FO
Foca. = Mananáp sa dagat, isda ng̃a mabóhi osáb sa yota.
Fofo. = Mahómoc, boga, haboc, bocág.
Fogata. = Daob, siga ng̃a dagcó.
Fogon. = Dapóg, abó, dapólan, pang̃alayóan.
Fogonadura. = Bohó ng̃a guiaguían ug guilóstan sa mg̃a talároc sa mg̃a sacayán, sa ibábao sa cubierta, arón tomóngtong ug tomonób sa sobrequilla.
Fogonazo. = Pagcasíga sa pólvora sa pagsílsil sa caláyo con pagabohían ang mg̃a lothang.
Fogosidad. = Pagcaínit ng̃a guilabíhan. * Táuo ng̃a madalíon caáyo.
Fogoso. = Ang maínit ug macasónog. * Táuo ng̃a madalíon caáyo.
Fogote. = Baat sa mg̃a sológnod ng̃a magamáy ug hamóbo.
Foguear. = Pagánad sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp sa mg̃a siga sa pólvora. * Paghínis sa mg̃a hing̃aníban, sa mg̃a posíl, mg̃a escopeta, &c., sa caláyo, sa pagbóhi caníla sa obos na guicargáhan sa diótay ng̃a pólvora.
Foja. = Dahon sa papel. * Langgam.
Fole. = Poyo poyo, pontél ng̃a magáma sa panit. * Tolónggon ng̃a guing̃álan ug gaita gallega.
Folgo. = Poyo poyo, pontél sa panit ng̃a pagasódlan sa mg̃a tiil ug mg̃a paa sa táuo ng̃a nagalíngcod, sa tiempo sa tognao.
Folía. = Pagsabáy sa mg̃a táuo ng̃a portugues.
Foliacion. V. [Foliar].
Foliar. = Pagbótang sa mg̃a números sa pagcasonód sonód, sa mg̃a dahon sa mg̃a libro ug sa obán pang mg̃a solat.
Foliatura. = Idem.
Folijones. = Sayáo ng̃a daan sa mg̃a catsila.
Fólio. = Ang dahon ng̃a sinolátan sa letra sa camót con inimprenta sa tong̃áng pliego sa papel. * Tanóm.
Follaje. = Pagcadághan sa mg̃a dahon sa mg̃a cahoy ug mg̃a tanóm. * Pagcaoaláy caang̃áyan sa mang̃a pagdáyan dayan ug sa mg̃a pagsoguílon, sa mang̃a pagoáli, &c. [[121]]
Follar. = Pagtáihop. * Pagbóhat con pagbótang sa bisan onsa sa mg̃a dáhon. * Pagótot.
Folleto. = Gaseta, papel ng̃a sinolátan sa mg̃a balíta sa matagádlao. * Solat mg̃a macasámad ug macadáot sa dong̃og sa bisan cansang táuo.
Follon. = Táuo ng̃a matalác-on, ng̃a díli macógui ng̃a maláng̃ay lang̃áyon. * Tampalásan, sa daótan ng̃a batásan. * Mg̃a sang̃á sa mg̃a cahoy ng̃a guican sa mg̃a gamót. * Otot ng̃a díli matonóg, ng̃a díli mabánha.
Follonería. = Pagcatampalásan.
Fomentar. = Pagpaínit. * Pagpatigáyon sa pagbóhat ug pagtóman sa bisan onsa.
Fomento. = Caínit. * Pagtábang, paglában, dalángpan.
Fómes. = Ang hingtóngdan ng̃a macaágda sa mg̃a táuo sa pagbóhat sa bisan onsa, ug labí pa sa mang̃a salá, sa mg̃a casaypánan. * Cabilínggan sa saláng panolóndon.
Fonda. = Baláy ng̃a nahamótang sa cadaygánan, ug ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mg̃a calán-on.
Fondable. = Ang arang toquíbon, togcálon, sondáhon.
Fondeadero. = Pondóhan, laoígan, donggoánan.
Fondear. = Pagtárol, pagsónda sa cahilármon sa tobig. * Paggóa, pagcóha sa cahilárman sa tobig sa bisan onsa. * Pagsósi, pagpaquigsáyod ug maáyo sa bisan onsa. * Pagpóndo, pagláoig.
