, pagpaháoa sa Guinharían sa mg̃a hari.

Destroncar. = Pagtagá sa mg̃a cahoy dapit ug haróol sa mg̃a gamót. * Pagpótol con paglisá sa bisan onsang bahín sa laoas sa mg̃a táuo. * Pagpótol, pagóndang, pagárang sa soguílon. * Pagbótang sa mg̃a cacolían, mg̃a caoláng̃an, sa isigcatáuro, arón díli macadáng̃at sa guitúyo nia.

Destrozar. V. [Despedazar] y [Destrizar]. * Pagdáot, paggobá, pagósic, pagámong among. * Paggobá, pagdáog sa mg̃a caáoay.

Destrozo. = Pagcagobá. * Pagcadáot. * Pagcaósic.

Destrozon. = Ang macaguísi, macadáot, macaósic ug dili magbántay ug maáyo sa iang guibísti ng̃a mg̃a panápton, mg̃a sapín, &c.

Destruccion. = Pagcaláglag, pagcatibáoas, pagcatápus, pagcagobá ng̃a oaláy sompa ug tambal.

Destrueque. = Ang pagóli sa tagsa ca tagía sa bisan onsa ng̃a natagílis, natagáilo, sa lain ng̃a botang.

Destruible. = Ang arang laglágon, ang arang gobon.

Destruidor. = Ang macagobá, ang macaláglag.

Destruir. V. [Arruinarse algo], [arruinar].

Destruvente. V. [Destruidor].

Desudar. = Pagcóha, pagtó-ang sa sing̃ót.

Desuellacaras. = Ang magalálot ng̃a dili maálam magálot. * Táuo ng̃a oaláy caólao, sa daótan ng̃a báta san ug mang̃íl-ad ng̃a quinabóhi.

Desuello. = Pagpánit, pagcapánit. * V. [el anterior] desde Táuo.

Desunidamente. = Sa pagcabólag, sa oaláy paghiósa, pagcalang̃áquit.

Desunir. = Bolag, irog. * Pagbíquil sa mang̃a cabobót-on ng̃a nagacaóyon ng̃a daan. * Pagáoay sa mg̃a daan ng̃a higála.

Desuñar. = Paghing̃ocó, paggónting sa cocó.

Desusar. = Pagoalá, pagcóha sa batásan.

Desuso. = Pagcólang sa batásan, pagcaoaláy batásan, pagcaoaláy paggámit sa bisan onsa.

Desustanciar. = Pagcóha sa cosóg, sa caísog, la lamí, pagpatáb-an.

Desvahar. = Pagcóha, pagpótol sa mg̃a sang̃á ug mg̃a dahon ng̃a namalá ug naláya sa mg̃a tanóm.

Desvaido. = Táuo ng̃a hatáas ug dili ang̃áyan.

Desvalido. = Ang oaláy tabang, ang dili pagalabánan, ang oaláy dalángpan, ang biniáan sa ng̃atanán.

Desvalimiento. = Pagcaoláy paglában, pagtábang ug dalángpan, pagcaoaláy hihála, abian.

Desvan. = Paga.

Desvanecer. = Pala, hanap, taob, pagoalá sa bisan onsa. * Pagpadáyeg, pagpalábi labi.

Desvanecidamente. = Sa pagparáyeg, sa pagpalábi labi.

Desvanecimiento. = Paráyeg, pagpalábi labi.

Desvaporizadero. = Hong̃áoan, caalisng̃áoan.

Desvarar. V. [Deslizar] hasta pagpamólong. * Paglótao sa sacayán ng̃a nasánglad. [[73]]

Desvaríadamente. = Sa pagcaoaláy hingtúngdan ug cahológan.

Desvariado. = Ang salimoáng̃on, ang tigyámyam, ang nasalimóang, nagayámyam.

Desvariar. = Salimóang, yamyan. * Pagpamólong ug bisan onsa sa oaláy hingtóngdan ug cahológan.

Desvarío. = Polong cong bohat ng̃a oaláy hingtóngdan. * Pagcayámyam, pagcasalimóang. * Botang ng̃a dili ang̃ay sa isigcaíng̃on. * Pagcaoaláy calig-ónan sa boot. * Huna huna ng̃a paráyon bisan ng̃a dili onta macaígo sa cataróng̃an ug sa tacós ng̃a hona honáon.

Desvedado. = Ang guidilí ng̃a daan ng̃a dili na pagadid-an.

Desvedar. = Pagtógot sa guidíd-an ng̃a daan.

Desveladamente. = Sa pagcatócao, sa pagcaoaláy católog.

Desvelar. = Tocao, pocao hocao.

Desvelo. = Pagcatócao, dagcóng cacógui sa pagbóhat ug sa pagdáng̃at sa bisan onsa.

Desvencijar. = Pagbólag ug paglóag sa mg̃a bahin sa bisan onsa ng̃a nahiósa ug hinógtan onta. * Paglisá, pagdáot, pagbalí sa bisan onsa ng̃a bahin sa looas.

Desvendar. = Paghóbag, pagbádbad, paglóag sa mg̃a baat ng̃a guibáat ug guitábon sa bisan onsa.

Desventaja. = Ang pagcacúlang con pagcadíli ang̃ay, ng̃a guican sa pagtándig sa duhá ca táuo, mananáp con sa bisan onsa.

Desventar. = Pagpagóa sa hang̃in.

Desventuradamente. = Sa pagcaanógon, sa pagcaaláot, sa pagcalisód.

Desventurado. = Anógon, aláot, ang oaláy palad, ang guicasaquétan. * Pobres, hang̃ol. * Hicáoan, daguinótan uyámot.

