FI
Fiador. = Mang̃aáco, pang̃acóhon, ang nagasalíli, nagaalíli ug nagaatóbang sa tong̃ód sa otang con catongdánan ng̃a quinahánglan ng̃a baydan ug pagatománon sa lain. * Salioálo, cordon ng̃a igagáma ng̃a icapogóng sa mg̃a capa con capote, sa liog, arón díli mang̃ahólog. * Tranca ng̃a pothao ng̃a itralanca sa mg̃a poltáhan, mg̃a tacop ug mg̃a talambóan sa dapit sa solód. * Ang sampot sa mg̃a báta, cay maoy magabáyad sa ilang mg̃a salá ug sa pagcacondátan [[118]]nila, sa paghámpac ug paggáer, caníla. * Palíhan, saclit, cauo, cauot, pacot, gang̃ot, gauot.
Fiambrar. = Pagbáhao.
Fiambre. = Bahao.
Fiambrera. = Balaháoan, sorlánan sa bahao.
Fianza. = Pagcamang̃aáco, pagcasalíli, pagcaalíli, catongdánan ng̃a guiángcon sa bisan cansa sa pagbáyad ug pagtóman sa mg̃a tolománon ug mg̃a otang, con díli ogáling mobáyad ug magatóman ang táuo ng̃a otáng̃an ug hingtóngdan.
Fiar. = Pagáco, pagsalíli, pagalíli, pagángcon sa pagbáyad ug pagtóman sa baláydon ug sa mg̃a tolománon sa lain, con díli ogáling magabáyad ug magatóman ang maong otáng̃an ug hingtóngdan. * Pagbalígya sa bisan onsa sa pagcainótang, sa díli pagadaoáton ang salapí dihá dihá, con díli sa oláhing adlao. * Pagláom, pagtógyan sa lain.
Fiat. = Polong ng̃a linatín ng̃a magaásoy sa pagbóot sa bisan cansa, arón matóman ug bisan onsa.
Fibra. = Logás logás ng̃a magamáy ng̃a nahamótang sa solód sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa pagcalíg-on nila. * Ang mg̃a logás logás ng̃a macahímo sa mg̃a lindog, mg̃a gamót, mg̃a dahon, &c., sa mg̃a cahoy ug sa mg̃a tanóm.
Ficcion. = Pagcalícao, pagcalímbong.
Fice. = Isda.
Ficticio. = Ang díli matúod. * Bisan onsa ng̃a polong con bohat sa salingcápao lamang.
Ficha. = Malíng̃in ng̃a diótay sa bocóg, sa gadya, &c., ng̃a pagamíton sa pagtimáan sa mg̃a tantos ng̃a guidáog sa mg̃a pagsogál.
Fidedigno. = Tacós ng̃a pagatoóhan.
Fideicomiso. = Pagbóot ng̃a catapósan sa táuo ng̃a magabóhat sa testamento, arón pagatománon sa bisan cansang táuo ng̃a pagatogyánan nia ang iang cabobót-on, sa tong̃ód sa cabílin.
Fidelidad. = Pagcatárong, pagcatóman sa pagcahigála. * Pagtóman sa bisan onsa sa pagcahíngpit.
Fideos. = Minása sa binócboc sa trigo con sa homáy, sa pagcadágoay sa mg̃a lobid ng̃a magamáy.
Fiebre. = Hilánat.
Fiel. = Matárong, matinománon, maáyong higála. * Ang cristianos con binoñágan ng̃a magatóman sa mang̃a tolománon sa santa Iglesia, ug ng̃a nahasácop sa gahóm sa Santos ng̃a Papa. * Táuo ng̃a magasíbo sa mg̃a talácsan ug mg̃a timbáng̃an. * Dila dila, taláyo sa mg̃a timbáng̃an. * Batang batang.
Fielato. = Opicio con pagcahímtang sa táuo ng̃a magasíbo sa mg̃a talácsan ug sa mg̃a timbáng̃an.
Fieldad. = Idem.
Fielmente. = Sa pagcatárong, sa pagcataláir.
Fieltro. = Balahíbo sa mg̃a carnero ng̃a icabóhat sa mg̃a calo. * Capote con calo sa balahíbo sa mang̃a carnero ng̃a pagagamíton sa tiempo sa olan ug sa tognao.
