FE
Fe. = Too, Pagtóo, ang nahaóna sa tololó ca virtudes ng̃a guing̃álan ug teologales. * Ang maáyong húna húna sa mg̃a táuo, sa tong̃ód sa bisan onsa.
Fealdad. = Pagcalágsot, pagcang̃íl-ad, pagcadaótan. * Pagcaólag, pagcaláo-ay, pagcahílas.
Feble. = Maníoang, malóya, mahóyang. * Salapí, boláoan, &c., ng̃a coláng̃an sa timbang, miné, colidó.
Feblemente. = Sa pagcalóya, sa pagcahóyang, sa pagcaoaláy calig-ónan. * Sa pagcaníoang.
Febo. = Adlao.
Febrero. = Febrero, ang icadóha ca bolan sa túig.
Febricante. = Guihilántan, hilántan.
Febrífugo. = Ang magapahóas ug macacóha sa hilánat.
Febril. = Ang nahatong̃ód sa hilánat.
Fecal. = Bisan onsa ng̃a icalíbang, ng̃a moágui sa alaguían sa tae.
Fécula. = Tagoc ng̃a piníga sa daghánan ng̃a mang̃a cahoy ug mg̃a tanóm, ng̃a mapotí caáyo sa oaláy lamí, ug manípis oyámot, apan maáyong calán-on.
Feculento. = Ang may lalog.
Fecundar. = Pagpabóng̃a sa bisan onsa.
Fecundidad. = Gahóm sa pagbóng̃a, sa pagánac.
Fecundizar. V. [Fecundar].
Fecundo. = Ang magabóng̃a, ang magaánac.
Fecha. = Ang arlao ng̃a ibótang sa sinógdan con sa catapósan sa mg̃a solat, mg̃a camatoódan, &c.
Fechar. = Pagbótang sa pecha sa mg̃a solat.
Fechoría. = Bohat ng̃a daótan, ng̃a díli maáyo.
Federacion. V. [Confederacion].
Fehaciente. = Ang mohátag sa calig-ónan sa mang̃a camatoódan sa mg̃a hocmánan.
Felicidad. = Palad, cabolahánan.
Felicitar. = Paglípay, paghimáya sa usá ca táuo tong̃ód sa palad ng̃a maáyo sa isigcatáuo.
Feligrés. = Sacop, guinsacópan, ang molópio sa tagsa ca Parroquia.
Feligresía. = Ang yota ng̃a hingsácpan sa tagsa ca curato con parroquia. * Ang mg̃a sacop sa tagsa ca longsod.
Feliz. = Paláran, boláhan.
Felizmente. = Sa pagcapaládan, sa pagcaboláhan.
Felonía. = Bohat ng̃a daótan oyámot, pagcabórhi.
Felpa. = Panápton ng̃a balahibóon dapit sa nauong. * Pagbónal sa bisan cansa, con pagcasabá ng̃a maháit.
Felposo. = Hinábol ng̃a balahibóon ng̃a díli pagaílhan sa mg̃a logás.
Femenil. = Ang moáng̃ay ug mahatong̃ód sa mang̃a babáye. [[117]]
Femenilmente. = Sa pagcabinabáye, sa pagcaáng̃ay sa babáye.
Femenino. V. [Femenil]. * Ang ng̃alan sa mg̃a babáye ug sa mg̃a mananáp ng̃a baye.
Fementidamente. = Sa limbong, sa pagbórhi.
Fementido. = Bacácon, linbóng̃an, borhíon. * Ang díli magatóman sa iang mg̃a polong, sa mg̃a pagsáad nía.
Fendiente. = Pagtígbas, pagtácbas ng̃a halálom caáyo.
Fenecer. = Homan, tapos, tibáoas. * Patáy.
Fenecimiento. = Pagcatápus, pagcatibáoas, pagcahóman.
Fénis. = Langgam ng̃a guipacamáo mao lamang sa húna húna sa mg̃a táuo. * Bisan onsa ng̃a mahál caáyo, hamíli, bilídhon ug ulusáhon.
Fenómeno. = Bisan onsa ng̃a napaquíta, ng̃a motóngha ng̃a bag-o sa cahang̃ínan ug sa calang̃ítan. * Bisan onsa ng̃a bag-o, cating̃aláhan ug hibólng̃an.
Feo. = Malágsot, daótan, mang̃íl-ad. * Maólag, maláo-ay. * Ang macacógmat ug magapalísang.
Feracidad. = Pagcaáng̃ay, pagcalángbo, pagcasópang sa mg̃a tanóm ug sa mg̃a cahoy.
Feral. = Mabáng̃is.
Feraz. = Tigbóng̃a, malábong, malángbo.
Féretro. = Long̃on, sorlánan sa mg̃a minatáy.
Feria. = Bisan onsang adlao sa semana, gaoas ang sábado ug domingo. * Ang lunes guing̃álan feria ng̃a icadóha, ang martes feria ng̃a icatoló, ang miércoles feria ng̃a icaópat, &c. * Catilíngban sa mg̃a comerciante sa lugar ng̃a guitórlo ug guisabótan, sa pagpálit, sa pagbalígya, ug sa pagbáilo ug pagílis sa mg̃a manggad, mg̃a mananáp, mg̃a bong̃a, &c. * Pagpahóay, pagóndang sa mg̃a bohat.
Ferial. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a adlao sa semana.
Feriar. = Pagbalígya, pagpálit, pagbáilo sa usá ca botang sa lain ng̃a botang. * Paghátag sa bisan onsa, paggása, pagregalo.
Ferino. = Ang nahatong̃ód ug ang ang̃ay sa mananáp ng̃a ihálas.