Fondeo. = Pagcapóndo, pagcaláoig, pagcahólog sa sinípit. * Pagnánao.
Fondillon. = Lalog sa mg̃a cuba ng̃a sodlánan sa vino. * Vino ng̃a caráan caáyo sa Alicante.
Fondista. = Ang tagía con ang magabántay sa mang̃a baláy ng̃a pagabohátan ug pagabaligyáan sa mang̃a sod-an ug mg̃a calán-on.
Fondo. = Ang labíng halálom sa bisan onsa. * Sampot sa mg̃a sodlánan ug sa bisan onsa. * Ang color ng̃a mapolá, malálag, mapotí, &c., sa mg̃a panápton ng̃a pagaboldáhan ug pagapintálan sa mg̃a bolac ug sa bisan onsa. * Pagcadagcó sa quinaádman, sa mg̃a salá, sa salabótan, &c. * Cabága, guibágon sa mg̃a diamante. * Lugar ng̃a pagataláyan sa mang̃a soldados. * Sa pagcasinápao sapao. * Ang labíng maáyo ug mahál sa bisan onsa. * Pohónan, cadaghánan sa salapí sa mg̃a manggad, sa mg̃a catigayónan, &c., sa bisan cansa.
Fonje. V. [Fofo].
Fontanal. = Ang nahatong̃ód sa tobóran. * Lugar ng̃a guidaghánan sa mg̃a tabóran.
Fontanela. = Capandáyan ng̃a paggamíton sa mg̃a mananámbal sa pagábli sa fuente sa laoas sa mg̃a táuo.
Fontanería. = Quinaádman sa pagdála ug pagdápit sa tobig, sa pagágui sa mg̃a sandayóng. * Cadaghánan sa mg̃a sandayóng ng̃a pagabaháan ug pagaaguían sa tobig.
Fontanero. = Ang magadápit ug magadála sa tobig sa mg̃a sandayóng.
Foque. = Layág sa totólo ca tomóy ng̃a guitáod sa ibábao sa baupres sa mg̃a sacayán.
Forájido. = Caoatán, mamomonó ng̃a nagasaláag sa mg̃a caming̃áoan, arón calaguéuan ang justicia.
Foral. = Ang nahatong̃ód sa batásan, sa mg̃a leyes.
Foralmente. = Ing̃on sa pagcaáng̃ay sa batásan, sa mg̃a leyes.
Foráneo. = Domolóong, táuo ug bisan onsa sa lain ng̃a longsod.
Forastero. = Idem. * Ang mopoyó sa lugar ng̃a díli iang longsod ug oála nia catauóhan.
Forcejar. = Pagpang̃ósog. * Pagsócol, paglális, bisog, yonyon, yocyoc.
Forcejo. = Pagcapang̃ósog.
Forcejon. = Idem. [[122]]
Forcejudo. = Cosgon, ang may dagcóng cosóg.
Forense. = Ang nahatong̃ód sa batásan con sa mang̃a leyes ug sa lugar ng̃a pagahócman sa mg̃a hocom.
Forero. = Idem hasta ug sa lugar.
Forja. = Salsálan sa mg̃a panday sa salapí. * Pagcabóhat, paggáma, pagcasógod sa pagbóhat sa bisan onsa. * Pagcasácot sa apog ug sa balás sa pagbóhat sa mg̃a cota.
Forjar. = Pagsógod sa paggáma sa bisan onsa, sa pagbácbac sa salapí, sa boláoan, sa tombága, &c. * V. [Disfraz] y [Fingir]. * Pagbóhat sa bisan onsa.
Forlon. = Coche sa opát ca lingcoránan.
Forma. = Dagoay, pagcabótang sa bisan onsa. * Hormahan ng̃a pagabo-bóan sa salapí, sa boláoan, sa tombága, &c., ng̃a tinónao, sa pagbóhat sa bisan onsa. * Mg̃a polong ng̃a guipamólong sa pagbóhat sa mg̃a sacramentos ng̃a guisógo ug guitagána sa atong Guinóong Jesucristo. * Ang marca ng̃a guibótang sa pigsánan, sa prensa, sa pagimprenta sa usá ca nauong sa tibúoc ng̃a pliego.
