DO
Dobladamente. = Sa pagcalímbong, sa pagcabódhi.
Dobladillo. = Bisan onsa ng̃a hamóbo ug halagpád. * Pico, piló. * Hilo ng̃a mabága ng̃a icabóhat ug medias.
Doblado. = Idem. * V. [Disimulado].
Dobladura. = Piniló, piníco. * Conót.
Doblar. = Piló, pico. * Pagdohá sa bisan onsa, pagdógang niána arón mahímo sa dorohá ca maíng̃on sa pagcadagcó ng̃a daan. * V. [Disuadir]. * Pagbágting sa mg̃a ling̃ánay, sa minatáy.
Doble. = Ang may dohá ca maíng̃on sa pagcadagcó, sa pagcatímbang, &c., sa bisan onsa ng̃a botang ng̃a pagatandígan, ng̃a icatómbas ug icapanánglet. * Panápton, hinábol ng̃a mabága. * Pagbágting sa minatáy. * Táuo ng̃a sopang, sa dagcóng hosog. [[78]]
Doblegable. = Ang masáyon malicó, mabalíquig.
Doblegar. = Licó, balíquig, boyoc.
Doblemente. V. [Dobladamente].
Doblez. V. [Dobladura]. * Pagcalímbong, pagcabódhi. * Timáan ng̃a nahabílin sa bisan onsa ng̃a guipiló guipíco.
Doblon. = Salapí ng̃a boláoan, ng̃a nagcaláin lain sa bili.
Doblonada. = Pagcadághan sa salapí.
Doce. = Napólo ug duhá.
Docena. = Usá ca napólo ug dohá.
Dócil. = Ang masáyon pagatón-an ug todlóan, matinománon. * Táuo sa maáyong gaui, ang masáyon cabigon sa cabobót-on sa lain. * Bató, pothao, tombága, &c., ng̃a masáyon sapsápon bacbácon ug pagaboháton.
Doctamente. = Sa pagcaálam, sa quinaádman.
Docto. = Quinaadmánon, mang̃ialáman, ang maálam.
Doctor. = Idem. * Magtotóon sa bisan onsa ng̃a quinaádman. * Ng̃alan ng̃a icahing̃álan sa ubán ng̃a mg̃a santos, ng̃a sa bohi pa sila nagalában sa mang̃a totoóhan sa atong Pagtóo, ug ng̃a nagatódlo sila sa nahatong̃ód sa mg̃a tolománon sa santa Iglesia. * Mananámbal.
Doctora. = Babáye ng̃a guipacaíng̃on nía ng̃a mang̃ialáman sia. * Ang asáoa sa mananámbal.
Doctoral. = Ang nahatong̃ód sa doctor. * Cahímtang, sa usá ca Padre ng̃a canónigo sa mg̃a Singbahán ng̃a Catedral.
Doctorando. = Táuo ng̃a haróol na mahímo sia ug doctor.
Doctorar. = Paghátag sa cahímtang sa doctor.
Doctrina. = Pagtolón-an, pagtóon. * Caálam, quinaádman. * Oáli, pagoáli.
Doctrinador. = Ang magatóon, ang magaoáli.
Doctrinante. = Idem.
Doctrinero. = Idem. * Padre religioso, ng̃a cura sa mg̃a indio.
Doctrino. = Báta ng̃a iló ng̃a guibáton, guihóptan, guialimáhan ug guitodlóan hasta sa iang pagcadagcó.
Documentar. = Pagásoy, pagsáyod sa bisan onsa, sa mg̃a camatoódan.
Documento. = Sambag, pagtámbag sa bisan cansa arón díli magabóhat sa mg̃a bohat ng̃a daótan. * Camatoódan sa bisan onsa. * Papel ng̃a sinolátan sa pagásoy sa bisan onsa.
Dogal. = Pisi ng̃a ihócot sa mg̃a mananáp, ug ang igabítay ug icapatáy sa mg̃a saláan ng̃a guipatáy sa justicia. * Lobid.
Dogma. = Camatóod, Pagtóo sa mg̃a cristianos sa ng̃atanán ng̃a guipamólong ug guitódlo sa Dios, ng̃a guipaháyag sa santa Iglesia ug guisógo nía, arón toóhan nila.
Dogmático. = Ang nahatong̃ód sa Pagtóo sa mg̃a binoñágan.
Dogmatista. = Ang magatóon, magtotóon. * Ang magatódlo sa mg̃a pagtolón-an ng̃a bag-o, contra ug batoc sa matúod ng̃a Pagtóo.
Dogmatizar. = Pagtóon ug pagtódlo sa mg̃a pagtolón-an ng̃a batoc sa Pagtóo sa mg̃a cristianos.