Fiera. = Mananáp ng̃a ihálas. * Táuo ng̃a mapintas, mabáng̃is.
Fieramente. = Sa pagcaihálas. * Sa pagcabáng̃is, sa pagcapíntas.
Fiereza. = Pagcaihálas. * Pagcabáng̃is, pagcapíntas.
Fiero. = Ihaláson, boquídnon. * Mabáng̃is, mapíntas, maísog caáyo. * Dagcóan oyámat labí sa casadáng̃an.
Fierro. = Pothao.
Fiesta. = Himáya, paghimáya, dola, caling̃áoan. * V. [Festividad] hasta pagcatístis.
Figon. = Baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a guinisál ug sa obán ng̃a mg̃a sod-an ug mang̃a calán-on.
Figonero. = Ang tagía sa pigon. [[118]]
Figura. = Dagoay, baihon, pagcabótang, pagcatíndog. * Táuo táuo con piníntal sa bisan cansang táuo con mananáp. * Laráoan sa bisan onsa.
Figurable. = Ang arang pagdagoáyon.
Figurar. = Pagdágoay. * Paghóna hona sa mg̃a táuo sa bisan onsa ng̃a díli matúod.
Figurativo. = Ang magalaráoan sa bisan onsa.
Figurilla. = Táuo ng̃a diótay, hamóbo ug sa dagoay ng̃a malágsot ug talamáyon.
Figurín. = Piníntal ng̃a diótay, ng̃a guipintálan sa mg̃a panigíngnan sa mg̃a bisti ng̃a guibatasánan ug ng̃a pagahoálan sa mg̃a táuo, sa mg̃a señor ug sa mang̃a señora.
Figuron. = Táuo ng̃a parayégon ug palábi labíhon sa oaláy hingmotáng̃an.
Fijacion. = Pagcalíg-on, pagcalánsang. * Paglálog.
Fijamente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacógui, sa dagcóng pagmátng̃on ug pagtimáan.
Fijar. = Lig-on, lansang, ogboc, ogmad, oláid. * Poyó, botang, lingcod. * Pagbóot, pagsógo, pahanáyac.
Fijo. = Malíg-on.
Fila. = Pagcataláy, pagcataláytay, pagcasonód sonód.
Filacteria. = Tinábas sa panit ng̃a quinórti, ng̃a sinolátan sa pila ca polong sa santos ng̃a Solat, ng̃a guidadála dala sa mg̃a judíos ng̃a bináat sa bocton sa oála con sa agtang.
Filamento. = Gamót ng̃a magamáy caáyo sa mg̃a gamót ng̃a dagcó.
Filandria. = Olor ng̃a mabóhi sa solód sa mg̃a tináe sa obán ng̃a mg̃a langgam.
Filantropía. = Paghigógma sa mg̃a isigcatáuo, sa cadaghában sa mg̃a táuo, sa mg̃a lioat ni Adán.
Filantrópico. = Ang nahatong̃ód sa filantropía. * Táuo ng̃a mahagógma ug malóoy sa iang mg̃a isigcatáuo.
Filarmónico. = Ang mahagógma sa música.
Filástica. = Mg̃a hilo, mg̃a lobid lobid, mg̃a logás ng̃a pagacoháon sa mg̃a pisi, mg̃a lobid ng̃a daan, sa mg̃a sacayán, ug may silbi sa pagbáat sa bisan onsa.
Filatería. = Cadaghánan sa mg̃a polong sa pagásoy sa bisan onsa.
Filderretor. = Panápton ng̃a hinábol sa mg̃a balahíbo sa mg̃a carnero.
Fileno. = Diótay caáyo. * Manípis oyámot. * Táuo ng̃a sineñor caáyo.
Filete. = Barlis ng̃a hatáas ug haíctin ng̃a ibótang sa mg̃a bohat ng̃a liníloc. * Pagcagópot sa hilo, sa igagáma, &c., sa mg̃a daplin ug mg̃a sidsid sa mg̃a bisti, arón díli magísi ug macáscas.
Filiacion. = Calioátan guican sa mg̃a tigúlang hasta sa pagábot sa mg̃a anac. * Pagcasácop sa bisan onsa sa iang guinicánan. * Ang papel con libro ng̃a guisolátan sa ng̃alan, sa pagcatáas ug sa obán ng̃a mang̃a timáan sa laoas sa mg̃a soldados.