Fermentacion. = Pagcabócal, pagcadonót.
Fermentar. = Pagbócal, pagdonót, pagbálbin sa usá ca botang sa lain ng̃a botang, maíng̃on ng̃a mabálhin sa vino ang dugá ng̃a matám-is sa mg̃a ubas, ang tobá sa lobí, sa nipa, &c.
Fermentativo. = Ang masáyon mobócal ug mabálhin sa lain ng̃a pagcabótang.
Fermento. = Ang magapabócal ug magapabálhin sa pagcabótang sa bisan onsa, maíng̃on sa levadura ng̃a nagapabócal, nagapaálsa ug nagaáslom sa binócboc ng̃a minása.
Fernandina. = Panápton ng̃a potíon.
Ferocidad. = Pagcabáng̃is.
Feroz. = Mabáng̃is, mapíntas.
Ferozmente. = Sa pagcabáng̃is.
Ferrar. = Pagtábon. * Pagsápao sa pothao sa bisan onsa.
Férreo. = Bisan onsa ng̃a nahímo sa pothao ug ang̃ay ug nahatong̃ód sa maong pothao. * Magáhi, matíga.
Ferrería. = Salsálan, baláy ng̃a pagatonáoan sa pothao sa sináctan pa sa yota.
Ferrete. = Tombága con caoat ng̃a sinónog, ng̃a isácot sa mg̃a itinína. * Capandáyan ng̃a pothao sa pagmarca ug pagtimáan sa bisan onsa.
Ferretear. = Pagmarca, pagtimáan sa imalárca ng̃a pothao.
Ferrugiento. V. [Férreo] hasta magáhi.
Ferruginoso. = Idem.
Fértil. V. [Feráz].
Fertilidad. V. [Feracidad].
Fertilizar. = Pagbúng̃a sa yota, sa mang̃a cáhoy ug mg̃a tanóm. * Pagándam, pagbúhat sa yota arón magabóng̃a ug maáyo. [[117]]
Férula. = Capandáyan ng̃a mahímo sa usá ca papán papán ng̃a malíng̃in ng̃a idápi sa mg̃a magtotóon sa palad sa mg̃a camót sa mg̃a báta, sa pagsáoay ug pagbárlong caníla. * Pagpasácop sa bisan cansa sa ilálom sa gahúm sa lain.
Férvido. V. [Ardiente].
Fervor. V. [Ardor]. * Caínit sa cásing cásing, pagcasingcámot sa pagbúhat sa bisan onsa.
Fervorosamente. = Sa pagcaínit sa cásing cásing, sa buot, sa húna húna.
Fervoroso. = Ang macúgui uyámot.
Festear. V. [Festejar].
Festejador. = Ang maábi abíhon.
Festejante. = Idem. * Ang mahagúgma, ang magaáli ali sa mg̃a babáye.
Festejar. = Pagábi abi, pagáli ali sa lain, ug labí pa sa mg̃a babáye.
Festejo. = Pagcaábi abi, pagcaáli ali.
Festero. = Ang táuo ng̃a mang̃íta sa mg̃a músico sa mg̃a piesta ug mg̃a combida, ug mobáyad caníla sa salapí ng̃a pagasabótan.
Festin. = Piesta, combida ng̃a pagatambóng̃an sa daghánan ng̃a mg̃a táuo, sa pagsayáo, sa pagdóla ug sa pagcáon.
Festinacion. = Pagcadalí, pagcalágmit.
Festivamente. = Sa pagcalipay.
Festividad. = Piesta, pintacási. * Adlao ng̃a mahál, ng̃a iglilíhi. * Pagcatístis sa pagpamólong.
Festivo. = Malipáyon, matístis, tigtíao. * Bisan onsa ng̃a tacús ng̃a pagapiestáhan, ng̃a pagabantógon.
Feston. = Dayan dayan ng̃a mahímo sa mg̃a bolac, sa mg̃a bong̃a ug mg̃a dahon. * Mg̃a bolac, mang̃a bong̃a ug mg̃a dahon ng̃a guilíloc sa mg̃a panday sa cahoy sa obán ng̃a mg̃a bohat nila. * Mg̃a pagborda ng̃a maíng̃on sa dagoay sa talicalá, ng̃a pagaboháton sa dagom, sa mg̃a babáye, sa mg̃a sidsid sa obán ng̃a mg̃a panápton.
Fetidez. = Bahó ng̃a daótan.
Fétido. = Ang mabahó caáyo.
Feto. = Ang guisámcon sa mg̃a babáye ug sa mang̃a baye sa ilang tian.
Fetor. = Bahó ng̃a daótan, maísog.
Feudal. = Ang nahatong̃ód sa feudo.
Feudalidad. = Pagcabótang, cahímtang sa feudo.
Feudalismo. = Gahóm sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a may mg̃a feudo.
Feudatario. = Bisan onsa ng̃a hisácpan sa pagcafeudo, ug sa tong̃ód niíni sa quinahánglan ng̃a baydan ang señor sa bisan onsa ng̃a guisabótan.
Feudo. = Pagsábot ng̃a icatógot sa mg̃a dagcóng táuo sa mg̃a guinsacópan nila sa bisan onsa, yota, &c., ng̃a pagabohátan nila, sa pagángcon sa polós ng̃a ilang pagacoháon, sa catongdánan sa pagsílbi ug pagtáhod sa ilang agálon sa ilálom sa pagpanómpa. * Bisan onsa ng̃a guibáyad ug guicabálos sa mang̃a guinsacópan sa ilang agálon, tong̃ód sa guihátag caníla sa pagcafeudo.
[[Índice]]