Dogo. = Yró ng̃a díli molóoat sa magatáng̃ag nía. * Yró ng̃a diótay.
Doladera. = Ooásay ng̃a igasápsap sa mg̃a papán ng̃a icabóhat sa mg̃a cuba, sa mg̃a panonódlan sa vino.
Doladura. = Sinápsap.
Dolar. = Bincong, sapsap.
Dolencia. = Saquét.
Doler. = Idem, ol-ol. * Sáquet, hinólsol, basol. * Looy, poáng̃od, hinóclog. [[78]]
Doliente. = Ang masaquét, ang maol-ol. * Ang masáquet, ang mahinólsol, mobásol. * Magpoang̃ódon, ang magahanóclog.
Dolo. = Limbong. * Paghúna húna ng̃a daótan, ng̃a contra sa cataróng̃an.
Dolor. = Casaquét, caólol. * Casáquet, paghinólsol, pagbásol, pagtápat.
Dolorido. = Ang guiol-ólan, ang guisaquítan, guicasaquétan. * Ang guicalísdan, guicayógtan, guigól-an. * Ang caobánan ng̃a labíng hadóol sa namatáy.
Dolorosa. = María Santísima sa mg̃a casáquet.
Dolorosamente. = Sa pagcasaquét. * Sa pagcasáquet. * Sa paghinólsol. * Sa caól-ol.
Doloroso. = Ang masáquet. * Ang masaquét, ang maól-ol.
Doloso. = Malilímbong, malimbóng̃on, borhíon, macálit.
Domable. = Ang arang maánad, ang icatanód, icaághop.
Domador. = Ang magapaánad, ang magatanód, ang magapaághop.
Domar. = Yháyop, tanód, aghop, anád. * Pogóng, haoid.
Domeñar. = Idem.
Domesticable. V. [Domable].
Domésticamente. = Sa pagcaoaláy coti coti.
Domesticar. V. [Domar].
Doméstico. = Ang mahatong̃ód sa baláy, sa panimaláy. * Mananáp ng̃a nagatóbo ug guibatónan sa baláy, hayópan, guimbóhi sa baláy, aghop.
Domestiquez. = Pagcaánad, pagcatanód pagcaághop.
Domiciliado. = Molópio, ang magapoyó sa bisan díin.
Domiciliario. = Idem.
Domiciliarse. = Pagpoyó sa bisan díin ng̃a longsóla.
Domicilio. = Lugar con baláy ng̃a guinpóyan sa bisan cansa, pinoyánan.
Dominacion. = Pagcatagía, pagcabóot sa mg̃a hari sa ilang mg̃a guinsacópan ug sa yota ng̃a hingsácpan sa ilang gahóm. * Mg̃a Ángeles sa icaópat ca coro sa Lang̃it, mg̃a espíritus ng̃a boláhan.
Dominante. = Ang magobóot. * Ang boot magpógos sa obán, ug ang díli boot ng̃a soclan ug pogson sa lain. * Ang magalabí, magalabáo ug motóybo sa obán ng̃a isigcaíng̃on.
Dominar. = Pagbóot. * Paghímo ug tagía ug guinóo sa bisan onsa. * Paglabáo, pagtóibo sa usá ca baláy, cahoy, boquid, &c., sa obán.
Dómine. = Ang magtotóon sa gramática ng̃a linatín.
Domingo. = Domingo, ang nahaónang adlao sa semana ng̃a nahatong̃ód ug labí sa Guinóo ug sa pagsíngba canía.
Dominguero. = Ang mahatong̃ód sa Domingo. * Táuo ng̃a mahagúgma magbísti ug maáyo ug sa mg̃a caling̃áoan, sa mg̃a Domingo ug sa mg̃a adlao ng̃a iglilíhi lamang.
Dominguillo. = Táuo táuo, ladáoan sa táuo.
Dominica. = Domingo.
Dominical. = Ang nahatong̃ód sa Domingo.
Dominicano. = Ang nahatong̃ód sa caparían sa mg̃a Padre ni santo Domingo.
Domínico. = Ang nahatong̃ód sa guinóo con sa agálon.
Dominio. = Pagbóot sa tagsa tagsa sa ng̃atanán ng̃a ia ug ng̃a anáa sa ilálom sa iang gahóm. * Pagcaponóan. * Ang mg̃a longsod ug yota ng̃a hingsácpan sa ilálom sa gahóm sa mg̃a hari ug mg̃a ponóan, ug ang mg̃a táuo ng̃a nanagpoyó niána. * Pagcatagía.
Don. = Hatag, gasa, regalo. * Caayóhan ng̃a laoásnon ug calágnon ng̃a guican sa Dios. * Quinaádman sa pagbóhat sa bisan onsa. * Guinóo.