Filial. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa anac.
Filibote. = Sacayán ng̃a pagalolánan sa usá ca gatús ca toneladas.
Filigrana. = Bisan onsang bohat ng̃a pagaboháton sa mg̃a hilo ng̃a magamáy caáyo sa salapí con sa boláoan, ng̃a linang̃áquit ug sinólda, tinápot, sa dagcong cacógui, sa pagcaáyo ug pagcacurioso.
Fililí. = Pagcaníndot, pagcaáñag, pagcatahóm sa bisan onsa.
Filipéndula. = Tanóm ng̃a italámbal.
Filipense. = Padre sa caparían ni san Felipe Neri.
Filipino. = Ang natáuo sa mg̃a polo ng̃a Pilipinas. * Ang nahatong̃ód sa Pilipinas.
Filis. = Quinaádman sa pagbóhat ug sa pagpamólong sa bisan onsa, sa mahíngpit caáyo. * Doláan sa yota ng̃a diótay caáyo ng̃a guinadála dala niádtong tiempo sa mg̃a señora ng̃a binítay sa bocton. [[119]]
Filisteo. = Táuo ng̃a hatáas ug sopang caáyo.
Filo. = Soláb, talom. * Ang barlis ng̃a magabáhin sa bisan onsa sa dohá ca bahin ng̃a magtopóng.
Filosofador. V. [Filósofo].
Filosofar. = Pagpaquigsáyod, pagsósi sa bisan onsa, ing̃on sa ang̃ay sa pilósopo.
Filosofía. = Quinaádman sa pagásoy ug pagsósi sa pagcamáo ug sa mg̃a hingtóngdan sa mg̃a botang sa calibótan. * Quinaádman sa pagásoy ug pagíla sa caáyo ug sa pagcadaótan sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo, ug sa hingtóngdan sa mg̃a salá ug sa mg̃a bohat ng̃a maáyo.
Filósofo. = Ang nahatong̃ód sa pilosopía. * Ang nagaestudio ug nagatóon sa pilosopía. * Ang táuo ng̃a mahagógma sa batásan ng̃a maáyo, ug ng̃a magalícay sa mg̃a catilíngban sa mg̃a táuo ug sa mg̃a calipáyan sa calibótan.
Filtrar. = Honób, sala.
Filtro. = Salában. * Ilímnon sa pagcábig ug sa pagángcon sa cabobót-on, sa gogma sa bisan cansang babáye.
Fillos. = Calán-on ng̃a magáma sa binócboc, sa poghac sa itlog, sa gatas ug sa manteca, ng̃a pripritóhon sa caláha.
Fimbra. = Sidsid sa mg̃a bisti.
Fimo. = Tae, iti, hogao, sagbot.
Fin. = Catapósan, pagcatibáoas, pagcahóman. * Tong̃ód, hingtóngdan.
Finado. = Ang táuo ng̃a namatáy, minatáy, pinatáy.
Final. = Ang macatápos, macatibáoas sa bisan onsa. * Catapósan.
Finalizar. = Tapos, homan, tibáoas, tiboas.
Finalmente. = Sa pagcatápos, sa catapósan, sa pagcatagóla.
Finar. = Patáy, pagtápos, pagtibáoas. * Pagíbog, pagpanghináot sa minatúod.
Finca. = Yota ng̃a guibalánan, guitámnan.
Fineza. = Pagcaólay, pagcaáyo sa bisan onsa. * Polong con bohat sa bisan cansa ng̃a icapasábot sa maáyong boot, sa gugma ng̃a guibótang sa lain sa isigcaíng̃on. * Gasa, hatag ng̃a guican sa maáyong boot.
Fingidamente. = Sa limbong, sa bacac, sa salingcápao lamang.
Fingido. = Ang mamólong ug magabóhat sa salingcápao lamang, sa limbong, sa bacac.
Fingidor. = Idem.
Fingimiento. = Pagcasalingcápao, pagsóguid sa díli matúod, contra sa anáa sa húna huna, limbong, bacac.
Fingir. V. [Disfrazar]. * Paghóna húna sa bisan onsa ng̃a oalá gayód.