Formable. = Ang arang boháton, himóon, gamon.
Formacion. = Pagcabóhat, pagcagáma, pagcahímo. * Pagcataláy sa mg̃a soldados.
Formador. = Ang magabóhat, magahósay ug magasóhay.
Formaje. = Queso ug ang hormáhan ng̃a pagabobátan sa mg̃a queso.
Formal. = Ang nahatong̃ód sa dagoay sa bisan onsa. * Táuo ng̃a malígdong, ng̃a díli mahagógma sa mang̃a pagtíao, ng̃a mamólong guihápon sa matúod, boótan, maámbong.
Formalidad. = Pagcatóman sa bisan onsa sa hingpit, sa minaáyo, sa minatúod. * Paglígdong, pagcaboótan, pagcaámbong.
Formalizar. = Pagtápus, paghóman, paghíngpit sa bisan onsa. * Paglígdong. * Pagtóo sa bisan onsang polong sa isigcatáuo, bisan ng̃a guipamólong sa tiao lamang.
Formalmente. = Ing̃on sa batásan. * Sa pagcamatúod, sa pagcatinóod.
Formante. V. [Formador].
Formar. = Pagbóhat, paggáma, paghímo. * Paghátag sa dagoay sa bisan onsa. * Pagipon, pagtíp-oc, pagting̃ób sa bisan onsang mg̃a botang, con sa mang̃a táuo, arón mahiósa sila. * Paghósay, pagpataláy.
Formativo. = Ang macahátag sa dagoay. * Ang macagáma, ang macahímo.
Formicante. = Paglábtic sa pulso sa pagcalóya ug sa pagcalágmit, sa pagcasóbsob caáyo.
Formidable. = Macahahárloc, macalilísang. * Ang dagcóan oyámot ug labí sa isigcaíng̃on.
Formidoloso. = Táuo ng̃a mahárloc caáyo. * Macahahárloc, macalilísang. * Matahápon.
Formon. = Tiguíb ng̃a dagcó. * Capandáyan sa pothao, tombága, &c., sa pagtábas sa mg̃a hostias, &c., sa pagcalíng̃in. * Tiguíb ng̃a locob.
Fórmula. = Mang̃a polong ng̃a quinahánglan sa pagásoy sa bisan onsa. * Pagásoy sa bisan onsa, sa mang̃a polong lamang ng̃a quinahánglan, sa oaláy capin ug colang.
Formulario. = Libro ng̃a sinolátan sa mg̃a pagágui ug sa mg̃a polong ng̃a pagagamíton sa pagbóhat sa bisan onsa.
Fornelo. = Bagahán ng̃a pothao ng̃a pagalotóan sa socolate.
Fornicacion. = Pagcasalá sa laláqui ug sa babáye ng̃a díli miño, paghiláoas.
Fornicador. = Ang macasalá sa babáye ng̃a díli iang osáoa, ug sa laláqui ng̃a díli bana nia.
Fornicar. V. [Fornicacion].
Fornicario. V. [Fornicador]. * Ang nahatong̃ód sa paghiláoas. [[122]]
Fornido. = Táuo ng̃a sopang, sa dagcóng hosog.
Fornitura. = Mang̃a corea sa panit ug mg̃a panoaórlan sa mg̃a cartuchos ng̃a ponó sa pólvora, ng̃a guidála sa mg̃a soldados.
Foro. = Lugar sa mg̃a hocmánan ng̃a pagasáydan sa mg̃a hocom sa mg̃a solat sa mg̃a capolong̃ánan. * Ang salapí sa nagaábang sa yota, sa baláy, &c., ng̃a guibáyad sa tagía.
Forraje. = Compay, dagámi ng̃a malónhao ng̃a ipacáon sa mg̃a mananáp ng̃a mg̃a cabayo, mg̃a baca, &c. * Pagcadághan, pagcatápoc sa bisan onsa ng̃a oaláy polós ug balo.
Forrajear. = Paggálab, pagcóha sa compay.