Donacion. = Paghátag, paggása. [[79]]
Donado. = Laláque con babáye ng̃a nagasílbi sa mg̃a Padre con sa mg̃a monja ug magabisti sa hábito, apan ng̃a díli magabóhat sa mg̃a pagsáad sa pagsógot, sa pagcapobre ug sa pagcacastos.
Donador. = Ang mohátag, homalátag, ang magagása, magaregalo.
Donaire. = Pagcatístis sa pagpamólong, pagtíao tiao. * Caang̃áyan, baihon ng̃a maáyo, pagcagayón sa paglacát, sa pagsayáo, &c.
Donairoso. = Táuo ng̃a ang̃áyan, baihónan, gayón.
Donante. V. [Donador].
Donar. = Hatag, gasa, regalo.
Donatario. = Ang táuo ng̃a guihatágan, guitagáan.
Donativo. = Ang guipanghátag sa hari sa iang mang̃a guinsacópan sa tong̃ód sa bisan onsa ng̃a quinahánglan ng̃a dinalían. * Tampo, tampa ng̃a hinátag guican sa caugalíng̃on ng̃a pagbóot.
Doncella. = Babáye ng̃a potli ug olay ng̃a oalá pa hilábtan sa laláqui. * Babáyeng sologóon sa mang̃a señora, sa mg̃a babáye ng̃a dato, bilídhon ug mahál.
Doncellez. = Pagcabótang, cahímtang sa doncella.
Doncellueca. = Doncella sa dagcóng edad, tolotigúlang na, hamtong.
Dónde? = Hain? asa? dis-a? díin?
Dondillero. = Sogaról ng̃a nagaábi abi, magahópo ug moágda sa obán, sa pagsogál.
Donosamente. = Sa pagcaang̃áyan, sa caang̃áyan, sa pagcabáihon.
Donosidad. = Caang̃áyan. * Pagtíao, pagcatístis.
Donoso. = Ang̃áyan, baihónan, matístis, tigtíao, matíao.
Doña. = Polong ng̃a ióna sa ng̃alan sa mg̃a babáye ng̃a dato, bilídhon ug mahál, sa paghing̃álan caníla.
Doñear. = Pagdúao sa masóbsob sa mg̃a babáye. * Pagsoguílon, pagcagóla caníla sa masócot.
Dorado. = Ang may color sa boláoan. * Isda.
Dorador. = Ang may opicio sa pagboláoan, sa pagtápot sa boláoan sa cahoy, sa pothao, &c.
Doral. = Langgam ng̃a potíon.
Dorar. = Pagboláoan, pagtábon ug patápot sa bisan onsa sa boláoan, halop.
Dormida. = Cadogáyan, pagcadógay sa pagóndang sa pagcáon sa olod ng̃a macagáma sa igagáma. * Lugar ng̃a pagahonóng̃an sa gabíy sa mg̃a mananáp.
Dormidera. = Pagcasáyon sa pagtólog.
Dormidero. = Ang nagapatólog. * Lugar ng̃a guicatólgan sa mg̃a mananáp.
Dormilon. = Táuo ng̃a matológon, ng̃a matólgon, ng̃a tigtólog, ng̃a matólog caáyo.
Dormir. = Tolog, nanoc. * Pagdógay sa bisan onsa ng̃a bohat ug sa bisan onsa ng̃a holosáyon.
Dormitar. = Docá, tolog tolog, calímot.
Dormitivo. = Ilímnon ng̃a may gahóm sa pagpatólog.
Dormitorio. = Solód ng̃a guicatológan, ng̃a guitagána sa pagtólog, ng̃a guibotáng̃an sa higdáan.
Dornajo. = Dolang ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a lalóg, sa can-on sa mg̃a baboy, pasáoan, pasóng̃an.
Dorso. = Licód.
Dos. = Dohá.
Dosañal. = Ang may dohá ca túig con nahatong̃ód ning tiempóha.
Doscientos. = Dohá ca gatús.
Dosel. = Sambong, sab-ong.
Dosis. = Pagcadághan sa tambal ng̃a ihátag sa mang̃a masaquét sa tagsa ca paghátag. * Pagdághan sa bisan onsa.
Dotar. = Paghátag sa usá ca babáye sa mg̃a hias con sa salapí ba sa pagdáoat nía sa bag-ong cahímtang con sa pagcasál canía. [[79]]
Dote. = Ang salapí, mg̃a hias, &c., ng̃a ihátag sa babáye ng̃a mamiño con mosolód sa pagcamonja. * Hatag ng̃a mahál, bilírhon. * Pagcahalángdon.
Dozavado. = Ang may napólo ug dohá ca nauong con loyo.
Dozavo. = Ang icapólo ug dohá ca bahin sa bisan onsa.
[[Índice]]