Finibusterre. = Ang bitáyan, palátyan sa mg̃a táuo.
Finiquito. = Catapúsan sa mg̃a cuenta, ug ang camatoódan sa pagcahósay niána.
Finítimo. = Nayon.
Finito. = Ang matápos, ang may catapósan, ang may cocotóban.
Fino. = Pino, manípis, magamáy, magágmay. * Táuo sa maáyong pagcabótang sa iang laoas, ang̃áyan, sa maáyong báihon, sa mahósay ng̃a batásan ug cagaoían, ng̃a maálam magatóbang sa isigcatáuo, ug mamólong sa mg̃a piníling polong, abi abíhon. * V. [Amoroso] y [Constante]. * Malaláng̃on. * Ang magabóhat sa bisan onsa sa pagcaáyo sa pagcaníndot.
Finura. = Pagcaáyo, pagcaníndot sa bisan onsa, pagcanípis, pagcagamáy.
Firma. = Pirma, ang ng̃alan ug ang icadúhang ng̃alan, ug apil opód ang rúbrica, ng̃a ibótang ug isólat sa bisan cansang táuo sa catapósan sa mang̃a solat.
Firmamento. = Lang̃it ng̃a binotáng̃an sa mg̃a bitóon. [[119]]
Firmante. = Ang mopirma.
Firmar. = Pagsólat sa pirma.
Firme. = Malíg-on, ang díli malíhoc. * Dayon, canónay.
Firmemente. = Sa pagcalíg-on. * Sa pagcacanónay, sa pagcadáyon.
Firmeza. = Calig-ónan, pagcadáyon, pagcacanónay.
Fisberta. = Espada, cales, campílang.
Fiscal. = Ang maquisáyod sa mg̃a bohat ug quinabóhi sa bisan cansa. * Ang táuo ng̃a may catongdánan sa pagsámbag ug sa pagpang̃áyo sa mg̃a hocom, arón matóman ang batásan sa tong̃ód sa mg̃a castigo sa mg̃a saláan. * Ang magabántay ug magapatigáyon arón domághan ang salapí sa hari con sa Guinharían.
Fiscalía. = Opicio con cahímtang sa piscal.
Fiscalizar. = Pagtóman sa catongdánan sa piscal. * Pagbántay, pagpaquigsáyod, pagsósi, pagpaquigásoy, sa batásan sa mg̃a bohat ug sa quinabóhi sa lain, pagsómbong.
Fisco. = Sodlánan sa salapí sa hari con sa Guinharían.
Fisga. = Ysi, salapáng, sombilíng. * Pagcayóbit sa isigcatáuo sa mg̃a polong ng̃a iólo olo.
Fisgar. = Pagyóbit sa bisan cansa sa mg̃a polong ug sa mg̃a bohat ng̃a pagaíngnon ng̃a díli onta icayóbit.
Fisgon. = Ang may batásan sa pagyóbit. * Ang maquigsáyod caáyo.
Física. = Quinaádman ng̃a magaásoy sa pagcamáo ug sa mg̃a hingtóngdan sa mg̃a laoas.
Físicamente. = Sa pagcaminatúod, sa pogcamáo gayód.
Físico. = Ang nahatong̃ód sa písica. * Ang nagatóon, ug nagaestudio sa písica. * Mananámbal.
Fisología. = Quinaádman ng̃a nahatong̃ód sa laoas sa mg̃a táuo.
Fisonomía. = Dagoay, baihon ng̃a caogalíng̃on sa tagsa ca táuo.
Fisonomista. = Ang nagaestudio sa pagcabótang sa mg̃a dagoay sa mg̃a táuo.
Fisonómico. = Idem.
Fistol. = Táuo ng̃a malaláng̃on sa iang batásan. * Batid oyámot. * Ang maálam caáyo magpatigáyon sa mg̃a pagsogál.
Fístola. = Potic, samad ng̃a diótay, halálom ug cobálan, tilítol.
Fístula. = Sandayóng, alaguían sa tobig, sa vino, sa sabáo, &c.
Fistular. = Ang nahatong̃ód sa pístola, sa potic, sa tilítol.
Fistuloso. = Ang may dagoay sa potic. * Samad ng̃a mabálhin sa pagcapótic, ng̃a mahímo ug potic.
[[Índice]]