Forro. = Sapao, panápton ng̃a ibótang sa dapit sa licód sa mg̃a bisti. * Mang̃a papán ng̃a manípis ng̃a iibábao sa mg̃a papán ng̃a mabága sa mg̃a sacayán, arón díli madáot. * Mang̃a papán ng̃a mabága ng̃a ilánsang dapit sa solód sa mg̃a sacayán.
Fortachon. = Táuo ng̃a cosgon caáyo, sopang ug sa dagcóng hosog.
Fortalecedor. = Ang magapacosóg, ang magapalíg-on.
Fortalecer. = Cosóg, lig-on. * Pagpaísog.
Fortalecimiento. = Pagcalíg-on, pagcacosóg. * V. [Fortalecedor].
Fortaleza. = Calig-ónan: ang usá sa opát ca virtudes ng̃a sinogdánan sa maáyong gaoi, ng̃a guing̃álan ug cardinales. * Cosóg, gahóm.
Fortepiano. = Tolónggon ng̃a guibotáng̃an sa mang̃a coldas ug ng̃a pagacablíton maíng̃on sa pagcáblit sa órgano.
Fortificacion. = Pagcalíg-on. * Cota ng̃a pagatindógon ug boháton sa pagpalíg-on sa bisan onsang lugar. * Quinaádman sa pagbóhat sa mg̃a cota ug sa pagpalíg-on sa bisan onsang lugar.
Fortificante. = Ang macalíg-on, ang macapacosóg.
Fortificar. = Paglíg-on, pagpacosóg. * Pagbóhat sa mg̃a cota ug sa bisan onsa ng̃a macalíg-on sa bisan onsang lugar.
Fortin. = Cota, lantáoan ng̃a pagaboháton arón mahímo ug dalángpan sa mg̃a soldados.
Fortísimo. = Macosóg, cosgon oyámot. * Malíg-on caáyo.
Fortuitamente. = Sa oalá paabóton ug holáton, sa oalá hona honáon ug catahápan.
Fortuito. = Ang nahímo, ang nabóhat, ang nasoríl, ang nahatábo sa oalá holáton ug paabóton, sa oalá pagatahápan ug húna hunáon.
Fortuna. = Palad ng̃a maáyo. * Onós, pagcahorós sa hang̃in sa yota con sa dagat. * Baguio.
Forzadamente. = Sa linogsánay, sa pagcalinogsánay.
Forzado. = Ang magabóhat, ang papagbóhaton sa linogsánay. * Táuo ng̃a saláan ng̃a guihócman sa paggáod sa mg̃a sacayán sa hari.
Forzador. = Ang magalógos, magapógos sa lain ug sa bisan onsa.
Forzal. = Ang cahoy ng̃a calang sa talioála sa dorohá ca pagtaláy sa mg̃a ng̃ipon sa mg̃a solod, sa mang̃a sodlay.
Forzamiento. = Pagcalógos, pagcapógos.
Forzar. = Paglógos, pagpógos, pagpigós, pagcóha sa linogsánay, tong̃ód sa gahóm sa mg̃a soldados, sa mg̃a hing̃aníban ug sa mg̃a lothang, sa mg̃a cota, mg̃a baluarte, mg̃a longsod, &c. * Pagpacasalá sa babáye sa díli onta sia boot, sa linogsánay.
Forzosamente. V. [Forzadamente].
Forzoso. = Ang díli mahímo ng̃a ibalíbad, ng̃a balibáron. * Ang quinahánglan ng̃a boháton gayód.
Forzudo. V. [Fortachon].
Fosfórico. = Bisan onsa ng̃a magcasíga sa cang̃itng̃ítan.
Fósforo. = Dogá dogá ng̃a macóha sa mg̃a bocóg, ng̃a magáan caáyo ng̃a matúnao sa tobig ng̃a maínit, [[123]]ng̃a may bahó ng̃a caogalíng̃on ug ng̃a masáyon masónog ug masíga.
Fósil. = Bisan onsa ng̃a macóha sa ilálom sa yota, sa obos na nadógay caáyo dihá, ug ng̃a guicaoád-an na sa iang dagoay ng̃a nahaóna, ug nabálhin sa pagcapóthao, tombága, yota, &c.
Foso. = Aoang ng̃a hatáas ug halálom ng̃a nagalibót sa mg̃a cota.
Fótula. = Ipos, oc oc.
[[Índice]]