Desvergonzadamente. = Sa pagcaoaláy caólao, pagtáhod ug pagtahá.

Desvergonzado. = Ang mamólong sa oaláy caólao, pagtáhod ug catahá.

Desvergonzarse. = Pagpamólong sa oaláy tagád sa pagtáhod ug pagtahá, sa oaláy caólao.

Desvergüenza. = Pagcacólang sa pagtáhod, sa caólao, sa pagtahá, tampálas.

Desviar. = Bolag, irog, pagpahalayó. * Pagsámbag sa bisan cansa arón dili parayónon ang guihóna hona nia.

Desvío. = Pagcabólag, paghalayó.

Desvirgar. = Pagcóha sa pagcaólay sa mg̃a dalága, pagpacasalá pasógod sa babáye ng̃a oalá pa aguían sa laláqui.

Desvirtuar. = Pagcóha sa caísog, sa cosóg, sa gahóm, sa lamí, sa bisan onsa.

Desvivirse. = Paghigógma, pagíbog, pagpanghináot sa bisan onsa sa dagcóng cacógui, sa dagcóng pagpatigáyon sa pagdáng̃at niána.

Deszumar. = Pagpíga, pagpóga, pagbádyet.

Detal (en). = Sa pagcaánam anam, sa pagcatinágsa, sa tagsa tagsa.

Detallar. = Pagsógid, pagásoy sa bisan onsa sa pagcasáyod caáyo, sapagcacóti coti.

Detencion. = Pagcadógay, pagcaláng̃an, pagcahínay.

Detenedor. = Ang macaháoid, ang magapaláng̃an, ang magapadógay.

Detener. = Pagpadógay, pagpaláng̃an, pagháoid. * Pagpreso, pagbilánggo. * Dogay, lang̃an. * Pagsólong, pagtán-ao sa mahínay sa pagcatinótoc.

Detenidamente. = Sa pagcahínay, sa pagcadógay, sa pagcaláng̃an.

Deterior. = Ang dolodaótan sa obán ng̃a isigcaíng̃on.

Deterioracion. = Pagcadáot sa bisan onsa.

Deteriorar. = Pagdógang sa cadáot sa bisan onsa.

Determinacion. = Pagcahanáyac. * Pagcaísog, pagcaoaláy catálao ug cahádloc. [[73]]

Determinado. = Maísog, casing casíng̃an, ang oaláy cahárloc ug catálao.

Determinar. = Hanáyac, pagbóhat ug pagpamólong sa guihóna huna ng̃a daan.

Detersion. = Pagcanósnos, paghínis sa bisan onsa, pagcapáhid. * Pagcahónal.

Detestable. = Dolómtan, ang tacós ng̃a pagadómtan.

Detonacion. = Tonóg ng̃a dagcó, dalógdog, botó.

Detraccion. = Pagbótang botang, pagsóguid, pagcagóla, ng̃a mang̃íl-ad, paglíbac ng̃a icacóha sa dong̃og sa isigcatáuo.

Detractor. = Tigbótang botang, tiglíbac, malibácon, ang macacóha sa dong̃og sa isigcatáuo sa iang pagpamólong.

Detraer. = Pagbólag, pagírog sa usá ca botang sa lain ng̃a botang, paghalayó. * Pagbótang botang, paglíbac.

Detras. = Sa licód, licód, so loyo, sa oláhi.

Detrimento. = Cadáot.

Deuda. = Otang.

Deudo. = Caobánan, pagcacaobánan.

Deudor. = Otáng̃an, ang may otang, ang nacaótang.

Deuteronomio. = Ang usá ca libro sa santos ng̃a Sulat.

Devanadera. = Galíng̃an, barbádan.

Devanador. = Tigbádbad, ang magabádbad.

Devanar. = Badbar.

Devanear. V. [Delirar].

Devaneo. V. [Delirar]. = Bohat ng̃a caoang ng̃a oaláy polos.

Devantal. = Usá ca pedazo ng̃a panápton ng̃a ibótang ug ibisti sa mg̃a babáye sa ibábao sa mg̃a saya, dapit sa atobáng̃an, ng̃a guitágcos nila sa ilang haoac.

Devastar. V. [Arruinarse algo], [arruinar].

Devengar. = Pagángcon sa salapí ug sa bisan onsa ba dihá, ng̃a tacós ng̃a ihátag sa agálon con sa nagpamóo sa sológoon con sa namóo, tung̃ód sa iang pagalágad con trabajo.

Devocion. = Pagtáhod, pagsíngba sa Dios cang María Santísima ug sa mg̃a santos. * Pagatóbang ug maáyo, sa mahípos ng̃a laoas ug sa mahíngpit ng̃a casing casing sa mg̃a piesta ug mg̃a tolománon sa pagcacristianos, sa mg̃a Singbahán. * Pagándam sa pagtóman sa santos ng̃a pagbóot sa Dios.

Devocionario. = Libro ng̃a alampóan, ng̃a sinolátan sa mg̃a pagámpo ng̃a maáyo ug canhic calág.

Devolucion. = Pagóli, pagbálic sa bisan onsa sa iang pagcabótang ng̃a daan.

Devolver. = Oli, balic.

Devorador. = Hing̃áon caáyo, ang magalámoy, manonóbad.

Devorar. = Sobád, lamoy, caon, tolon.

Devoto. = Táuo ng̃a maampóon, mapoang̃ódon, ng̃a mahagógma magtóman sa mg̃a bohat sa pagcacristianos. * Laráuan, Singbahán con logar ng̃a tacós ng̃a pagaampóan.

[[Índice]]